Champagne voor Keynes
Foto: pn
Toen men John Maynard Keynes, een van de briljantste economen aller tijden, op zijn sterfbed vroeg of hij nog ergens spijt van had, zou hij droogweg geantwoord hebben: 'Ik had meer champagne moeten drinken tijdens mijn leven.' Er zijn nog wel amusante anekdotes bekend over deze merkwaardige man, maar feit is dat hij zijn stempel heeft gedrukt op het economische denken in de naoorlogse periode, tot zijn theorieën vanaf de jaren70 meer en meer verguisd werden.

Maar ongeveer zeventig jaar na de publicatie van zijn magnum opus General Theory, zijn Keynes' ideeën weer springlevend. Helemaal verbazend is dat niet want in de huidige economische toestand klinken echo's van de jaren dertig. De financiële crisis heeft voor grote deflatoire druk gezorgd. De verzwakte banksector wordt voorzichtiger in het verlenen van kredieten. Maar ook bedrijven zetten in de huidige onzekere toestand investeringsprojecten in de koelkast en er wordt veeleer gedacht aan afslanken. De consument ten slotte ziet de bui al hangen en besluit om wat meer te gaan sparen. Het gevolg daarvan is dat de vraag terugvalt, waardoor geleidelijk aan meer overcapaciteit ontstaat. Dit kan op zijn beurt neerwaartse druk op de prijzen zetten. De ineenstorting van de grondstoffenprijzen in de voorbije maanden was op dat vlak al een voorsmaakje.

Een situatie waar de prijzen zakken, leidt tot een zwaar probleem bij de centrale banken. Je kan de nominale rente immers maar verlagen tot 0%. Maar als de inflatie negatief is, zal de reële rente dan nog altijd positief zijn. Bedrijven en gezinnen zullen in dat geval niet meer spenderen. De koopkracht neemt immers toe door te wachten. In een deflatoire toestand dreigt monetaire politiek dus machteloos te worden, een fenomeen dat Keynes als de liquiditeitsval omschreef.

Een bekend recept uit het arsenaal van Keynes is het opschroeven van de overheidsbestedingen. Als bedrijven en gezinnen niet willen spenderen om de overcapaciteit weg te werken, dan moet de overheid het maar doen. De Chinezen hebben alvast het voorbeeld gegeven door een stimuleringsplan van net geen 600 miljard dollar aan te kondigen.

Het gevaar bij buitengewone toestanden is dat mensen blijven reageren volgens hun vaste patronen. Zo heeft men vastgesteld dat, nadat een vliegtuig een noodlanding maakte en er ontploffingsgevaar dreigde, de meeste passagiers eerst nog hun bagage uit de opbergvakjes haalden, in plaats van zo snel mogelijk de benen te nemen. Zo beweerde Keynes ook dat alle beleidsmakers de slaaf waren van een of andere ter ziele gegane economist. Anders gezegd: de traditionele wapens die het goed deden in de vorige oorlog, zouden nu mogelijk niet werken en het zou dus verkeerd zijn te veel op bestaande routines terug te vallen. Dat gevaar bestaat in Europa. Als de ECB zich te veel op inflatiegevaar blijft focussen, zou ze precies meer deflatie kunnen creëren. Tegelijkertijd heeft het groei- en stabiliteitspact Europa al goede diensten bewezen, maar vandaag zou het wel eens de verkeerde boodschap kunnen overbrengen. De Duitse economie is in recessie beland, maar de regering van Angela Merkel heeft duidelijk niet veel zin om de nog maar pas gezond gemaakte overheidsfinanciën opnieuw te doen ontsporen. Het stimuleringsplan van amper 12miljard euro zou het goed doen in Madurodam, maar is echt te weinig voor een economie van het kaliber van Duitsland.

De geest van Keynes moet dus weer uit de fles. Alleen op die manier kan de huidige crisis een halt worden toegeroepen. Maar wie zich de jaren70 nog herinnert, weet dat ook een overdosis Keynes gevaarlijk kan zijn. Eenmaal de crisis overwonnen, zal men hemel en aarde moeten bewegen om Keynes' geest terug in de (champagne)fles te krijgen…

Peter Vanden Houte is hoofdeconoom van ING België.

www.standaard.biz/homoeconomicus