BRUSSEL - Vijfentwintig jaar kreeg Bernard ,,Bernie'' Ebbers voor zijn frauduleuze praktijken bij WorldCom (DS 14juli). Het is de voorlopig zwaarste straf die een bedrijfsfraudeur kreeg opgelegd. Sommige van zijn lotgenoten wachten ongerust op hun veroordeling.





VAN schatrijke topmanager tot berooide bajesklant. Het leven van Bernard Ebbers (63), de voormalige topman van het telecombedrijf WorldCom, kent op zijn minst een grillig verloop. De voormalige melkboer, die opklom tot topman van een van de meest opzienbarende telecombedrijven, werd woensdag veroordeeld tot 25 jaar cel.

Het is tot op heden de zwaarste straf die in het kader van een bedrijfsschandaal werd uitgesproken. Het vonnis kwam extra hard aan omdat Ebbers al 63 is. Zelfs als hij zich voorbeeldig gedraagt, zal hij niet vrijkomen voor 2027. Dan is hij 85. Eerdere veroordelingen van bedrijfsfraudeurs waren evenmin licht, maar haalden het toch niet bij de straf die Ebbers kreeg.

Enron-boosdoener Andrew Fastow kreeg tien jaar. John Rigas, die het telecombedrijf Adelphia naar de ondergang leidde, moet vijftien jaar de cel in, zijn zoon Timothy twintig jaar.

De recordhouder was tot nu toe Jamie Olis, het voormalige financiële brein van Dynegy, een energiebedrijf waar in de nasleep van de Enron-crisis zware fraude werd ontdekt.

,,Het lijkt erop dat er een soort opbod aan de gang is'', zegt de Leuvense hoogleraar Frank Verbruggen, die het Amerikaanse strafrechtsysteem goed kent. Hij wijst erop dat bedrijfsfraudeurs in het verleden minder hard werden aangepakt. Junkbondkoning Michael Milken werd in 1991 tot tien jaar veroordeeld, maar kon dankzij medewerking met het gerecht de gevangenisdeur na twee jaar alweer achter zich dichtslaan. In de jaren tachtig kreeg Ivan Boesky, een beruchte inside trader, een straf van drieëneenhalf jaar. Ook hij werd na twee jaar alweer vrijgelaten.

,,Je merkt dat de duur van de gevangenisstraffen de afgelopen jaren oploopt'', zegt Verbruggen. ,,Er is echt sprake van een trendbreuk. Persoonlijk denk ik niet dat dat een goede zaak is. Het lijkt een beetje de keerzijde van het Amerikaanse egalitarisme: meer dan bij ons speelt het buikgevoel een rol bij het bepalen van de strafmaat.''

De kans dat verdachten van Belgische bedrijfsschandalen, zoals Jo Lernout of Pol Hauspie, binnenkort voor 25 jaar de cel invliegen, lijkt inderdaad erg klein. Niet alleen omdat de omvang van het Lernout & Hauspie-schandaal niet in verhouding staat tot de fraude bij WorldCom, maar ook omdat de straffen bij ons gewoon milder zijn. Een celstraf van 25 jaar wordt in België alleen aan koelbloedige moordenaars opgelegd. Iemand als Maurits De Prins, die aan de basis lag van de fraude rond de videoketen Super Club, werd veroordeeld tot vier jaar cel.

In de Verenigde Staten liggen de straffen over het algemeen een stuk hoger dan bij ons, zegt Verbruggen. Ook voor gewone straatcriminaliteit gaan Amerikanen sneller en langer de gevangenis in. In dat opzicht is het logisch dat men witteboordencriminelen niet ontziet.

Maar de vraag is welk nut het heeft om mensen als Ebbers zo lang op te sluiten. Als het gaat om het voorkomen van herhaling is een lange straf zinloos. Dat kans dat de voormalige topman nog eens een bedrijf naar de knoppen helpt, is nihil. Wel wordt met een hoge straf een signaal uitgestuurd naar de gemeenschap dat er met dat soort misdrijven niet gespot wordt.

Maar Verbruggen twijfelt aan het effectieve afschrikkingseffect daarvan. ,,Uit alle studies blijkt dat dat overschat wordt. De meeste mensen die een misdrijf plegen, gaan ervan uit dat ze niet gepakt worden. Op lange termijn is het effect op gedragsbeïnvloeding redelijk klein. En je kunt je ook afvragen of het effect kleiner zou zijn als hij bijvoorbeeld tien jaar had gekregen.''

De voornaamste reden voor de zware straf is dat de rechter daarmee een soort genoegdoening wil bewerkstelligen voor de gedupeerden. Bij de richtlijnen die rechters hanteren voor de strafmaat, telt het element van harm (maatschappelijke schade) behoorlijk zwaar mee. En WorldCom was nu eenmaal een van de grootste bedrijfsschandalen van de laatste jaren. Toch vinden veel juristen, onder wie Verbruggen, dat dit argument juist niet zo zwaar zou mogen meetellen.

Wat ook een rol speelt bij de hoogte van de straf, is dat Ebbers altijd zijn onschuld staande heeft gehouden. Dat in tegenstelling tot Andrew Fastow van Enron. Die koos voor een zogenaamde plea bargain: in ruil voor een schuldbekentenis en medewerking aan het onderzoek kreeg hij een relatief milde straf. Het is een systeem dat in Europa minder vaak wordt toegepast omdat het onschuldigen kan verleiden tot een valse bekentenis.

Opvallend is verder dat de rechter geen rekening heeft gehouden met het feit dat Ebbers door alle publiciteit rond de zaak nog eens extra werd gestraft, en dat hij door schadevergoedingen ook financieel een zware tol moet betalen. ,,Hij is nu terug waar hij ooit begon'', merkt Verbruggen op. ,,In financieel opzicht heeft men Ebbers al enorm veel pijn gedaan. Hij is al volledig van zijn voetstuk gevallen. Welk nut heeft een bijkomende zware gevangenisstraf dan nog?''