BRUSSEL - De Belgische regering heeft haar excuses aangeboden voor de rol die België heeft gespeeld in de omstandigheden rond de dood van de Congolese eerste minister, Patrice Lumumba. Minister van Buitenlandse Zaken, Louis Michel, heeft vanmiddag in de Kamer een verklaring in die zin voorgelezen. De excuses werden in naam van België gericht aan de familie van Patrice Lumumba en het Congolese volk.
De Kamer besprak vandaag in plenaire vergadering het rapport van de onderzoekscommissie die twee jaar lang de rol heeft onderzocht die België heeft gespeeld in de moord op de eerste Congolese premier Patrice Lumumba op 17 januari 1961. De commissie kwam in november vorig jaar tot de conclusie dat sommige regeringsleden en andere Belgische actoren een morele verantwoordelijkheid dragen voor de dood van Lumumba.

Lumumba werd op 17 januari 1961 geëxecuteerd door Katangese gendarmes en politiemannen. Dat gebeurde vijf uur nadat hij werd overgebracht naar de opstandige provincie Katanga, die Lumumba vijandig gezind was. Het waren de Congolese autoriteiten die de eerste verkozen premier -- die in september 1960 werd afgezet -- overbrachten. De Belgische regering steunde die actie echter.

Hoewel er duidelijk wel voornemens zijn geweest om Lumumba te vermoorden, hebben de experten van de commissie geen bewijzen gevonden dat België erop uit was om Lumumba fysiek te elimineren. De regering wou de premier wel van het politieke forum zien verdwijnen en deden er ook alles aan om dat te bewerkstelligen. De veiligheid van Lumumba zelf was daaraan ondergeschikt. De regering deed zelfs een beroep op geheime fondsen om Lumumba politiek ten val te brengen of te vermijden dat hij opnieuw aan de macht kwam.

Context

De commissie -- die de periode van 1960 tot begin 1961 onderzocht -- wijst in haar conclusies wel op de context waarin alles toen gebeurde. Er was niet enkel het toenmalige internationale klimaat (de Koude Oorlog): ook de ethiek en de normen inzake internationaal politiek correct denken verschilden sterk met die van nu. Daarnaast was er het heersende politieke klimaat in België zelf, waar de bevolking getraumatiseerd was door de moorden en wandaden die in Congo op landgenoten werden gepleegd. De bevolking stelde Lumumba daarvoor verantwoordelijk en eiste een krachtdadig optreden.

In haar aanbevelingen spoort de commissie de regering aan de ,,passende conclusies te trekken en actie te ondernemen''. Dat zou onder meer kunnen betekenen dat de Belgische regering Congo officieel haar excuses aanbiedt. Of dat ook gebeurt, wordt in de namiddag na afloop van het debat duidelijk, wanneer minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel een verklaring aflegt.

Koning Boudewijn

De commissie laakte de rol die wijlen koning Boudewijn heeft gespeeld. In een brief kreeg hij aanwijzingen dat het leven van Lumumba in gevaar was, maar hij deed niks met die informatie. Hij lichtte de regering er ook niet over in. Dat deed de commissie besluiten dat de koning handelingen stelde die niet gedekt waren door de regering. En dat kan niet volgens de grondwet.

De regering pleegde van haar kant inbreuken op het intern en internationaal recht, omdat ze zich enerzijds mengde in het beleid van een onafhankelijk land en anderzijds omdat ze laks of niet optrad tegen handelingen die in België strafbaar zijn (werven van huurlingen, voorbereiden van aanslagen, ...).

De commissie hoopt dat haar onderzoek een bijdrage kan leveren tot de verwerking van het verleden.

Je wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld je aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig