2004. Scharnierjaar voor overheidsbedrijven
De Post is op zoek naar een sterke operationele partner die over aardig wat geld beschikt. Foto: © An Nelissen
BRUSSEL - 2004 was zonder twijfel het scharnierjaar voor de overheidsbedrijven. De NMBS en De Post slaagden er eindelijk in om hun herstructureringsplannen op de sporen te zetten. Belgacom trok naar de beurs, en voor luchthavenuitbater Biac geldt het predikaat overheidsbedrijf niet langer.



De NMBS heeft het afgelopen jaar een ware metamorfose doorgemaakt. Sinds november is er niet langer sprake van dé NMBS, maar van een NMBS-holding met daaronder twee ondernemingen: Infrabel, dat instaat voor het beheer van de spoorinfrastructuur, en de 'nieuwe' NMBS, de onderneming die treinen moet laten rijden op de sporen. Die splitsing was een eis van Europa. Ze moet toekomstige concurrenten van de NMBS de garantie geven dat ze op gelijke voet toegang krijgen tot de Belgische sporen.

Het is net om die concurrenten de baas te kunnen dat bij de NMBS al jaren gesproken wordt over besparingen. Tot dit jaar was daar nog niet veel van in huis gekomen. Maar in februari bereikte gedelegeerd bestuurder Karel Vinck met de vakbonden een akkoord over 3.000 afvloeiingen tegen het einde van 2005. In de oorspronkelijke plannen van Vinck was sprake van een personeelsinkrimping met 10.000 tegen 2007, maar onder druk van de vakbonden werd dat plan getemperd. Dit jaar verlieten bijna 1.716 spoormannen het bedrijf ( DS 27 december ).

Daarnaast engageerde de regering zich om in 2005 voor 7,4 miljard euro aan NMBS-schulden over te nemen. Maar ook nadien blijft het overheidsbedrijf met nog zowat 3 miljard euro aan schulden zitten. Het bedrijf stapelde de voorbije jaren de verliezen op en zal ook dit jaar nog lang niet uit de rode cijfers geraken. In 2003 leed het bedrijf nog een nettoverlies van 333,3 miljoen euro. Het bedrijf heeft als doel om tegen 2007 of 2008 de cashdrain te stelpen.

Maar daarvoor staat nog een tweede saneringsronde op het programma. De onderhandelingen daarover zullen het sociale klimaat bij het overheidsbedrijf volgend jaar domineren. Die onderhandelingen zullen echter niet meer geleid worden door Karel Vinck. De spoorbaas besloot in oktober om in februari 2005 op te stappen omdat zijn relatie met voogdijminister Johan Vande Lanotte (SP.A) niet langer werkbaar is.

Een nieuw herstructureringsplan op poten zetten zal een van de hoofdtaken van de nieuwe gedelegeerd bestuurder van de NMBS-holding zijn. Een veel geciteerde naam voor die functie is die van Jannie Haek, de kabinetschef van Vande Lanotte, hoewel niet uitgesloten wordt dat eerst een andere Vlaamse socialist Haeks stoel nog een tijdje warm zal houden.

Ook De Post maakte in 2004 een belangrijke sprong voorwaarts. Het overheidsbedrijf zou dit jaar volgens Vande Lanotte zelfs afsluiten met een winst van ongeveer 40 miljoen euro. Het bedrijf slaagde er eindelijk in om zijn moderniseringsplannen uit te voeren. Eind januari 2005 zullen alle postrondes uitgetekend zijn volgens het Georoutesysteem. Poststation, het informaticaprogramma dat het werk aan de loketten efficiënter moet laten verlopen, loopt op dit ogenblik al in alle postkantoren. Dankzij die inspanningen kon het overheidsbedrijf het afgelopen jaar ongeveer 2.300 werknemers laten afvloeien. Dat is ruim dubbel zo veel als het jaar voordien.

Ook de komende jaren zal het overheidsbedrijf zijn personeelsbestand verder afbouwen. De lopende programma's zullen de efficiëntie opdrijven. Bovendien zal een volgende grote sprong in efficiëntie gemaakt worden zodra de nieuwe sorteercentra in gebruik genomen worden. Dit zal gebeuren tussen april 2006 en februari 2007. Doordat de poststukken van dan af al gesorteerd op ronde de uitreikingskantoren zal bereiken, zullen die het opnieuw met heel wat minder personeel kunnen stellen.

Maar als De Post even snel wil voortgaan als dit jaar, zal het bedrijf bij de aanvang van 2005 wel een akkoord met de vakbonden moeten bereiken over een nieuwe cao. Die onderhandelingen konden dit jaar niet meer plaatsvinden omdat de vakbonden eerst een akkoord wilden over de al lang beloofde inkorting van de werkweek. Het vóórakkoord dat daarover bereikt werd, moet trouwens nog altijd het fiat van het personeel krijgen. Het is ook uitkijken hoe het experiment loopt om alternatieve verkoopkanalen aan te boren en hoe het bedrijf daarop gaat reageren.

Maar de operationele partner met wie het bedrijf in 2005 in zee zal gaan, zal allesbepalend zijn voor de toekomst van het bedrijf. De Post is op zoek naar een sterke operationele partner die bovendien over aardig wat geld beschikt. Want het bedrijf is financieel niet in staat om zelf de verdere modernisering te dragen.



Bij telecomoperator Belgacom was de langverwachte beursgang in maart zonder twijfel het meest in het oog springende nieuwsfeit van het afgelopen jaar. Ongeveer 143.000 Belgen telden 24,5 euro per aandeel neer om aandeelhouder te worden van het bedrijf. De beursgang was de grootste uit de Belgische geschiedenis. Wie intekende op Belgacomaandelen werd het afgelopen jaar trouwens niet teleurgesteld. Het aandeel klom gestaag en dobbert nu al een aantal weken ruim boven de 30 euro. Met die beursgang ging ook de overname van het pensioenfonds van Belgacom door de overheid gepaard. Die overname leverde de schatkist een extraatje op van niet minder dan 5 miljard euro.

Maar het bedrijf werd ook even omgeven door minder goed nieuws toen bekend raakte dat zijn voorzitter, Jan Coene, als gedelegeerd bestuurder van Picanol een exorbitante vergoeding opstreek die bovendien deels geheim gehouden werd. Hoewel Coene er eerst nog in geloofde dat hij de voorzittershamer in handen zou kunnen houden, moest hij die uiteindelijk toch doorgeven aan Theo Dilissen, de ex-topman van Real Software.

Bij het telecombedrijf wordt, in het kader van het zogenaamde Forward-plan, ook nog altijd bestudeerd wat de personeelsbehoeften per afdeling zijn. Maar de resultaten van dat plan zullen pas begin volgend jaar bekendgemaakt worden. Dan pas kunnen de onderhandelingen met de vakbonden starten over de aanpassing van het personeelskader. Intussen heeft het bedrijf wel al een project op poten gezet om overtollig personeel te laten afvloeien. Het bedrijf levert ruim 600 werknemers voor twee overheidsprojecten: de invoering van de elektronische identiteitskaart en het nieuwe centrale noodnummer 112.

Belgacom gaat vanaf volgend jaar ook nieuwe wegen bewandelen om de dalende inkomsten in de vaste telefonie op te vangen. Vanaf midden volgend jaar start het telecombedrijf met interactieve digitale televisie en het bedrijf mengt zich ook in de strijd om de Belgische voetbalrechten.

Luchthavenuitbater Biac hoort voor het laatst in dit rijtje van bedrijven thuis. Het bedrijf kwam in november in handen van het Australische investeringsfonds Macquarie Airports. De Australiërs betaalden 735 miljoen euro voor 70 procent in de luchthaven. Wat de Australiërs precies van plan zijn met de Zaventemse luchthaven, is nog niet bekend. Ze zouden wel vooral focussen op het aantrekken van nieuwe internationale passagiers en niet zozeer op een verhoging van de goederenactiviteiten na de beslissing van koeriersbedrijf DHL om zijn Europese hub te verhuizen naar Leipzig. Het is trouwens nog altijd wachten op de nieuwe milieuvergunning voor de luchthaven. Die zal voor een groot deel bepalen welke richting het met de luchthaven uitgaat.