Het verhaal van Bill Browder is exemplarisch voor een hele rist grote multinationals, van het Franse Auchan tot het Amerikaanse Exxon Mobil. Ook Russische bedrijven krijgen geregeld af te rekenen met de klauwen van het Kremlin. We zetten de drie meest spraakmakende gevallen op een rijtje.





BP versus TNK

Het Britse olieconcern BP zit volop in een vechtscheiding met enkele Russische oligarchen. De saga begon in maart van dit jaar. De joint venture BP-TNK is het op twee na grootste olieconcern van Rusland. BP en het Russische TNK hebben elk 50 procent van het bedrijf in handen. TNK (vertegenwoordigd door drie belangrijke oligarchen) en BP liggen overhoop over de strategie die het bedrijf moet volgen en strijden om de controle. BP beschuldigt de Russische partners ervan illegale tactieken te gebruiken om de top van het bedrijf te ontwrichten. Vorige week nog werd de ceo van BP-TNK, Robert Dudley, het land uitgezet. Zijn werkvisum werd niet verlengd. Voorlopig leidt hij het bedrijf vanuit een onbekende plaats in Oost-Europa. De klacht: Dudley zou niet voldoende belastingen hebben betaald en de arbeidswetgeving overtreden hebben. Veiligheidsdiensten vielen de kantoren in Moskou inmiddels binnen. Sindsdien verloor de helft van de buitenlandse medewerkers zijn visum. Staatsbedrijven Gazprom en Rosneft zouden op het BP-belang van 50 procent azen. Op die manier kan de Russische overheid meer greep krijgen op de oliegigant.

Maar de inzet is niet min voor BP. Het heeft enorme belangen in het land. Het bedrijf maakte recent nog beter dan verwachte resultaten bekend. Zo komt een kwart van de totale olieproductie van BP uit Rusland. Het hoofdkantoor van BP in Londen liet alvast weten dat het tot het bittere eind zal vechten. Het verhaal weerspiegelt de neiging van het Kremlin om zich almaar meer in strategische industrieën binnen te werken, en brengt ook de interne strubbelingen op de allerhoogste niveaus aan het licht. De afloop van de BP-historie geldt voor veel buitenlandse investeerders als de ultieme test voor het Russische investeringsklimaat.



Shell versus Gazprom

Het Brits-Nederlandse Shell verloor in 2006 de strijd tegen Gazprom over een reusachtig project op het eiland Sachalin (ten noorden van Japan). Shell had 55 procent van de aandelen, de rest was in handen van twee Japanse bedrijven. Gazprom wou zich inkopen, maar de onderhandelingen liepen moeizaam. Daarop gooide de Russische overheid een hele resem milieuklachten op tafel die de werkzaamheden moesten saboteren. De aandelen gingen lager en Gazprom kon zich op die manier aan een betere prijs inkopen. Shell stootte uiteindelijk de helft van zijn belang af.



Yukos versus Poetin

In 2005 ging Mikhaïl Chodorkovski, de voormalige topman van de Russische oliegigant Yukos, voor acht jaar achter de tralies (in Siberië) na een proces voor belastingontduiking en fraude. Het bedrijf en zijn topman, toen de rijkste man van Rusland, waren het Kremlin een doorn in het oog. Zeker toen Chodorkovski politieke ambities bleek te koesteren. Hij steunde openlijk politieke partijen die oppositie tegen Poetins beleid voerde en probeerde ook om het maatschappelijke middenveld in zijn land te versterken. Yukos werd intussen volledig ontmanteld door de overheid en is ingelijfd in het staatsbedrijf Rosneft, de op een na belangrijkste energiereus van Rusland.