Reflecties over reflexiviteit
Foto: © Bart Dewaele
Klinkt deze kop u ook pompeus in de oren? Het was maar om te illustreren dat humane wetenschappers -en economen behoren tot deze categorie- zich graag te pas en te onpas bedienen van terminologie uit de exacte wetenschappen. Dit waarschijnlijk als poging om aan bepaalde stellingen een zweem van absoluutheid te geven. De fysicus Alan Sokal ergerde zich zo aan deze praktijk, dat hij een volstrekt nonsensicaal artikel, gelardeerd met mathematische termen, naar een sociologisch wetenschappelijk tijdschrift stuurde én het nog gepubliceerd kreeg ook!

Dit neemt natuurlijk niet weg dat sommige maatschappelijke fenomenen soms wel degelijk gelijkenissen vertonen met processen in de natuurkunde. Hefboomfondsmiljardair George Soros schreef zo'n twintig jaar geleden een behoorlijk saai boek dat echter een aantal interessante ideeën, al dan niet ontleend aan de fysica, bevatte. Het belangrijkste concept dat hij naar voor schoof, was dat van de 'reflexiviteit'. Eenvoudig gesteld, gaat Soros ervan uit dat er in de financiële markten niet zoiets bestaat als een fundamentele evenwichtstoestand. Men mag dus alle stellingen dat het aandeel Barco of Fortis fundamenteel over- of ondergewaardeerd is, naar de prullenmand verwijzen, want hierbij wordt er impliciet van uitgegaan dat er een onbetwistbaar evenwicht bestaat dat de marktkoers als een magneet zal aantrekken.

Soros gelooft meer in een situatie van vele mogelijke evenwichten, waarbij de perceptie uiteindelijk de realiteit even sterk zal bepalen als de realiteit de perceptie. Een voorbeeld: als beleggers een aandeel als een groeiaandeel beschouwen, dan zal dit zich vertalen in een hogere waardering (in de praktijk komt dit neer op een hogere koers-winstverhouding). Voor een bedrijf met een hogere beurswaardering wordt het gemakkelijker om de overname van concurrenten te financieren, waardoor het inderdaad ook sneller groeit. Dat trekt nieuwe beleggers aan. De perceptie beïnvloedt dus de realiteit en vice versa.

In de huidige marktomstandigheden is dit meer dan ooit waar gezien de meest getroffen sector, de banksector, precies een sector is die staat of valt met vertrouwen. Als alle spaarders op hetzelfde ogenblik hun geld van de rekening halen, dan gaat zelfs de meest solide bank voor de bijl. In dat verband kan men grote vraagtekens plaatsen bij de rol van de ratingbureaus. Is het normaal dat ze, door de kredietwaardigheidsbeoordeling van een bedrijf te verlagen, het bedrijf in moeilijkheden kunnen brengen en zo een 'selffulfilling prophecy' creëren? Daar lijkt het nochtans sterk op. De verzekeraar AIG zag zich door de afwaardering van zijn kredietwaardigheid verplicht om meer onderpand op te hoesten om zijn tegenpartijen in de financiële markten gerust te stellen. Gezien AIG dit geld niet had, kon het een direct faillissement enkel afwenden door bij de Fed om noodkredieten te bedelen. Nog erger wordt het wanneer marktspelers proberen koersen te beïnvloeden om hun posities in de markt winstgevend te maken. Een vals gerucht verspreiden om de koers te manipuleren, is strafbaar. Maar wat doet men als het gerucht door de marktreactie bewaarheid wordt?

Soros, die zijn fortuin deels vergaarde door te speculeren dat het pond uit het Europees Monetair Systeem zou worden geknikkerd, heeft dus wel degelijk een punt. Al wil dit niet zeggen dat 'fundamentals' niet langer van tel zouden zijn.

Peter Vanden Houte is hoofdeconoom ING België

www.standaard.biz/homoeconomicus



U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig