De kiezer, die zwevende, onbesliste, verwarde kiezer, heeft een verbazend helder vonnis geveld. Na 18 mei 2003 bestaat het versnipperde Vlaamse politieke landschap nog slechts uit vier relevante partijen. Door de verpletterende nederlaag van Agalev kleurt Vlaanderen voortaan paars. Paars zonder groen. De vernieuwing van CD&V is onvoldoende gevorderd om tegen de combinatie van VLD en SP.A-Spirit een vuist te maken. De opgang van het Vlaams Blok vertraagt niet, integendeel. Die vaststelling werpt een schaduw over alle andere verschuivingen van deze spectaculaire verkiezingsdag.
Het fenomenale succes van SP.A-Spirit is vooral het succes van de formule. Pas door het samengaan met Spirit sloeg de voordien moeizaam vorderende interne partijvernieuwing aan en rendeerde het beresterke regeerwerk van de socialistische ministers. Het kartel was meer dan de som van de samenstellende delen, omdat het de bereidheid demonstreerde buiten de begane paden te treden. De ontzuilde Vlaamse kiezer is aan creatieve oplossingen toe.

Om die vaststelling kan Agalev, de zwaarste verliezer van gisteren, niet heen. De groene partij wordt tot een marginaal verschijnsel gedegradeerd. De existentiële vraag rijst onverbiddelijk, op een jaar van de deelstaatverkiezingen. De te langzaam uitgevoerde generatiewissel breekt zuur op. Het gewetensonderzoek van de groenen komt nog meer onder druk te staan door de onstuitbare groei van het Vlaams Blok.

Het Blok is, wat zijn kiezersprofiel betreft, een rechtse mainstream-partij geworden. Ze moet alleen nog de drie klassieke partijen laten voorgaan. Voorlopig. Het speelveld van die drie wordt nóg steeds smaller. De groep kiezers die zich niet vertegenwoordigd voelt door dit politieke systeem groeit nóg steeds. Het antwoord op dat gevoel van uitsluiting en onbehagen is nóg steeds niet gevonden.

Die conclusie weegt op het nochtans meer dan behoorlijke resultaat van de VLD. De partij van premier Guy Verhofstadt is wel voor het eerst onbedreigd marktleider in Vlaanderen, een historische prestatie. De kloof met de CD&V van Stefaan De Clerck wordt uitgediept. Diens hoop om volgend jaar in Vlaanderen opnieuw de hand naar de macht uit te steken, is aanmerkelijk kleiner geworden.

Voor de christen-democraten is de uitslag zonder meer ontgoochelend. De Clerck is nooit als challenger van Verhofstadt uit de verf gekomen en de vernieuwde ploeg waarvan hij zich de coach noemt, staat niet ver genoeg. Op twaalf maanden van de gewestverkiezingen kan iedere aarzeling over de te volgen richting dramatische gevolgen hebben. Deze verkiezingen bewijzen dat krachtigere vernieuwing en verbreding onontbeerlijk is. Daarbij komt de formatie van Geert Bourgeois in beeld. De N-VA heeft bij de Vlaamse kiezer respect afgedwongen, maar de overlevingsbasis van de partij is te smal. Zij moet zich beraden over een krachtenbundeling met een grotere formatie.

De tendensen in het Franstalige landsgedeelte zijn, op uiterst rechts na, dezelfde als in Vlaanderen. Paars zonder groen, Verhofstadt II, is haast een zekerheid. Die vereenvoudigde formule biedt de kans om, zonder spektakel, krachtig werk te maken van de modernisering van het land en de vrijwaring van de toekomst. De kiezer wil dat, hij heeft het mogelijk gemaakt, hij heeft er recht op.