De weg van het zwarte geld
Jeffrey Robinson: ,,Gooi enkele advocaten in de gevangenis en je zal zien hoe snel het verandert.'' Foto: © Winnie de Laat
ANTWERPEN - Er wordt wereldwijd zo'n 600 tot 700 miljard dollar heen en weer gestuurd tussen belastingparadijzen en banken die enkel op papier bestaan. Het gaat om zwart geld, meestal afkomstig van drugs- of wapenhandel, dat gewit wordt. De overheden zijn niet in staat om er iets aan te doen. Ze kunnen of willen niet.

DAT schrijft de Amerikaan Jeffrey Robinson in zijn nieuwste boek Witte stranden, zwart geld. Het web van terreur, misdaad en zwart geld .

Misdaad draait altijd om geld, of het nu afpersing, drugssmokkel, fraude of een gewone bankoverval is, zegt Robinson. Als de criminelen het geld eenmaal hebben, moet het opnieuw geïnvesteerd worden in de business . ,,Doe je dat niet, dan ga je bankroet. Of je nu een slager of een drugssmokkelaar bent.''

Maar voor het opnieuw geïnvesteerd kan worden, moet het geld van zijn crimineel verleden verlost worden, het moet witgewassen worden. En precies dat blijkt eenvoudiger dan gedacht, schrijft Robinson. Offshore eilanden, zoals San Andreas ten noorden van Colombia, spelen daarbij een belangrijke rol.

Robinson legt uit: ,,Iemand heeft bijvoorbeeld 10 miljoen euro aan drugsgeld, die hij wil witten. Hij koopt voor dat geld goederen, bijvoorbeeld Belgische chocolaatjes, en zoekt in Bogota iemand om die goederen te kopen voor bijvoorbeeld zes miljoen. Die koopt de goederen, betaalt zes miljoen, en voor de drugsbaas is de kous af. Zijn geld is keurig verdiend uit een zakentransactie. De partner in Bogota importeert de chocolade in San Andreas, waar ze verkocht wordt in taxfree winkeltjes in grote shoppingcentra.''

Volgens Robinson weet iedereen daar dat die goederen smokkelwaar zijn, daarom zijn ze net zo goedkoop. Waarom worden de winkels dan niet gesloten? ,,De grote malls , de gebouwen en centra, zijn eigendom van de politici. En die verdienen er goed geld aan. En bovendien, waarom zouden ze ingrijpen. Ze zien geen drugsgeld.''

Kan het misdaadgeld dan niet in ons land opgespoord worden, als de misdadiger voor het eerst goederen koopt? ,,De truuk is om eruit te zien als een deftig bedrijf. In veel gevallen heeft de witwasser zelfs een zaak, in ons geval bijvoorbeeld een snoepwinkel, of een chocoladegroothandel.'' Het bedrijf hoeft zelfs niet in België actief te zijn. De partij chocolade kan bijvoorbeeld vanuit Griekenland besteld en betaald worden, om via tussenpersonen in Spanje, Italië en Groot-Brittannië naar de Caraïben gestuurd te worden. ,,Hoe ingewikkelder de transacties zijn, hoe beter, hoe moeilijker na te gaan.''

Een ander voorbeeld: een helikopterbedrijf krijgt een telefoontje van iemand die een toestel wil kopen. En of ze het toestel, ter waarde van 18 miljoen dollar, naar de Kaaimaneilanden willen transporteren. De helikopter wordt betaald in kleine sommen van tientallen verschillende bankrekeningen. ,,Voor het bedrijf is alles in orde, want ze worden betaald.'' Maar het geld, dat van bankrekeningen bij respectabele instellingen komt, is allerminst respectabel.

Om dit soort fraude tegen te gaan, worden Amerikaanse bedrijven verplicht om verdachte transacties aan te geven. Doen ze dat niet, dan zijn zij strafrechtelijk verantwoordelijk. Omdat alles in dit wereldje om geld gaat, is dat de enige manier om de georganiseerde criminaliteit aan te pakken, zegt de auteur. ,,Maar er is politieke wil voor nodig.''

,,Politici begrijpen niet dat misdaad een mondiaal gebeuren is.'' Nu zijn er wel instellingen die in het leven geroepen werden om internationale criminaliteit te bestrijden, bijvoorbeeld Europol. ,,Maar politici hebben Europol langzaam maar zeker uitgehold. Nu hebben ze mooie kantoren, een ondergrondse parkeergarage en goede computers, maar ze hebben geen geld en geen macht.''

De nationale politiekorpsen van de verschillende landen zijn dan weer geen partij voor de georganiseerde misdaad, zegt Robinson. ,,De agenten zijn onderbemand, ondergebudgeteerd en ze moeten opboksen tegen een overmacht. En de witwassers kunnen zich de beste advocaten veroorloven.''

Bovendien staat de hele papierberg een efficiënte opsporing in de weg. ,,Tegen de tijd dat de agenten de hele procedure doorlopen hebben om in het buitenland een persoon op te pakken of informatie te vragen, is het geld allang verdwenen.''

Er zijn enkele sluizen waarlangs zwart geld moet passeren om in het witte circuit terecht te kunnen komen, Robinson noemt ze gatekeepers . Het gaat over advocaten, boekhouders, accountants, bankiers. ,,Je moet achter ze aangaan om het geld te stoppen.'' Dat kan volgens de auteur vrij eenvoudig. Er is alleen een wet nodig die de gatekeepers verplicht om de herkomst en de begunstigde van het geld te kennen. Als ze dat niet kennen, moeten ze de transacties weigeren, of signaleren.

,,Gooi enkele advocaten in de gevangenis en je zal zien hoe snel het verandert.'' Op dat gebied zijn de Verenigde Staten, zeker sinds 11 september 2001, veel strenger dan Europa. ,,In de VS worden tientallen processen per dag gevoerd rond witwas. De definitie van witwas is er ook veel breder. Ook belastingontduiking bijvoorbeeld kan vervolgd worden door de witwaswet.''

Zelfs als een land de wil heeft om iets aan het witwassen te doen, is het maar een druppel op een hete plaat. Omdat witwas zo'n internationale activiteit is geworden, verschuift de fraude gewoon naar elders waar de regels minder strikt zijn, en waar de overheid een oogje dichtknijpt. Tenminste zolang de fraude niet in eigen land gebeurt.

Al moet Robinson toegeven dat er sinds 11 september 2001 wel iets veranderd is. Belastingparadijzen wilden niet geassocieerd worden met terreurgeld. ,,Ze zijn als de dood dat bekend raakt dat Osama bin Laden een rekening in hun land heeft.''

Dat wil echter niet zeggen dat ze witwassen onmogelijk gemaakt hebben. ,,Nee, ze zijn een trapje hoger geklommen en werken nu met grote bedrijven als Enron. Als dan iets misgaat, kunnen ze zeggen dat ze niets wisten. Het was toch een respectabel bedrijf.''