Waar haalt de ECB het geld?
Heel wat beleggers, zoals hier in Madrid, zien in de koersdalingen al een opportuniteit om aandelen bij te kopen.epa
Foto: © Manuel H. de Len
De Europese Centrale Bank heeft weer bijna 48miljard euro in de financiële markten gepompt. Het totaalbedrag is in drie dagen tijd al opgelopen tot meer dan 200miljard euro.

financiEn

van onze redacteur



De toestand op de markten wordt stilaan weer normaal, zei de ECB gisteren. De rente voor 'overnight' kredieten - geld dat voor 24uur ter beschikking wordt gesteld - is gisterochtend gedaald van 4,16 tot 4,03procent. Donderdag piekte ze op 4,62procent, net voor de ECB een eerste keer uitzonderlijke en, vooral, onbeperkt kredieten ter beschikking stelde van de financiële instellingen.

Dat banken bij de ECB geld lenen, is niet abnormaal, integendeel zelfs. Zij zijn verplicht om 2procent van de waarde van het spaargeld dat ze beheren en van de kortlopende kredieten die ze hebben uitstaan, op een lopende rekening bij de ECB te blokkeren. Op die manier creëert de ECB een kunstmatige schaarste van zowat 250miljard euro op de markt. Een permanente onderdruk als het ware.

De banken moeten zo bijna voortdurend geld lenen bij de ECB om hun heel tijdelijke geldtekorten op te vangen. Elke dinsdag verstrekt de ECB kredieten volgens een 'tender' of aanbestedingsformule. De banken laten weten hoeveel geld ze nodig hebben en welke rente ze bereid zijn daarvoor te betalen. Het minimumtarief is daarbij de basisrente van de ECB. Dat is nu al enkele maanden 4procent.

De banken die de hoogste rente bieden, krijgen als eerste geld dat ze wel zeven dagen later moeten terugbetalen. Doorgaans stelt de ECB op die manier wekelijks rond de 300miljard euro ter beschikking. Daardoor komen niet altijd alle banken aan de bak. Als zij op het einde van de dag tegen een tekort aankijken, kunnen zij op de interbankenmarkt geld lenen op 24uur bij andere banken die tijdelijk geld op overschot hebben en er een belegging voor zoeken.

Komen ze daar nog niet aan hun trekken, dan kunnen ze ook bij de ECB terecht voor een soortgelijk 'overnight' krediet, maar dan wel tegen een tarief dat momenteel een procentpunt hoger ligt dan bij de wekelijkse tenders.

Door de markt onder voortdurende onderdruk te houden en op twee manieren kort- tot uiterst kortlopende kredieten ter beschikking te stellen, kan de ECB dus de rente op de geldmarkt manipuleren en zo de kredietverlening van de commerciële banken zelf beïnvloeden. Economen noemen dat het 'monetair beleid' van de centrale bank.

In extreme omstandigheden heeft de ECB nog een middel achter de hand om te vermijden dat de marktrente te hoog zou oplopen of te laag zou zakken. In haar statuten spreekt de ECB van 'fine-tuning reverse operations' waarmee 'plotse en onvoorziene liquiditeitsproblemen kunnen worden opgevangen'. De eerste keer dat de ECB naar dat 'wapen' greep, was na de terreuraanslagen van 11september 2001. De banken waren toen - net als nu - niet meer bereid om elkaar geld te lenen omdat zij elkaar niet meer vertrouwden.

De jongste dagen waren ze bang dat de problemen op de Amerikaanse hypotheekmarkt andere banken op de markt in moeilijkheden zullen brengen waardoor die hun schulden niet kunnen terugbetalen. In die omstandigheden dreigt de rente heel snel op te lopen - kijk maar naar wat donderdag gebeurde - waardoor steeds meer banken in geldnood raken. Daarom stelde de ECB vorige donderdag onbeperkt geld voor 24uur ter beschikking tegen een vaste rente van 4procent. Vrijdag werd met een systeem van aanbesteding gewerkt, maar dan wel voor 7dagen. Gisteren werd opnieuw het systeem van donderdag gebruikt.

Het geld zelf haalt de ECB vooral uit de 2procent reserveverplichtingen van de banken, maar daarnaast beschikt ze ook over eigen reserves - of beter: de reserves van de nationale centrale banken van de eurolanden die deels bij de ECB zijn ondergebracht. In theorie kan de bank ook gewoon biljetten bijdrukken, maar dat zal ze nooit doen omdat ze zo de inflatie aanwakkert.

De beurzen reageerden gisteren alvast erg positief op de derde interventie van de ECB in evenveel dagen. Als ze daarmee hun vertrouwen in de ECB uitspreken, vindt hoofdeconoom Frank Lierman van Dexia België dat terecht. 'Ik ben aangenaam verrast dat de Bank zich (voorlopig?) niet laat verleiden tot renteverlagingen. Fundamenteel doet de Europese economie het zeer goed en een renteverlaging zou de inflatie alleen maar aanwakkeren.'

Maar het blijft volgens Lierman koffiedik kijken. 'Als de komende weken systematisch lijken uit de kast blijven vallen en de ene bank na de andere aankondigt dat ze besmet werd door de Amerikaanse hypotheekcrisis', zegt ook econoom Erwin Van der Sande van KBC, 'dan kun je niet uitsluiten dat de ECB haar voor september aangekondigde renteverhoging tot 4,25procent afblaast of zelfs ombuigt in een verlaging, maar dat is voorlopig zeker niet ons meest waarschijnlijke scenario'.

'Normaal gesproken', geeft Erik Sonntag van ING België toe, 'zou je als econoom na drie opeenvolgende dagen van crisisinterventies heel nerveus moeten worden. Maar uit de cijfers kun je afleiden dat de markt effectief stabiliseert. Wij vermoeden en hopen dat nu opnieuw naar de fundamentele sterkte van de economie zal worden gekeken. We weten nu dat de ECB klaarstaat om in te grijpen als het nodig is. Hoewel dat geen vrijgeleide mag zijn om nog meer risico's te nemen.'

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig