regeren vanuit het graf
Foto: © Wim Daneels
Niet iedereen is gerust dat zijn erfenis na enige jaren nog geheel zal zijn. Verblind door het veel vererfde geld zou de gelukkige erfgenaam de nalatenschap op een speelse wijze kunnen verbruiken.

De bezorgde erflater kan daar een testamentaire mouw aanpassen. In zijn laatste wilsbeschikking kan hij zijn vermogen onder bewind stellen. De opzet van die wil is de jonge of wereldvreemde legataris beschermen tegen zichzelf en op zijn minst tegen de 'externe' druk van derde personen.

Het is in de praktijk dan ook slechts bruikbaar in aansluiting op het wettelijk beheer en dus vanaf de meerderjarigheid. Niets belet dat het ook voor minderjarigen wordt aangewend, maar dan zijn deze testamentaire instructies niet dwingend. Het ouderlijk gezag van de minderjarige is immers van openbare orde en komt toe aan de overlevende ouder.

Nochtans kan het testament aan de overlevende ouder toch aanbevelingen geven om het testamentair vermogen van de minderjarige pupil te sturen. In de mate dat die last zelfs op de reserve van het kind drukt, kan deze vorderen dat de last tot bewind zonder uitwerking blijft. Bovendien kent ons Belgisch recht geen algemene regeling inzake het bewind over de gelegateerde goederen. In die zin zal het testament tal van voorschriften inhouden zoals de looptijd, de aanvang en het einde van het bewind.

Het bewind kan slechts voor een bepaalde duur worden gevestigd (bijvoorbeeld voor 30 jaar). Een bewind gekoppeld aan het leven van de legataris is in strijd zijn met de beginselen van het vrij economisch verkeer van goederen. Zulk beding is in strijd met de openbare en derhalve nietig.

In hoeveel fracties uiteindelijk het gelegateerde vermogen kan worden overgedragen (bijvoorbeeld in vierjaarlijkse uitkeringen) kan ook worden opgenomen. Zo kan voor studerende kinderen een bijzondere regeling voor bijkomende uitbetalingen worden opgenomen. Verder wordt in het legaat aangegeven wie als bewindvoerder zal optreden. In de regel is dat een vertrouwenspersoon, een vermogensbeheerder of een andere persoon met de nodige ervaring, kennis en deskundigheid. Daarbij aansluitend worden in de regel ook tal van opties opgenomen waarbij de bewindvoerder kan worden vervangen in geval van vooroverlijden, bij een blijvende (bijvoorbeeld dementie) of langdurende ziekte (bijvoorbeeld coma).

Niets belet dat er dan ook soms meerdere bewindvoerders worden aangesteld, teneinde de continuïteit van de bewindvoering te verzekeren. Het is ook van belang de verplichtingen en bevoegdheden van de bewindvoerder goed te omschrijven: of hij al dan niet gehouden is tot de opmaak van een inventaris van de gelegateerde goederen; welke beleggingsstrategie hij moet volgen; op welke wijze hij het kapitaal en de inkomsten mag beheren... Uiteraard zal ook de bezoldiging van de bewindvoerder in kaart worden gebracht.

Behoudens de testateur kan ook de milde schenker zijn geschonken goederen onder een bewindsysteem plaatsen. In tegenstelling tot een beheersvolmacht is het bewind exclusief en onherroepelijk. Zoals bij het testament is ook hier meestal de opzet de onervaren begiftigde te beschermen.

Alle voormelde beperkingen nopens het bewind van een minderjarige begiftigde zijn ook hier van toepassing. Zo zal de schenkingsakte het bewind duidelijk omschrijven:

a) de bevoegdheden, de verplichtingen, de aansprakelijkheid en de eventuele vergoeding van de bewindvoerder;

b) het begin en het einde van zijn mandaat;

c) de eventuele regeling nopens het inkomen van de geschonken goederen, enzovoort.

Tot slot is het ook hier aangewezen de 'geschonken goederen onder bewind' te beperken tot het beschikbaar deel.

Prof. Jos Ruysseveldt is advocaat.

www.ruysseveldt.be