Niet alleen VS hebben schuld aan crisis
André Leysen: 'Als we de Europese Unie niet hadden gehad, was de toestand nu hopeloos geweest.'Wim Daneels
Foto: © Wim Daneels
Economische crisissen zijn van alle tijden. Maar wat nieuw is aan deze crisis, is haar wereldwijde karakter, zegt André Leysen. Dat betekent dat er ook een globaal antwoord moet komen.

'De kredietcrisis is al vergeleken met een financiële tsunami', zegt André Leysen. 'Maar typisch bij een tsunami is dat de tweede golf de gevaarlijkste is. Welnu, die tweede golf, de economische crisis, is intussen al in alle hevigheid aangespoeld. Dat is sinds enkele weken duidelijk geworden. En daarna komt er nog een derde golf: een forse stijging van de werkloosheid. Als we dat willen vermijden, moeten we verstandig reageren. In de geologie kun je weten dat er een aardbeving gaat komen, maar moet je afwachten of het een kleine schok dan wel een grote ramp wordt. Je kunt daar niet ingrijpen. In de economie kun je wél ingrijpen om erger te voorkomen. Maar dat doen we meestal te laat.'

Leysen volgde de voorbije maanden op de voet hoe de crisis zich ontvouwde. 'Twee landen komen heel slecht uit dit verhaal. In de eerste plaats de Verenigde Staten, natuurlijk. De Verenigde Staten hebben, met hun mateloze kredietverlening en hun mateloze deregulering de grenzen van het toelaatbare overschreden. De banken hebben er hypotheken ter beschikking gesteld met een gretigheid die wij niet kennen, en daarmee hebben ze “welstand, gecreëerd die eigenlijk niet bestond. Toen de dalende woningprijzen tot aanzienlijke wanbetalingen begonnen te leiden, heeft het grote publiek gereageerd door minder te gaan consumeren.'

Maar ook Duitsland is bijzonder zwaar getroffen door een medeverantwoordelijk voor de financiële aardverschuiving, zegt Leysen. Hij kent de situatie in Duitsland erg goed, omdat hij er decennialang heeft gewerkt en zaken heeft gedaan. 'Onder druk van de concurrentie, en om hun inkomsten te verhogen, hebben de Duitse banken zich massaal geëngageerd in de Amerikaanse subprime-kredieten, pakketten slechte hypotheken waarop ze een flinke premie konden verdienen. Daarbij hebben ze veel te grote risico's genomen, en door onverstandige garanties hun eigen bestaan in gevaar gebracht. Bovendien heeft die politiek het vertrouwen in het Duitse financiële systeem op de proef gesteld.'

Leysen verwijst onder meer naar een toespraak die de Duitse president Horst Köhler vorige week hield voor de Duitse financiële gemeenschap. Daarin veegde hij de Duitse bankiers de mantel uit, en wees hij hen erop dat ze ook zelf verantwoordelijk zijn voor de huidige malaise, door hun onbezonnen streven naar winstmaximalisatie.

Per hoofd van de bevolking is Duitsland veel zwaarder getroffen dan de Verenigde Staten, zegt Leysen. 'De Duitse regering heeft een reusachtig bedrag van 500 miljard euro ter beschikking moeten stellen. Dat is per hoofd van de bevolking veel meer dan het plan-Paulson aan de Amerikanen kost, of wat de redding van de Belgische financiële instellingen aan de Belgische belastingbetaler kost. Het heeft me overigens verbaasd dat Henry Paulson, de vorige topman van Goldman Sachs en een van de grote specialisten van die perverse financiële constructies, destijds door president Bush tot minister van Financiën benoemd is. Obama heeft hem, tegen de oorspronkelijke berichten in, niet herbenoemd.'

Dat Duitsland zo zwaar in de crisis betrokken is geraakt, is volgens Leysen te wijten aan een tekort aan controle op het management. 'In Duitse ondernemingen bestaat de helft van de leden van de Aufsichtsrat, de raad van bestuur, uit werknemersvertegenwoordigers. Het is evident dat dat niet tot een optimale controle leidt. De Mitbestimmung is goed zolang de werknemersvertegenwoordigers zich bezighouden met de problemen van de mensen op de werkvloer, in de productie. Maar het systeem is inmiddels zo geëvolueerd dat ze ook macht willen uitoefenen boven de hen toegedachte niveaus. Ze maken afspraken met de directie en beslissen mee over de benoeming van directieleden, wat op de duur een perverterende invloed heeft op de werking van het bestuursorgaan. Zo'n systeem werkt niet. Het leidt tot beslissingen die uiteindelijk niet in het belang van de onderneming zijn. De misbruiken bij Volkswagen en andere grote Duitse bedrijven zijn voldoende bekend.'

Leysen is zelf jarenlang bestuurder geweest bij Duitse ondernemingen. 'Ik weet dan ook dat er in die raden van bestuur heel veel niet meer besproken wordt. Zo heb ik zelf ooit meegemaakt dat een belangrijke strategische koerswijziging van het bedrijf werd meegedeeld minder dan 24 uur voor de vergadering van de raad van bestuur, waar dan hooguit een halfuur over de kwestie gediscussieerd kon worden. Dan kun je geen goede beslissingen meer nemen.'

'Economische crisissen zijn niet nieuw', zegt Leysen - wiens boektitel Crisissen zijn uitdagingen inmiddels een staande uitdrukking is geworden. 'De geschiedenis leert dat er zich in het verleden zowat elke zeventig, tachtig jaar een grote economische crisis voordoet. Dat is een vorm van creatieve destructie, daar moeten we mee leven. Deze keer zijn we verbaasd door de onverwacht hevige correctie op mondiaal gebied. Maar de geschiedenis leert ook dat hoe groter de overdrijving geweest is, hoe dieper later ook de correctie is.'

De huidige crisis verschilt volgens hem op één punt fundamenteel van de vroegere crisissen: we leven inmiddels in een geglobaliseerde wereld. 'Daardoor heeft de crisis zich nu ook over heel de wereld verspreid. Dat is nieuw. Maar we zullen het in de toekomst nog meemaken.'

Daarom moet er volgens hem ook een globaal antwoord komen op de crisis. 'Welke richting we nu concreet zullen uitgaan, weet ik ook niet. Ik denk dat we naar een mondialisering van het financiële beleid moeten. Essentieel voor ons, leden van de Europese Unie, is dat we met onze 400 miljoen inwoners een evenwaardig blok gaan vormen naast de Verenigde Staten. Duitsland moet als grootste economische macht van Europa zijn verantwoordelijkheid nemen voor die verdere integratie. Samen met Frankrijk: die twee landen vormen de kern van Europa en moeten actief samenwerken.'

Met de kritiek dat Europa door de financiële crisis wat weggedeemsterd is, is Leysen het niet eens. 'Die indruk is misschien gewekt door de moeilijke Europese besluitvorming. Maar we moeten ons hoeden voor nationalistische reflexen. Met een lokaal beleid kun je geen wereldwijde crisis oplossen. En als we de Europese Unie niet hadden gehad, was de toestand nu hopeloos geweest.'

Als die verdere Europese integratie een feit wordt, kunnen Europa en de Verenigde Staten als het ware de twee pijlers vormen van een westelijk blok, dat een tegengewicht kan vormen voor de opkomst van landen zoals China en India - zeg maar een oostelijk blok. 'China is nu immers al een doorslaggevende factor voor wat er in Europa gebeurt', zegt hij, verwijzend naar onder meer de rol van China in de scheepvaart en het havengebeuren.

Of het wereldwijde overleg van de G20, de twintig grootste industrie- en groeilanden waaronder India en China, spoedig resultaten zal hebben, weten we niet, zegt Leysen. 'Maar', zegt hij, 'het feit alleen al dat die top er geweest is, heeft een impact. We hebben dit overlegorgaan nodig in een overgangsperiode, tot er een mondiale wetgeving of regulering tot stand kan komen, wat wellicht een jaar of twee zal vergen. Of het overleg van de G20 voldoende zal zijn om die periode te overbruggen, is een andere vraag.' (kdr)