Geluid aan / uit

Elk jaar zet België zo'n 5.000 vreemdelingen gedwongen op het vliegtuig. Hoe dat precies gebeurt, bleef onbekend. Tot nu.

Ervaar zelf hoe zo'n repatriëring verloopt in dit interactief verhaal. Geregeld wordt u voor de keuze geplaatst: wilt u meewerken of weigert u te vertrekken?

127bis. Het repatriëringscentrum van de Dienst Vreemdelingenzaken, vlak bij de luchthaven. U zit hier al enkele weken opgesloten. 48 uur geleden hebt u gehoord dat u van het grondgebied verwijderd wordt. En teruggestuurd wordt naar uw land.

Dit is de eerste poging tot repatriëring. En dus krijgt u de kans om zelf het vliegtuig te nemen. Zonder politie-escorte. Zonder dwang. Volledig uit eigen beweging.

Wat staat u te wachten? Hoe zal uw repatriëring verlopen? Het wordt u uitgelegd in een film.

U kunt uw bagage in orde brengen. U krijgt de kans om uw familie te laten weten wanneer u zal landen.

U wordt door de arts van het centrum onderzocht. U krijgt een 'fit to fly'.

Bij uw vertrek wordt u wel nog gefouilleerd. Boven- en onderlichaam. Grondig.

Uw bagage en al uw waardevolle voorwerpen verdwijnen in een gesloten zak. Ze worden, samen met een inventaris, meegegeven aan het Bureau Transfer, kortweg ‘Bureau T’, van de Dienst Vreemdelingenzaken.

Twee chauffeurs brengen u met een monovolume naar het cellencomplex van de Dienst Verwijderingen van de luchtvaartpolitie.

U moet wachten in een Amerikaanse cel, een grote gemeenschappelijke zaal.

De politie controleert uw bagage. Ze fouilleert u opnieuw. Daarna begeleidt ze u met een monovolume tot aan het vliegtuig.

Wilt u meewerken of weigert u te vertrekken?

U werkt mee. U gaat via de trap achteraan aan boord van het vliegtuig. Terwijl de andere passagiers boarden, blijft u rustig. De vlucht verloopt zonder problemen. U hebt de weg van de minste weerstand gekozen. De meeste vreemdelingen die gerepatrieerd worden, doen dat. Maar er is ook een minderheid die weigert. En blijft weigeren.

Wat gebeurt er dan? Dat hangt ervan af. Het begint in elk geval met de beslissing om niet aan boord te gaan. U wordt terug naar uw kamer in het gesloten centrum gebracht. U krijgt nog een kans om uit eigen beweging te vertrekken.

Maar u weigert opnieuw. De Dienst Vreemdelingenzaken en de luchtvaartpolitie regelen daarom een escorte. Twee agenten van de luchtvaartpolitie zullen u tot in uw land van herkomst begeleiden. Desnoods met dwang. Er zal ook een psycholoog of maatschappelijk assistent meegaan.

U wordt opnieuw 48 uur van tevoren ingelicht.

De procedure herbegint van voor af aan: instructiefilm, bagage, inseinen familie, medisch onderzoek, ‘fit to fly’, fouillering, monovolume, cellencomplex Dienst Verwijderingen. U moet nu wel in een individuele cel wachten. De twee escorteurs die met u zullen meereizen, houden toezicht.

Uw bagage wordt opnieuw gecontroleerd. U wordt andermaal gefouilleerd. Naakt, ditmaal. En dat is nodig. Soms vinden de escorteurs gevaarlijke voorwerpen, zoals scheermesjes. Gerepatrieerden proberen daarmee soms zichzelf te verwonden. Of de escorteurs.

Over enkele uren escorteren de agenten u naar het vliegtuig. U moet al die tijd in de cel wachten. De deur mag openblijven. U wordt met de minuut zenuwachtiger. U geeft aan niet te willen vertrekken. U wordt verbaal agressief. De maatschappelijk assistent probeert u te kalmeren.

Tijd om te vertrekken. Moeten er dwangmiddelen op u worden gebruikt? Een kaderlid beslist daarover. In de meeste gevallen is het niet nodig. Maar vanwege uw weigerachtige houding krijgt u de Franse gordel om.

Uw handen worden daarbij met velcro aan een riem om uw middel vastgemaakt. Ze worden ook in een net of een doek gewikkeld. Uit voorzorg krijgt u bovendien velcrostrips rond de enkels. Maar die worden nog niet dichtgekleefd.

U stapt in een monovolume die u via het tarmac naar het vliegtuig brengt. De twee escorteurs gaan naast u zitten.

Onder begeleiding van de twee escorteurs gaat u via de trap achteraan het vliegtuig aan boord. U moet in een stoel op de achterste rij gaan zitten. De escorteurs nemen links en rechts van u plaats. Even later beginnen de passagiers te boarden. Hoe dichter de take-off nadert, hoe zenuwachtiger u wordt.

Uw vliegtuig stijgt op. De escorteurs ontdoen u van uw Franse gordel en velcrostrips. U krijgt tijdens de vlucht een maaltijd, zoals de andere passagiers. Na landing gaat u van boord. Een ambtenaar van de lokale immigratie staat u en de escorteurs op te wachten. U wordt officieel terug overgedragen aan uw land.

Tenzij u zich nog voor opstijgen bedenkt. En alsnog begint te verzetten, met de deuren van het vliegtuig nog open.

U begint dan bijvoorbeeld luid te roepen - 'Aidez-moi. Je ne veux pas aller'. En u vraagt aan de andere passagiers om u te helpen. Omdat er geen reactie komt, begint u zich fysiek te verzetten. De escorteurs praten op u in. Ze houden u in bedwang door uw hoofd en rug lichtjes naar voren te buigen.

Het baat niet. Uw verzet wordt alsmaar heviger. De piloot komt met u praten en tracht u te overtuigen dat het geen zin heeft. In de meeste gevallen lukt dat ook. Maar dit keer niet. U dreigt ermee de hele vlucht keet te zullen schoppen.

De piloot beslist daarom uit voorzorg om de escorte af te breken. En hij heeft altijd het laatste woord. U wordt terug naar uw kamer in het repatriëringscentrum gebracht.

Er wordt een nieuwe vlucht geboekt. Dit keer wordt u geen 48 uur op voorhand ingelicht. Een dag voor vertrek wordt u afgezonderd in een aparte kamer. U maakt uw bagage en wordt gefouilleerd. Twee chauffeurs brengen u naar de luchthaven. Daar volgt een nieuwe grondige fouille.

U krijgt deze keer geen twee, maar drie escorteurs. Enkele extra agenten staan paraat om u aan boord te helpen brengen. Er gaat ook weer een maatschappelijk assistent mee.

Al in de cel worden uw handen met metalen handboeien op uw rug geboeid. Dan krijgt u de Franse gordel om. U wordt daarvoor op de brits gelegd. U krijgt ook velcrostrips aan uw enkels en knieën. Maar die worden nog niet dichtgekleefd. Daarna wordt u weer rechtop gezet.

U stapt in de wagen die u naar het vliegtuig zal brengen. Wilt u meewerken of wilt u zich opnieuw verzetten?

Tijdens de autorit bent u rustig. U gaat zonder problemen aan boord van het vliegtuig. Enkele minuten na het opstijgen wordt u uit de Franse gordel bevrijd. Ook de velcro's rond uw enkels en knieën worden losgemaakt. U krijgt tijdens de vlucht een maaltijd, zoals de andere passagiers. Na landing gaat u zonder problemen van boord. Een ambtenaar van de lokale immigratie staat u en de escorteurs op te wachten. Hij begeleidt u naar zijn bureel. Daar wordt u officieel terug aan uw land overgedragen. Toch als u zich niet opnieuw verzet hebt.

U begint zich al in de wagen te verzetten. Wat gebeurt er dan? Dan leggen de escorteurs u op de grond. Ze maken de velcrostrips rond uw benen vast. Ze dragen u aan boord. Niet dat u dat zomaar laat gebeuren. Op de trap begint u harmonicabewegingen te maken. Daardoor verliezen de escorteurs bijna hun evenwicht.

Het duurt minuten voor ze erin slagen om u in uw stoel te plaatsen. U spuwt in hun gezicht, bijt naar hun handen. U probeert ze zelfs een kopstoot te geven. De twee escorteurs naast u moeten uw armen en benen in een klem houden. De derde, op de rij voor u, houdt uw hoofd vast, zodat u niemand kan verwonden.

U kalmeert eventjes. Maar wanneer de andere passagiers boarden, begint u zich weer hevig te verzetten. U begint ook te roepen: 'Ils vont me tuer'. U probeert de aandacht van de passagiers en de crew te trekken. De maatschappelijk assistent probeert de passagiers te informeren en gerust te stellen. In de meeste gevallen slaagt hij of zij daarin. Maar deze keer niet. Enkele medepassagiers laten duidelijk verstaan dat ze het niet eens zijn met de manier waarop u wordt behandeld. Ze komen in opstand. De situatie dreigt uit de hand te lopen. De piloot beslist daarom om de repatriëring eens te meer af te breken.

U wordt een laatste keer naar het gesloten centrum gebracht.

Door uw gedrag wil de Dienst Vreemdelingenzaken geen enkel risico meer nemen. De volgende keer zult u met een beveiligde vlucht teruggestuurd worden. Een zogenaamde 'special flight'. U zult met 8 landgenoten op dezelfde vlucht worden uitgewezen, onder wie enkele zware jongens die een celstraf hebben uitgezeten. Meer dan 20 politieagenten — escorteurs plus interventie — zullen de operatie in goede banen leiden. Er gaan ook een maatschappelijk assistent en een dokter mee.

Een voor een worden u en uw medepassagieres geboeid naar de (cellen)bus gebracht. Telkens onder begeleiding van twee escorteurs. Omdat u zich passief en verbaal verzet, moet u met uw twee escorteurs apart in een monovolume plaatsnemen. Tijdens de autorit naar de militaire luchthaven in Melsbroek begint u te stampen tegen de wand van het voertuig. De escorteurs doen velcrostrips om uw enkels en knieën.

Het vliegtuig, een militaire Airbus, staat al klaar. Een voor een worden de passagiers aan boord begeleid. U als laatste. Na take-off wordt u uit uw Franse gordel bevrijd. Moegestreden blijft u de hele vlucht rustig. U krijgt een broodje en koud drankje.

Door de wolken ziet u de landingsbaan al liggen. De lokale autoriteiten komen aan boord. Na het afroepen van hun naam gaan alle passagiers een voor een van boord, zonder dwang. Tegen ontvangstbewijs krijgt u uw persoonlijke bezittingen terug.

U heeft zich bij verschillende repatriëringspogingen verzet, maar heeft het onvermijdelijke niet kunnen tegenhouden. U bent van het grondgebied verwijderd.

 Lees het volledige dossier  Deel op Facebook

DE CIJFERS

Hoe navigeer ik door de cijfers?

Navigeer naar vorige scherm
Navigeer naar volgende scherm
Meer cijfers en grafieken
conclusie Klik hier voor de conclusie

START

Aantal repatriëringen en terugdrijvingen

Evolutie tussen 2001 en 2015

Conclusie
10.843
In 2001
5.894
In 2015

Het slaagpercentage bij DEPA daalt sterk

Het totaal aantal vreemdelingen dat gedwongen wordt teruggestuurd lag nog nooit zo laag als in 2014, het jaar waarin de regering-Michel aantrad. Sinds 2015 slaagde staatssecretaris Theo Francken (N-VA) erin om de neerwaartse trend weer om te buigen. Maar ook voor deze regering, die van gedwongen terugkeer een speerpunt van het asiel- en migratiebeleid maakt, blijven de recordcijfers van begin de jaren 2000 een verre droom. Toen werden in totaal meer dan 10.000 vreemdelingen teruggestuurd. Het aantal repatriëringen daalde nadien omdat regeringen er geen prioriteit van maakten en omdat het aantal plaatsen in de gesloten centra daalde. Francken opende weer extra plaatsen en maakt ook meer gebruik van beveiligde vluchten of 'special flights'.

Definitieve cijfers voor 2016 zijn nog niet beschikbaar.

Bron: Jaarverslagen van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ)

Repatriëringen

Wie na jaren van illegaal verblijf in België wordt opgepakt, wordt opgesloten en gerepatrieerd. Naar zijn land van herkomst. En desnoods met een escorte van de federale politie.

Repatriëringen

Evolutie tussen 2001 en 2015*

*inclusief asielzoekers die naar een ander EU-land worden teruggestuurd omdat hun asielaanvraag daar moet worden behandeld.

Terugdrijvingen

Wie illegaal het land binnenkomt, aan de grens asiel aanvraagt (bijvoorbeeld in de transitzone van de luchthaven) en geen recht heeft op asiel, wordt opgesloten en teruggedreven. Naar het land waar hij vandaan is gekomen. En desnoods met een escorte van private veiligheidsagenten die door de luchtvaartmaatschappij is geregeld.

Terugdrijvingen

Evolutie tussen 2001 en 2015

Naar waar worden ze gerepatrieerd?

Top vijf bestemmingen in 2015

Terugdrijvingen

Naar waar worden de mensen teruggedreven?

Top vijf bestemmingen in 2015

Conclusie

Vooral Albanezen

In 2015 repatrieerde ons land 546 Albanezen. 45 van hen werden op 7 'special flights' of beveiligde vluchten gezet. Die militaire vluchten worden vaak door verschillende landen samen ingelegd en door het Europees grensbewakingsagentschap Frontex gecoördineerd. Door die samenwerking zijn zulke 'joint return flights' heel wat goedkoper. Francken zet sinds 2015 veel meer in op special flights, maar de impact ervan blijft al bij al beperkt. Met 25 beveiligde vluchten stuurde ons land in 2015 in totaal 154 personen terug - gemiddeld 6 per vlucht - vooral naar Albanië en Congo. In 14 van de 25 vluchten was België het organiserende land. In de andere gevallen stuurde ons land vreemdelingen mee met vluchten die werden ingelegd door Frankrijk, Nederland, Duitsland en Italië.

In 2016 werden 37 special flights ingelegd, 3 per maand. Een record. Hoeveel vreemdelingen daarmee zijn teruggestuurd, is nog niet bekend.

Bron: Statistisch jaarverslag 2015 van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ)

Wat is het slaagpercentage van de repatriëringen in 2015?

Top vijf bestemmingen in 2015

Conclusie
77%
In 2012
56%
In 2015

Het slaagpercentage bij DEPA daalt sterk

De voorbije jaren daalde het slaagpercentage van repatriëringspogingen met escorte van de politie (DEPA) van 77 naar 56 procent. Een verklaring daarvoor is niet eenvoudig. De cijfers gaan over geplande pogingen. Er zijn veel redenen waarom een geplande repatriëring niet kan doorgaan: de vreemdeling kan zich verzetten of de piloot kan de repatriëring weigeren, maar evengoed kan de vreemdeling na een ultieme procedure worden vrijgelaten of kan de Dienst Vreemdelingenzaken de repatriëring zelf uitstellen. Voor de DVZ is uiteindelijk alleen het eindresultaat belangrijk. In 2015 sloot de administratie 5.602 vreemdelingen op, in datzelfde jaar werden 4.360 vreemdelingen uit een gesloten centrum teruggestuurd. Dat is een slaagpercentage van 77,8 procent. Dat cijfer blijft al jaren stabiel.

Bron: Jaarverslagen algemene inspectie van de federale en lokale politie (AIG)

Evolutie sinds 2012

Evolutie van het slaagpercentage tussen 2012 en 2015

Hoeveel controles worden uitgevoerd?

Controles door de algemene inspectie van de Federale Politie
(tot en met de boarding of het land van bestemming)

Conclusie
5 à 10%

Weinig controles

De inspectie maakt eerst een risico-analyse en beslist dan welke repatriëring ze opvolgt.

In de praktijk komt het erop neer dat slechts 5 à 10 procent van alle repatriëringspogingen met escorte van de politie wordt gecontroleerd. Het hangt af welke cijfers je als basis gebruikt. Zo bereik met je een inspectie op een special flight uiteraard meer personen dan bij een inspectie van een individuele repatriëring. Opmerkelijk: die inspecties van individuele repatriëringen dalen al enkele jaren. Uit de inspectieverslagen blijkt nochtans dat op deze vluchten de meeste problemen zijn en het vaakst dwang moet worden gebruikt.

Bron: Jaarverslagen algemene inspectie van de federale en lokale politie (AIG)

Welke dwangmiddelen gebruikt de luchtvaartpolitie Zaventem?

Top vijf bestemmingen in 2015

Conclusie
Dwang 538 in 2015

Geen dwang 1.244 in 2015

Slechts in een minderheid wordt dwang gebruikt

Als het toch nodig is, gebruikt de politie meestal de Franse gordel. Daarbij worden de handen van een vreemdeling met velcro aan een riem om zijn middel vastgemaakt. Met de Franse gordel hebben vreemdelingen meer bewegingsruimte dan wanneer ze bijvoorbeeld met metalen handboeien op de rug geboeid worden.

De Commissie Vermeersch, die in 1999 en 2005 het gedwongen terugkeerbeleid moest evalueren en richtlijnen voor de politie moest uitwerken, heeft nooit een exhaustieve lijst van dwangmiddelen opgesomd. Wel werden enkele technieken aanbevolen, zoals metalen of nylon handboeien en velcro's en beenklemmen. Medicatie mag nooit worden toegediend.

Bron: Jaarverslagen algemene inspectie van de federale en lokale politie (AIG)

Evolutie

Gebruik van dwangmiddelen

Evolutie van 2012 tot 2015

Hoe proberen vreemdelingen hun repatriëring tegen te houden?

Evolutie van 2012 tot 2015

Conclusie
Totaal 329 in 2012

Totaal 170 in 2015

Minder verzet in 2015

Het lijkt erop dat vreemdelingen zich in 2015 tijdens hun repatriëring minder hebben verzet. Ze hebben minder geroepen, gestampt, gebeten en kopstoten uitgedeeld of een combinatie van verzet gebruikt. Ze hebben zich wel vaker passief verzet. Of het om een trend of een momentopname gaat, is moeilijk te zeggen.

Bron: Jaarverslagen algemene inspectie van de federale en lokale politie (AIG)

Andere vormen van verzet

Andere vormen van verzet

Naast onderstaande vormen van verzet waren er ook vreemdelingen die verschillende vormen combineerden. In 2012 waren dat nog 96 gevallen, in 2015 66.

Hoeveel gewonden vallen er bij repatriëringen?

Evolutie van 2012 tot 2015

Hoe vaak komen passagiers in opstand?

Hoe vaak komen passagiers in opstand?

Evolutie van 2012 tot 2015

Zijn er veel klachten over geweld of racisme door politie?

Evolutie van 2012 tot 2015

Conclusie

Jaarlijks slechts een handvol klachten

In zijn jaarverslagen publiceert de inspectie hoeveel klachten er tegen escorteurs zijn ingediend, en bij welke instantie. Jaarlijks gaat het maximaal om een handvol. Die klachten gaan vooral over geweld en over uitlatingen/racisme. Als het gaat om feiten waarop een gevangenisstraf gaat, worden ze door het parket van Brussel of Halle-Vilvoorde opgevolgd. Over de resultaten wil de AIG niet communiceren. Navraag bij de parketten leert dat van klachten zelden of nooit iets in huis komt.

Bij het parket van Brussel zou er zeker nog één onderzoek lopen, naar slagen en verwondingen door een escorteur. Klacht BR.43.99.2186-13 dateert al van 2013 en zou binnenkort worden vastgesteld voor de Raadkamer met oog op een taalwijziging. Dat de klacht na al die jaren nog niet is geseponeerd, wijst er op dat het mogelijk om een ernstige zaak gaat. Daarnaast bestaan op het parket van Brussel 'zeer weinig gelijkaardige dossiers', klinkt het. Eén andere klacht werd geseponeerd. Bij het parket van Halle-Vilvoorde, dat de meeste klachten opvolgt, is sinds de oprichting in maart 2014 nog geen enkel dossier voor de rechtbank gebracht.

Bron: Jaarverslagen algemene inspectie van de federale en lokale politie (AIG)

Ketevani (28) uit Georgië

‘De militaire vlucht was zo brutaal. Dat hebben we niet verdiend’

Ketevani (28) en haar man Irakli migreren in 2011 vanuit Georgië naar ons land. Zij is zwanger, maar verliest onderweg haar baby. In januari 2012 vraagt het koppel asiel aan. 'We verbleven een maand of vier in een asielcentrum in Weelde, met een ander koppel op dezelfde kamer', vertelt Ketevani.

Ketevani wordt snel opnieuw zwanger. In december 2012 krijgt ze een dochtertje: Anastasia.

Hun asielaanvraag wordt afgekeurd, maar omdat Anastasia een oogziekte heeft, krijgt de hele familie een tijdelijk verblijfsrecht om medische redenen. Ketevani en Irakli huren een appartementje in Zoutleeuw. Begin 2015 krijgen ze nog een dochtertje: Liza.

Ketevani: 'We hadden een goede band met België. We hebben Nederlandse les en een integratiecursus gevolgd. Mijn man had werk gevonden. Maar van de ene op de andere dag verloren we onze papieren. Mijn man kon niet anders dan in het zwart blijven werken, want we hadden twee kleine kinderen om te voeden.'

Tot de politie van Landen op 8 oktober 2015 het gezin oppakt.

Op 29 januari 2016 heeft het gezin normaal een afspraak bij de dokter voor de oogziekte van Anastasia. 'De terugkeercoach en advocaat wisten dat die afspraak belangrijk en medisch noodzakelijk was.' Maar de dag voordien worden Ketevani, haar man en kinderen door de politie van hun bed gelicht om naar het vliegtuig te worden gebracht. Ze worden totaal verrast.

Volgens het inspectieverslag blijven de kinderen 'zeer rustig'. Op de dienst verwijderingen van de luchtvaartpolitie moet de familie nog enkele uren wachten voor ze naar de militaire luchthaven van Melsbroek wordt gebracht. Ze zal immers niet met een lijnvlucht, maar met een 'special flight' worden teruggestuurd. Uit het relaas van Ketevani moet blijken dat het gezin zich daarvan niet goed bewust is.

Er gaan nog andere 'passagiers' mee: vijf Albanezen uit repatriëringscentrum 127bis. Zij worden eerst aan boord begeleid, daarna de familie.

In het inspectieverslag staat letterlijk:
'10.45 uur: Boarding familie. De kinderen worden aan boord gebracht door de maatschappelijk assistente en een vrouwelijke escorteur. De man verlaat zonder problemen het voertuig, maar de vrouw die nog aanwezig is in het voertuig, begint plots te gillen en te roepen dat ze niet wil vertrekken. De escorteurs en de man proberen op haar in te praten maar dit heeft geen effect.'

Haar man gaat vrijwillig aan boord, maar Ketevani laat zich op de grond van de auto vallen, blijft roepen en wordt geboeid. Voor de trap van het vliegtuig, waar judomatten gelegd zijn, laat ze zich opnieuw vallen. Volgens het inspectieverslag biedt ze 'hevige weerstand', waardoor de escorteurs haar onderbenen met een velcroband moeten vastmaken en haar aan boord moeten dragen. Op dat moment kookt ook bij haar man het potje even over. Hij springt uit zijn stoel en beschadigt het tafelblad.

De ouders en de kinderen worden ver genoeg uit elkaar gezet, op rij 5 en 7. Om 11.02 uur raakt Ketevani gekalmeerd. Ze vraagt of haar baby bij haar mag zitten. Het inspectieverslag meldt: 'Er wordt haar gezegd dat ze moet wachten tot het vliegtuig opgestegen is.' Pas twintig minuten later worden haar boeien losgemaakt en krijgt ze haar baby terug. Anastasia mag bij haar vader gaan zitten.

Pas in september 2016 krijgen Ketevani en haar man hun computer, telefoon en auto terug die de politie bij hun arrestatie een jaar daarvoor in beslag had laten nemen.

'De politie vroeg ons waar we al die spullen vandaan hadden. Ik heb toen gezegd dat we alles eerlijk op Kapaza hadden gekocht. Ik kon zelfs de telefoonnummers van de verkopers tonen', zegt Ketevani verontwaardigd. 'Maar maandenlang kregen we onze spullen niet terug, en toen was er plots die deportatie. Ik moest vanuit Georgië met de politie en het gerecht in België contact opnemen om alles terug te kunnen krijgen.'

Hossein (30) uit iran

‘Anderhalf jaar van mijn leven is één zwart gat’

Op 20 september 2012 neemt Hossein (30) met zijn zus het vliegtuig van Istanbul naar Brussel. Ze hebben een smokkelaar veel geld betaald om valse papieren te regelen. 'Hij beloofde in de transitzone in Zaventem op ons te wachten, om ons nieuwe papieren te geven waarmee we naar Engeland zouden kunnen doorreizen', vertelt Hossein. 'Maar na drie, vier uur wachten kwam de smokkelaar niet. We wisten dat we bedrogen waren. Er zat niets anders op dan hier asiel te vragen.'

De luchtvaartpolitie brengt hem naar het transitcentrum Caricole. Daar worden asielzoekers opgesloten die aan de grens asiel hebben gevraagd. 'Ik kreeg kamer 21, met drie andere mannen. Mijn zus kreeg kamer 26 met drie vrouwen.'

'Twee keer werd onze asielaanvraag afgekeurd. Ik ging achttien dagen in hongerstaking. Toen ik ermee dreigde ook geen water meer te drinken, kreeg ik een derde kans om asiel te vragen. Het antwoord was weer negatief. Daarna zeiden ze: je hebt een vliegticket voor Teheran. Het was shocking om te worden teruggestuurd.'

Hossein probeert nog zijn advocaat te contacteren. Maar de agenten willen hem niet bellen, alleen een fax sturen. Een antwoord krijgt hij niet meer. Enkele uren later wordt hij naar het vliegtuig gebracht. 'Voor we aan boord gingen, deden de agenten onze ijzeren handboeien af en deden Turkse veiligheidsagenten ons plastic handboeien aan. Net voor de deuren van het vliegtuig sloten, stapten de Belgische agenten van het vliegtuig.'

Hossein probeert de Turkse politie ervan te overtuigen dat hij niet naar Iran kan teruggaan omdat hij daar in de problemen zal komen. Uiteindelijk beslist de politie om hem naar Brussel terug te sturen. 'Je bent niet ons probleem', zeggen ze. Het is het begin van een absurd pingpongspel tussen Brussel en Istanbul.

In het Centrum voor Illegalen Brugge (CIB) krijgt Hossein een kamer met twintig anderen in blok C-D. Zijn zus krijgt een kamer in een vleugel E-F. 'Op de luchthaven hadden ze ons beloofd dat we bij elkaar konden blijven, maar in het centrum konden we elkaar maar een uurtje per dag zien, in de bezoekersruimte.'

'De vibe was er ook helemaal anders dan in de Caricole', zegt Hossein. 'We zaten er met twintig op een zaal en het zat er vol met criminelen van alle nationaliteiten die hun celstraf hadden uitgezeten en zouden worden gedeporteerd.'

'Ik protesteerde dat ik niet in Brugge thuishoorde. Ik was geen crimineel. Ik was ook niet illegaal in België opgepakt. Volgens de wet zat ik nog altijd vast in de transitzone en moest ik dus naar de Caricole worden gebracht. Maar daar wilden ze niet van weten.'

Na één maand worden Hossein en zijn zus opnieuw op het vliegtuig gezet.

Hossein en zijn zus zullen uiteindelijk meer dan vier maanden in het gesloten centrum van Brugge zitten. Een rechter in Brugge beveelt zijn vrijlating, maar de Dienst Vreemdelingenzaken gaat in beroep. 'De rechter zei dat de beslissing aan de DVZ toekwam. Toen ben ik boos geworden', zegt Hossein. 'Ik werd als een crimineel behandeld.'

Uiteindelijk wordt Hossein toch vrijgelaten. Het is 16 mei 2013. 'We kregen zeven dagen de tijd om het land en de hele Schengenzone te verlaten', zegt hij. 'Ik was shocked. Na negen maanden met mijn voeten te hebben gespeeld, stond ik daar. Zonder geld. Op straat.'

Hossein verlaat het land niet. Hij vindt onderdak bij vrienden die hij in de Caricole heeft leren kennen en ook zijn vrijgelaten. In maart 2014 dient hij een nieuwe asielaanvraag in, omdat hij een nieuw element kan voorleggen. In juni 2014, bijna twee jaar nadat hij de eerste keer in Zaventem was geland, worden zijn zus en hij als vluchteling erkend.

Hoe kijkt hij nu op die episode terug?

Javad 'John' (26) uit Afghanistan

‘Ik kan dit niet zo makkelijk vergeten’

Javad (26) alias Javad 'John' komt in 2007 naar ons land. Hij verblijft drie jaar in een asielcentrum in Sint-Niklaas. 'Dat was de moeilijkste tijd. Ik kreeg regelmatig aanvallen van epilepsie en moest medicatie beginnen te nemen', vertelt hij.

Hij krijgt geen asiel, maar wel regularisatie om medische redenen. Nog eens drie jaar later verliest hij ook die tijdelijke bescherming.

'Van de ene op de andere dag kreeg ik geen leefloon meer. Ik heb nog een jaar lang een huisje gehuurd met mijn eigen geld. Maar toen dat op was, had ik geen andere keuze.'

Javad trekt naar Brussel en sluit zich aan bij uitgeprocedeerde Afghanen die al een tijdje in de Begijnhofkerk onderdak vinden. Begin september 2013 bezetten zij een leegstaand gebouw van Samu Social in de Troonstraat in Elsene. Ze eisen van toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Maggie De Block (Open VLD) papieren.

Mehdi, zelf erkend vluchteling uit Afghanistan, vertelt wat zijn goede vriend Javad vanaf dat moment allemaal heeft meegemaakt. In de woorden van Javad:

De bezetting duurt drie weken. Elke dag gaat een grote groep Afghanen in de Wetstraat protesteren om papieren te eisen. Op de laatste dag van de bezetting loopt een protestactie uit de hand. De politie pakt tientallen Afghanen op. Ook Javad.

Op de tweede dag van zijn opsluiting in het repatriëringscentrum, vlak bij de luchthaven, krijgt Javad al een ticket voor Kabul, zegt hij. Een begeleider van het centrum vraagt of hij bereid is mee te werken. Javad zegt neen.

Eind januari 2014 is het zover. Vier veiligheidsmedewerkers van het gesloten centrum brengen hem met de wagen en ongeboeid naar het cellencomplex op de luchthaven. Daar staan drie agenten, kennelijk zijn twee escorteurs en een maatschappelijk assistente, op hem te wachten. Zij zullen hem tot in Kabul escorteren.

In Amsterdam moet Javad overstappen op een vliegtuig naar Delhi. Na een nacht in een hotel gaat het van daar naar Kabul.

Javad slaagt erin om via Turkije en over zee naar Europa terug te keren, enkele maanden voor de grote vluchtelingencrisis losbarst. Hij verblijft nu ergens in Duitsland, waar zijn asielprocedure nog loopt. 'Ik kon niet in Afghanistan blijven', zegt hij. 'Maar ik ben bang. Bang dat ik opnieuw kan worden teruggestuurd.'

Javad vertelde ons zijn hele verhaal via Skype, maar vond het nadien te emotioneel om er nog in enkele audiofragmenten op terug te komen. Hij gaf zijn goede vriend Mehdi de toestemming om dat in zijn plaats en in zijn woorden te doen.