We betalen steeds meer elektronisch. Bankbiljetten zijn in heel Europa al een tijdje op hun retour. Onze portefeuille bevat nu nog maar half zoveel biljetten als twintig jaar geleden. Geld springt als elektronische vlooien van de ene rekening naar de andere. En binnenkort hebben we daar zelfs geen bankkaart meer voor nodig.

Z E brachten een revolutie teweeg in onze betaalgewoontes, de betaal- en kredietkaarten. Niet meer en niet minder dan dat. En België speelde daarbij een voortrekkersrol. Het gebruik van betaalkaarten in ons land is de jongste tien jaren verviervoudigd, en kredietkaarten schoten van vrijwel nergens naar zowat 40 miljoen verrichtingen nu. Biljetten of muntstukken komen er in ruim de helft van de bankverrichtingen niet meer aan te pas.

Er zijn in ons land nu al wat meer debetkaarten (Bancontact/Mister Cash) in omloop dan er Belgen zijn. Dik tien jaar geleden was dat minder dan de helft. Kredietkaarten klommen in bijna twintig jaar van een paar honderdduizend stuks naar ruim 2,5 miljoen en Proton, de elektronische portemonnee die tien jaar geleden niet eens bestond, wordt door een op de vijf Belgen gebruikt.

Met 67 bankautomaten per 100.000 inwoners is België koploper in Europa, en met 1.400 betaaltoestellen in de kleinhandel per 100.000 inwoners moeten we enkel Frankrijk (1.485 toestellen) laten voorgaan. Proton wordt aanvaard bij 864 handelaars per honderdduizend inwoners. Duitsland, Frankrijk en Italië staan daar nergens, maar Nederland doet beter, met 924 toestellen.

En al die kaarten en toestellen worden gebruikt. Want het aantal elektronische verrichtingen evolueerde nog explosiever. Met ongeveer 80 miljoen transacties was het aantal verrichtingen in 1995 zowat verdubbeld tegenover 1990. Einde 2001 was het al opnieuw bijna verviervoudigd tot 300 miljoen. Dit jaar wordt de kaap van een miljard transacties gerond.

Een groeiend deel van die transacties heeft gewoon verband met een verplaatsing van de transactie. Waar we vroeger een pakje overschrijvingen binnenbrachten bij de bank, kruipen we nu 's avonds achter de pc en doen het zelf. Papieren overschrijvingen zijn duur geworden, vandaar.

Zowat 15 procent van de Belgen, zo blijkt uit een enquête van de Europese Commissie, speelt nu al zelf bankier. Dat is een verdubbeling in vier jaar tijd. Nederland en de Scandinavische landen doen het een pak beter met een derde tot zelfs 40 procent. Maar Frankrijk en de mediterrane landen presteren veel zwakker met percentages gaande van minder dan vijf tot iets meer dan 10 procent. Duitsland haalt hetzelfde peil als België en ook het Europees gemiddelde draait rond de 15 procent voor het elektronisch bankieren.

Er zijn ook steeds meer elektronische betalingen die over het Internet lopen. De verkoper krijgt de koper dus niet te zien, laat staan zijn kaart. Fraude met nagemaakte kaarten wordt daardoor iets gemakkelijker. Daarom hebben Visa en MasterCard een extra beveiliging ingebouwd. Naast het kaartnummer dat in reliëf is aangebracht op de voorzijde van het plastiekje, is er nu ook een codenummer van zeven cijfers op de achterzijde. Dat laatste nummer is met een speciale techniek als het ware ,,ingebakken'' in de kaart en kan niet (of toch veel moeilijker) worden gekopieerd.

Vanaf mei volgend jaar wordt het ook mogelijk om met de gewone betaalkaart op het Internet te betalen. Je zult dan wel over een kaartlezer moeten beschikken. Hoe die er moet uitzien en welke kaarten er allemaal zullen in passen, is nog geen uitgemaakte zaak. Mogelijk komt er ook een koppeling naar de elektronische identiteitskaart.

De nieuwste trend wordt echter betalen met je gsm. Een aantal specialisten verwacht zelfs dat die wandeltelefoontjes op termijn de kaarten en betaalterminals kunnen vervangen. Banksys werkt al jaren aan mobiele betaaltechnieken. Binnenkort hoopt de organisatie die in ons land het elektronisch betaalverkeer in goede banen leidt, akkoorden te kunnen afsluiten met enkele telecomoperatoren.

Betalen in een taxi, bij de dokter, de tandarts of de kinesist, aan de tuinman zal dan met de gsm kunnen. Je hebt er wel een speciale sim-kaart voor nodig. Het systeem zou veel gelijkenis vertonen met een digipass. Je valideert een betaling door eerst een geheime code in te tikken op je gsm, waarna het systeem een nieuwe code genereert die telkens verschillend is (rollende code). Die code moet binnen een paar seconden en op dezelfde gsm worden ingetikt om de betaling te laten doorgaan.

Banksys hoopt er nog voor de zomer van 2005 mee van start te gaan. Het succes kan makkelijk enkele jaren op zich laten wachten, beseft de organisatie. Betalen met een kaart, daar zijn we intussen aan gewend geraakt. De elektronische portemonnee ligt blijkbaar al moeilijker. Betalen met de gsm slaat in een eerste fase allicht alleen aan bij het jonge en hippe volkje.