De Antwerpse hulporganisaties rond drugs zamelden dit jaar al 60.000 vuile spuiten in. ,,Als daar normaal 10 procent van op straat belandt, zijn dat er 6.000 minder'', zegt Willy De Maere, verantwoordelijke voor spuitenruil in Vlaanderen. Eén op de drie verslaafden stroomt door deze laagdrempelige aanpak door naar verdere hulpprogramma's.

De Antwerpse spuitenruil bestaat één jaar. Bij drie hulporganisaties kunnen verslaafden hun gebruikte spuiten inruilen voor nieuwe exemplaren. Enkele speciaal getrainde straathoekwerkers nemen een aantal spuiten mee op pad om junkies in hoge nood te depanneren.

,,Gemiddeld zamelen we elke maand in de provincie 10.000 oude spuiten in, met piekmaanden van 17.000 stuks'', zegt Willy De Maere, verantwoordelijke spuitenruil. ,,Dit jaar gaat dat dus om 60.000 vuile spuiten. 76 procent van de nieuwe spuiten die we geven, komt terug. We streven nu naar 80 procent, een normaal cijfer leren ons buitenlandse voorbeelden.''

Spuitenruil is een gezondheidsprogramma dat overwaaide uit het buitenland en pas na tien jaar lobbyen mogelijk werd in België. Toenmalig minister voor Volksgezondheid Leona Detiège (SP.A), nu Antwerps burgemeester, kaartte het toen aan.

Door het ruilen van vuile spuiten, riskeren verslaafden minder besmetting van aids, hepatitis of andere ziekten. Het ruilen gebeurt zonder veel poespas, om de drempel bewust laag te houden. Het gaat immers om een zwaar gemarginaliseerde groep, dikwijls zelfs paranoïde en soms illegaal in het land, die schrik heeft van alle politie of overheid. Toch tracht het speciaal opgeleid personeel in contact te komen met de verslaafden. Zodat ze uit hun isolement raken en kunnen doorstromen naar hulpprogramma's.

,,We bereiken zo'n 570 verschillende mensen, hoever we daar tenminste zicht op hebben. Want we registreren geen namen. Daarvan hebben we één op drie naar andere hulp kunnen loodsen'', zegt Willy De Maere, coördinator van het Vlaams hulpprogramma.

Het gaat echter wel zelden om afkickcentra. ,,Daar zijn alle plaatsen volzet. We zijn dikwijls blij dat deze mensen al eens naar de dokter gaan, naar een daklozencentrum trekken of een douche nemen. Toch is dat altijd een eerste stap'', zegt De Maere.

Het programma is zo succesvol, dat de spuitenruil nu of binnenkort ook kan in Gent, Sint-Niklaas, Oostende, Brugge, Brussel, Hasselt, Leuven en Tienen. In sommige andere steden kan het ruilen zelfs in elke apotheek. ,,Daar hebben we in Antwerpen, samen met de beroepsorganisatie, niet voor gekozen. De problematiek in sommige buurten is te groot, waardoor enkele apothekers dreigden niets anders meer te doen. Er liggen wel folders met de ruiladressen'', zegt De Maere.

Omdat het spuitenruilprogramma oude injectienaalden opvangt, belanden er ook minder op straat. Toch één van de grote klachten van de Antwerpenaar. ,,We haalden dit jaar 60.000 oude spuiten op. Als 10 procent daarvan op straat zou gesmeten zijn, gaat het toch om 6.000 stuks minder'', besluit De Maere.