BRUSSEL - Hoewel ze eigenlijk al decennia lang bestaan, blijft er toch een beetje een waas van geheimzinnigheid en glamour hangen rond de zogenaamde hedge funds of hefboomfondsen. Toch is de sector in snel tempo aan het professionaliseren, mede onder invloed van grote spelers uit het traditionele fondsenbeheer. Voor een particuliere belegger zijn dakfondsen de beste manier om in hedge funds te beleggen, zeggen specialisten.

HEDGE funds ontstonden al kort na de Tweede Wereldoorlog als beleggingsvehikels voor een zeer rijke elite. Het waren fondsen die zich vooral tot doel stelden om het vermogen van die rijkelui te vrijwaren van de grillen van de beurs, en om het ook nog eens te doen aangroeien. Om die doelen te bereiken, maakten de fondsen en hun beheerders gebruik van heel wat niet-traditionele beleggingsmethodes. Een van de bekendste is het shorten van aandelen: je leent een aandeel van iemand anders, verkoopt het omdat je een koersdaling verwacht, en koopt het tegen een lagere koers terug. Shorters kregen gaandeweg een kwalijke reputatie omdat ze door sommigen verantwoordelijk worden gesteld voor dalende beurskoersen. Hedge funds maken ook vaak gebruik van een financiële ,,hefboom'': ze durven beleggen met geleend kapitaal, waardoor eventuele winsten (maar ook verliezen) worden ,,uitvergroot''. Vandaar dat ze in het Nederlands ook als ,,hefboomfondsen'' bestempeld worden.

Het exclusieve karakter van hedge funds nam de voorbije jaren snel af. Enerzijds omdat de regelgeving errond wat versoepeld werd, anderzijds omdat de producten toegankelijker werden voor een steeds breder publiek. Vermogende particulieren blijven weliswaar een belangrijke groep klanten, maar ook institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen, en beleggingsfondsen voor het grote publiek hebben de markt ontdekt. In die laatste categorie vind je de zogenaamde Funds of Hedge Funds : gewone beleggingsfondsen die zelf in een selectie van hedge funds beleggen. En het zijn deze ,,dakfonden'' die garant staan voor de groei die de sector de laatste jaren doormaakt.

,,Alle hefboomfondsen ter wereld beheren vandaag zowat 1.000 miljard dollar aan activa. Dat geld zit verdeeld in zowat 7 à 8.000 fondsen. Maar er zijn intussen ook niet minder dan 1.600 dakfondsen, die samen goed zijn voor zowat 40 à 50% van alle activa'', zegt analist Miguel Tiedra van de Zwitserse private bank Lombard Odier Darier Hentsch & Cie (LODH), die zelf zowat 6 miljard dollar aan mandaten in hedge funds heeft.

Het fenomeen van de dakfondsen zorgt ook voor een doorgedreven selectie van hedge funds. Tiedra schat dat de dakfondsen allemaal samen in hooguit 1.000 hefboomfondsen beleggen, of amper een goede 10% van wat er op de markt beschikbaar is.

Specialisten bevestigen dat de sector sterk onderhevig is aan een soort ,,natuurlijke selectie'': hoe beter een fonds, hoe meer en hoe sneller het kapitaal aantrekt. Dat geld zuigt op zijn beurt weer de allerbeste portefeuillebeheerders aan, die op zoek zijn naar een job waar ze veel vrijheid genieten én loon naar werken krijgen. Het gevolg is dat de beste fondsen altijd maar groter worden. ,,Amper 120 spelers beheren zowat de helft van alle activa'', zegt Tiedra.

Is er nu een reden waarom u als ,,kleine belegger'' geld in hedge funds zou moeten stoppen? In het licht van de recente geruchten over mogelijke ongelukken in de sector ( zie inzet ) deinzen velen hiervoor terug. Toch hebben deze fondsen wel degelijk een plaats in een goed gespreide beleggingsportefeuille. Over de lange termijn blijken ze immers een aantrekkelijk risico/rendementsprofiel te hebben, waarbij ze een hoger rendement halen dan aandelen en obligaties, maar met een lagere volatiliteit.

Goede hedge funds blijven trouw aan hun oorspronkelijke filosofie: ze leiden weinig tot geen verlies in dalende markten, maar pikken wel een flink deel van de winst mee in stijgende markten. Het enige waar ze niet van houden, zijn trendloze markten zoals we die de laatste maanden vaak hebben meegemaakt. ,,Maar over het algemeen bieden hedge funds een aantrekkelijke vergoeding voor het genomen risico'', zegt Daniël Penseyres, die bij Lombard Odier de marketing van hedge funds verzorgt. Op voorwaarde dat je twee dingen in het achterhoofd houdt:

Een goede selectie van fondsen is cruciaal. Een heel groot deel van de hedge funds die het licht zien, moet al zeer snel weer de deuren sluiten. Zij komen niet in de grote indexen terecht, die daardoor dus eigenlijk een overdreven positief beeld tonen van de sector. Hedge funds kunnen inhoudelijk ook erg complex zijn, omdat ze soms ingewikkelde technieken gebruiken om hun geld te verdienen. Vandaar dat de analisten van LODH de voorkeur geven aan dakfondsen om in hedge funds te beleggen.

Overigens mochten in ons land tot voor kort geen hedge funds aan particuliere beleggers worden verkocht. Sinds de omzetting van een Europese richtlijn kan dat nu wel, in de vorm van een gewoon beleggingsfonds (sicav of bevek), maar alleen op voorwaarde dat het een dakfonds is mét een kapitaalgarantie. Vooral die laatste verplichting werd in de sector als onwerkbaar afgedaan, met als gevolg dat er in ons land nog geen enkele dergelijke bevek werd gelanceerd. Toch brachten KBC ( Life Alternative Selector ) en Deutsche Bank ( DB Hedge Select en Hedge Protection ) al eerder dakfondsen van hedge funds op de markt, maar dan in de vorm van een verzekeringsformule (tak 23-fonds).

Ten slotte is het ook mogelijk om in hedge funds te beleggen via dakfondsen die in andere Europese landen worden uitgegeven. Een voorbeeld is het Dynamic Focus Fund van, alweer, Deutsche Bank. Het gaat om een compartiment van de Luxemburgse sicav Xavex.

Binnen het universum van de hedge funds bestaan er heel wat specialisaties of ,,strategiëen''. De meeste fondsen verdienen geld door ,,gewoon'' in aandelen te beleggen, met dien verstande dat ze ook short kunnengaan. Ze staan daarom bekend als ,, long/short ''-fondsen. Tiedra en Penseyres staan momenteel vrij positief tegenover dergelijke fondsen, zeker in Europa waar er nog voldoende opportuniteiten zijn op de beurs.

Ook de zogenaamde ,, event-driven ''-strategie kan volgens hen nog aantrekkelijke returns opleveren in Europa. Het gaat hier om fondsen die inspelen op bepaalde gebeurtenissen op de beurs - in de praktijk gaat het vooral om koersbewegingen in reactie op fusie- en overnamenieuws.

Minder positief zijn de analisten over de ,, Macro ''-fondsen, die inspelen op macro-economische gebeurtenissen (en die door heel wat overheden als ongewenste ,,speculanten'' worden gebrandmerkt). De komende maanden zouden zich evenwel enkele opportuniteiten kunnen aandienen, zoals een eventuele revaluatie van de Chinese yuan of een nieuwe klim van de olieprijs.

Een categorie die de voorbije jarenveel succes kende, maar die de jongste tijd zwaar onder druk staat, is die van de Convertible Arbitrage . Het gaat om een techniek waarbij een converteerbare obligatie wordt gekocht, in combinatie met het shorten van het onderliggende aandeel. Het is in deze hoek dat de geruchten over financiële problemen de kop opstaken, wat tot een vicieuze cirkel leidde: steeds meer beleggers vragen hun geld op, waardoor steeds meer fondsen gedwongen worden om hun effecten te verkopen in een illiquide markt, waardoor de rendementen onder druk komen en nog meer beleggers door de uitgang willen... Tiedra en Penseyres denken dat het nog wel een par maanden kan duren vooraleer de rust in dit marktsegment terugkeert. Maar op dat moment zullen er wel koopjes te doen zijn, zeggen ze.