BRUSSEL - De Vlaamse kranten reageren geschokt op de aanslagen die de Verenigde Staten in hun hart troffen. De kranten openen allen met een grote foto op de frontpagina, met daarboven een titel die boekdelen spreekt. Ook de commentatoren schrijven met verstomming, ongeloof en afgrijzen over de feiten, en stellen zich vele vragen. Een overzicht.

'De ergste nachtmerrie', noemt Yves Desmet van DE MORGEN hetgeen zich gisteren in de Verenigde Staten afspeelde. Volgens hem is het nog veel te vroeg om verregaande conclusies te trekken, of om bepaalde groepen met de vinger te wijzen. ,,Twee dingen vallen wel op langs de kant van de terroristen'', schrijft Desmet: de grootschaligheid van de operatie, en de grote symboliek waarmee de doelwitten werden gekozen.

Desmet vraagt zich af hoe het land met de meest uitgebreide veiligheidsdiensten ter wereld de operatie niet eerder gedetecteerd heeft. En ,,hoe zal de grootmacht met het verschrikkelijkste vernietigingspotentieel ter wereld reageren op deze klap?'', want volgens Desmet is de overtuiging van onder andere president Bush dat de VS geïsoleerd in een globaliserende wereld kunnen leven, gisteren met een knal aan diggelen geslagen.

,,Wereldoorlog II is begonnen met Pearl Harbor...Wie de gekken ook zijn die dit op hun geweten hebben, ze hebben meteen de hele wereld in een potentieel kruitvat veranderd'', besluit Desmet.

,,Afgrijzen. Dat is het eerste woord dat in de geest opkomt als je de gevoelens wil vatten die gisteren door de hele wereld golfden. Wellicht duizenden mensen werden aan stukken gereten, verpletterd, vernietigd. Vele anderen werden gekwetst, gewond en verminkt. Het verdriet is niet te vatten'', dat schrijft Peter Vandermeersch in DE STANDAARD .

Naast afgrijzen, ongeloof, angst en woede wellen veel vragen op. Wie zit achter de aanslagen? Wisten de veiligheidsdiensten van niets? Is het zo geroemde Pentagon zo gemakkelijk te treffen? En vooral: hoe gaan de Verenigde Staten nu reageren?

Meer dan waarschijnlijk zal die reactie hard, grootschalig en zonder genade zijn. De wereld kan niet onder het zwaard van het terrorisme leven. Het gevaar dreigt dat de hele Arabische wereld zonder onderscheid met de vinger gewezen wordt. Wil Washington niet in een zinloze spiraal van geweld terechtkomen, dan heeft het er alle belang bij het hoofd koel te houden en gericht te reageren. Terzelfder tijd is het nu ook en vooral aan de Arabische landen zich van het terrorisme te distantiëren, zo nog de hoofdredacteur van De Standaard.

Volgens Luc Van Der Kelen van HET LAATSTE NIEUWS hoeven we ,,niet bang'' te ,,zijn voor een wereldoorlog''. Ook hij verwijst naar de aanslag op Pearl Harbor op 7 december 1941. ,,Toen zat er een vijand achter die ook sterk genoeg was om een oorlog te ontketenen. Dat is nu niet het geval'', weet Van Der Kelen. Want, zo schrijft hij, ,,geen natie, zeker niet in het Midden-Oosten, is in staat om met Amerika of met de NAVO een oorlog in regel aan te gaan, ook niet in Israël''.

,,In de volgende weken zal moeten blijken, hoe diep deze tragedie zal ingrijpen in de wereldeconomie'', besluit Van Der Kelen.

In HET NIEWSBLAD stelt Luc Soens zich eindeloos verdrietige vragen. ,,Waarom doe je dit? Wat kan een escalatie van geweld van dit formaat, deze spiraal van dood en vernieling betekenen, oplossen?''

,,Maar wat blijft'', stelt Soens, ,,zijn nog meer vragen. Wie zijn de daders? Welk deel van de wereld zal straks moeten boeten voor wat gisteren is aangericht? Hoe reageren? Gaan de Verenigde Staten het hoofd koel kunnen houden? Of volgt een nietsontziende vergelding? Gaan we naar lange jaren van onzekerheid, onveiligheid, onrust, onmacht? Zijn we dan nooit meer veilig?''

,,De wereld zal tijd nodig hebben om hiervan te bekomen'', besluit Het Nieuwsblad. En de krant stelt nog één laatste vraag: ,,Waar was u op 11 september 2001, is een vraag die nog lang op vele lippen zal branden''..

Roger Huisman in het BELANG VAN LIMBURG is geschokt, omdat ,,de zo al precaire wereldeconomie gisteren een opdoffer van formaat kreeg''. Hij merkt op dat meteen de olieprijzen een opstoot kregen en de steile val van de aandelenkoersen prompt volgde.

,,De aanslagen op het Pentagon en het WTC vormen het macabere bewijs dat een hoog-geïndustrialiseerde en uiterst beveiligde samenleving bijzonder kwetsbaar blijft'', aldus het Belang.

Gisteren heeft Amerika machteloos moeten toezien, ondanks dertien verschillende inlichtingendiensten met hun gezamelijk budget van rond de dertig miljard dollar. ,,Het hoofd koel houden, is nu de boodschap'', besluit Huisman.

,,Hoe zal Amerika reageren? En tegen wie?'' Dat is op dit ogenblik volgens Paul Geudens van de GAZET VAN ANTWERPEN de voornaamste vraag. Want de machtigste en rijkste natie ter wereld voelt zich vernederd door ,,Pearl Harbor bis''. Geudens waarschuwt echter ,,dat een spiraal van geweld en tegengeweld niets oplost''.

Over wie achter de aanslag zit, meldt Geudens dat er in heel de werled niet veel organisaties zijn die tot ,,zulke monsterlijke aanslagen in staat zijn''. De daders zijn volgens hem oorlogszuchtige maniakken, gesponssord door ,,extreem boosaardige geesten, als bijvoorbeeld sjeik Bin Laden in Afghanistan''.

,,De waanzinnig monsterlijke aanslagen van 11 september hebben de wereld in shock en de Verenigde Staten in een staat van oorlog gebracht. Het is duidelijk dat deze nooit geziene aanslagen niet het werk zijn van splintergroepen of geïsoleerde groeperingen. Ze zijn het werk van een machtige, wereldwijd vertakte en extreem goed georganiseerde groep terroristen, die zich klaarblijkelijk langdurig en beter heeft voorbereid op een confrontatie met Amerika dan de CIA, het FBI en het Pentagon samen'', aldus Luc Demullier in HET VOLK .

Dat Amerika zal terugslaan laat zich raden. Maar een oorlog voeren veronderstelt een gekende en lokaliseerbare tegenstander. Die is er niet.

Volgens Demullier is het gevaar reëel dat we in een eerste fase in het Midden Oosten, maar later overal ter wereld, represailles zullen zien gebeuren, zonder dat de werkelijke verantwoordelijken voor deze aanslagen effectief geraakt worden. Het vrije Westen en de democratie als staatsbestel -- onze individuele vrijheid dus -- staan hier echt voor de grootste uitdaging uit hun geschiedenis. Voor hun overleven.

,,America under Attack'', kopte CNN. De terroristen viseerden bewust het economische (WTC) en militaire (Pentagon) hart van het machtigste land ter wereld. Carl Pansaerts, coördinator van de buitenlandse redactie van de FINANCIEEL-ECONOMISCHE TIJD , meent dat de politieke, maatschappelijke, economische en financiële gevolgen niet te overzien zijn. Die worden pas duidelijk op lange termijn. Economen vrezen voor een depressie. Wel is duidelijk dat de strijd tegen het wereldwijde terrorisme bovenaan de internationale agenda komt te staan.

De Amerikaanse president George Bush moet zijn plannen voor de bouw van een antiraketschild boven de VS wijzigen. De publieke opinie zal terecht argumenteren dat een antiraketschild waanzin is als de overheid er nog niet in slaagt te verhinderen dat vliegtuigen worden gekaapt om als raketten in te vliegen op strategische doelen. Sinds gisteren zit de wereld in een nieuwe fase van internationaal terrorisme. De aanslagen tonen de zwakheid van een democratie om zich te beschermen.

Toen de Berlijnse Muur in november 1989 naar beneden kwam, voorspelden alle experts een andere wereld: een van vrede in plaats van conflict tussen Oost en West. Dit ideale wereldbeeld hield geen rekening met terreurbewegingen. Voor de val van de Berlijnse Muur wist je nog wie de vijand was. Gisteren werd bijzonder pijnlijk bewezen dat dit niet het geval is, en waarschijnlijk nooit zal zijn, besloot de commentator van de Financieel-Economische Tijd.