Eén op de drie kinderen krijgt te maken met een echtscheiding. Dat hun ouders uit elkaar gaan, hoeft geen ramp te zijn, maar kinderen hebben daar wel heel veel verdriet van. ,,Kinderen kunnen het best een scheiding verwerken wanneer ze het gevoel hebben dat ze zowel van papa als van mama mogen blijven houden'', zegt kinderpsycholoog Ludo Driesen. ,,Daarom is het heel belangrijk dat ex-partners elkaar blijven respecteren. Het recht van kinderen op beide ouders is zo essentieel dat ik het van de daken zou willen schreeuwen.''

Kinder- en jeugdpsycholoog Ludo Driesen werkt in het Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg in het Limburgse Overpelt. Hij heeft jaren ervaring met het begeleiden van kinderen die met de echtscheiding van hun ouders worstelen.

Vanuit die kennis schreef hij Kinderen en echtscheiding , een boek dat kinderen alleen of samen met hun ouders of een andere begeleider kunnen lezen. Ze kijken mee over de schouder van Thomas, een fictieve jongen van twaalf die in zijn dagboek alle gevoelens optekent die hem in de verschillende stadia van de echtscheiding overvallen. Bij elke dag staan vragen waarover de jonge lezers kunnen nadenken.

Het boek eindigt hoopvol: Thomas weet de echtscheiding van zijn ouders een plek in zijn leven te geven. ,,Ik wil de schuldgevoelens van scheidende ouders niet nog groter maken'', zegt Ludo Driesen. ,,Het is wel goed dat ze weten wat hun kinderen meemaken.''

  • Thomas, de jongen uit het boek, lijkt door een rouwproces te gaan. Maken alle echtscheidingskinderen dat mee?
  • Ludo Driesen: ,,Hoewel elk kind anders reageert, maken alle echtscheidingskinderen in mindere of meerdere mate mee wat Thomas ervaart.''

    ,,Het heeft inderdaad veel weg van een rouwproces. Een echtscheiding brengt verlies mee. Het betekent dat je afscheid moet nemen van de eenheid van het gezin, de vanzelfsprekendheid van het dagelijkse leven en vaak ook van de permanente aanwezigheid van één ouder.''

    ,,De eerste fase van een rouwproces is de ontkenning van het slechte nieuws. Het kan niet waar zijn dat mijn ouders gaan scheiden. Dan volgt de angst. Wat gaat er nog gebeuren? Wat gaat er met mij gebeuren? Moet ik verhuizen? ''


    'Als ik braaf ben, komt papa terug'
    ,,Daarna steken woede en schuldgevoelens de kop op. Sommigen kinderen worden kwaad op zichzelf, anderen op een van de ouders. Waarom heeft papa ons verlaten? Heeft mama wel genoeg moeite gedaan om papa thuis te houden? Vele kinderen stellen zich ook de vraag of zij schuld hebben aan de scheiding. Dat geeft hen ook het gevoel controle te hebben over wat er gebeurt. Als ik extra braaf ben of goede punten haal, komt papa misschien terug.''

    ,,Kinderen kunnen heel diep bedroefd zijn. Dat is normaal; panikeer niet meteen. Neemt het verdriet extreme vormen aan, zoek dan hulp. Als het goed gaat, weten de kinderen de echtscheiding een plaats in hun leven te geven.''

  • Dromen kinderen van een hereniging van hun ouders?
  • ,,Sommigen blijven -- tegen beter weten in -- hopen dat hun ouders weer bij elkaar zullen komen. Anderen zeggen dat ze dat niet willen, hoe verdrietig ze ook zijn. Kinderen vragen meer contact te mogen hebben met de ouder bij wie ze niet inwonen.''

    ,,Kinderen hebben een heel groot loyaliteitsgevoel tegenover hun beide ouders. Ze houden van papa én mama. Het ergste wat je hen kan aandoen is hen het gevoel geven dat ze tussen één van beiden moeten kiezen. Kinderen denken soms dat ze moeten kiezen. Want, zo redeneren ze, als mijn ouders elkaar niet graag meer zien, kwets ik de ene door van de andere te blijven houden.''

    ,,Probeer dus, hoe moeilijk dat soms ook is, geen kwaad te spreken over je ex in aanwezigheid van de kinderen. Daarmee doe je de kinderen veel kwaad, want die ene ouder is toch ook een deel van hen. De beste manier om een kind te helpen bij het verwerken van een echtscheiding, is als ex-partners samen ouders te blijven, zodat het recht van het kind op papa èn mama gerespecteerd wordt.''


    Grootouders mogen zich niet moeien
  • Hoeveel kinderen hebben zware problemen met de echtscheiding van hun ouders?
  • ,,Ik kan daar geen procenten op kleven, maar er zijn nogal wat kinderen die het er heel moeilijk mee hebben. Maar kinderen bezitten ook een onvoorstelbaar groot incasseringsvermogen. En dat stemt mij toch wat optimistisch.''

    ,,Studies uit de jaren tachtig alarmeerden over de gevolgen van een scheiding op de ontwikkeling van kinderen. Sommige recente onderzoeken stellen dan weer dat een echtscheiding kinderen weerbaarder en zelfstandig maakt. Maar de hamvraag is niet of kinderen beter of slechter uit een scheiding komen. Ouders kunnen nu eenmaal uit elkaar gaan en het blijft een pijnlijke ervaring want er is iets heel belangrijks kapot gegaan. We moeten ons vooral afvragen hoe we kinderen het best door hun rouwproces kunnen helpen.''

  • Welke rol spelen nieuwe partners en grootouders in het verwerkingsproces?
  • ,,De nieuwe partner in het gezin wil dikwijls -- meestal met de beste bedoelingen -- een te grote rol spelen. Ze willen te fel ouder zijn. Maar kinderen aanvaarden dat niet zomaar. Zeker pubers niet. Vooral stiefvaders worden heel moeilijk geaccepteerd. Ik raad stiefvaders en stiefmoeders aan heel veel respect te hebben voor de binding met de echte vader en moeder en zich wat afstandelijk op te stellen.''

    ,,Grootouders mogen zich niet met de scheiding van hun kinderen bemoeien en roet in het eten gooien. Ik zie dat vaak gebeuren, ook wanneer de partners de scheiding vrij goed met elkaar geregeld hebben. Dan komen ze thuis en zeggen hun ouders: Ge hebt u weer in de zak laten zetten. Dat maakt het moeilijke proces van een echtscheiding alleen maar pijnlijker dan het al is.

    ,,Je kan als grootouder wel heel veel voor je kleinkinderen betekenen. Ouders die scheiden, zitten vaak in de knoei met zichzelf en missen dan soms de emotionele kracht om hun kinderen de nodige bijkomende aandacht te geven. Grootouders kunnen hun kleinkinderen nu en dan een extra knuffel geven.''

  • Kinderen en echtscheiding , Ludo Driesen, uitgeverij Garant, 170 blz., 16,90 euro.
  • Volgende week: gescheiden moeder krijgt haar driejarige dochtertje nog nauwelijks te zien.