HET BOEKEN-ONDERZOEK. Beleggingsleer is fout
In de financiële wereld wordt geschermd met begrippen zoals de volatiliteit of de beweeglijkheid van aandelen, het Capital Asset Pricing model (CAPM), het Black & Scholes model voor opties. Hoogleraar Benoît Mandelbrot is onverbiddelijk: het is allemaal pseudo-wetenschap.

De reden? Het fundament van de beleggingsleer is verkeerd. Onderzoekers werken er immers met informatie die niet correct is. Prietpraat van een professor in een ivoren toren? Niet helemaal. Want wat Mandelbrot beweert, heeft ook zeer belangrijke gevolgen voor particuliere beleggers.

In de beleggingsleer wordt gewerkt met een klokvormige Gausscurve. Dit betekent dat heel kleine veranderingen op de beurs het vaakst voorkomen. Rond het midden van de curve zit je immers op het hoogste punt van de klok: returns van enkele tienden van een percent zijn het frequentst. Op het uiteinde van de curve komen de extreme bewegingen van vele volle percenten zelden voor.

Volgens Mandelbrot is die verdeling niet juist. Extreme bewegingen komen net veel vaker voor. Zo kan de crash van 1987 maar eens in een paar biljoenen (!) jaar voorkomen. Althans volgens die klokvormige verdeling. In de werkelijkheid komen dergelijke extreme bewegingen uiteraard veel frequenter voor. Dat is volgens Mandelbrot eveneens goed nieuws, want extreme positieve returns - helemaal rechts op de curve - komen dus eveneens vaker voor.

De belangrijkste les volgens Mandelbrot is dat beleggers nog meer moeten diversifiëren. De reden hiervoor is dat ze moeten proberen die extreme negatieve bewegingen weg te zuiveren en tegelijk moeten pogen de financiële waarden die extreem positieve returns opleveren, in hun portefeuille op te nemen.

Sommige beleggingsadviseurs proberen de ideeën van Mandelbrot op de financiële markten toe te passen. Mandelbrot waarschuwt ervoor dat de beurzen onvoorspelbaar zullen blijven. Dat heeft vooral te maken met het feit dat zeepbellen en crashes inherent verbonden zijn aan de beurs. We kunnen volgens de man vaststellen dat een aandelenmarkt overgewaardeerd is, maar we kunnen helaas niet voorspellen wanneer aan de overwaardering een einde komt. Dat er een crash zal komen - sluipend zoals begin jaren 2000 of in een keer zoals in 1987 - staat evenwel buiten kijf.

Mandelbrot stelde vast dat de meeste financiële activa gedurende het grootste deel van de tijd gewoon niets doen. Maar op enkele dagen zijn er heel felle koersbewegingen - naar boven of naar beneden. Beleggers die op die cruciale momenten niet in de markt aanwezig zijn, missen de kans om van deze extreme koersbewegingen te profiteren. Mandelbrot loopt dan ook niet erg hoog op met het concept van timing dat stelt dat je in en uit de beurs moet stappen in functie van bepaalde parameters zoals de koers-winstverhouding.

Beleggingsadviseurs schermen met gemiddelde returns bij het samenstellen van de portefeuille en het voorspellen van pensioenkapitaal. Opgelet daarmee, waarschuwt Mandelbrot. Deze gemiddelde waarden worden immers afgeleid uit die klokvormige verdeling en geven een vertekend beeld. Aangezien extreme bewegingen veel vaker voorkomen dan aangenomen, kunnen deze de waarde van een portefeuille veel sneller en makkelijker aantasten. Sommigen verwijten Mandelbrot aan steriele wetenschap te doen. Niets is minder waar. Zo raadt hij beleggers concreet aan hun portefeuille te onderwerpen aan een stresstest. Dit betekent dat de portefeuille onderworpen wordt aan een test waarbij rekening gehouden wordt met de werkelijke - extreme - bewegingen op de financiële markten. Het gevolg hiervan is natuurlijk dat de volatiliteit - de beweeglijkheid - ervan een flink stuk hoger zal liggen dan verwacht. Niet echt leuk, maar wel realistischer. Mandelbrot verwijt de financiële wereld een flinke brok hypocrisie. Nagenoeg iedereen blijft immers verderwerken met een instrument - de klokvormige Gausscurve - dat verkeerd is. In elk ander beroep zou dit niet kunnen. In de financiële economie en de beleggingsleer kan dit wel. Het erge van de zaak volgens de eminente hoogleraar is bovendien dat de meeste onderzoekers heel goed weten dat hun instrument verkeerd is. Toch doen ze verder. Omdat dit zo makkelijk is.



Besluit : Nieuwe inzichten over de financiële markten worden steevast geleverd vanuit andere domeinen. Dat is hier eveneens zo.

Benoît Mandelbrot, (2004), "The (mis)behavior of markets", Basic Books. voor het oud papier voor de ramsj voor het boekenrek onder de kerstboom op het nachtkastje

Thierry Debels bespreekt elke week een boek voor managers en hun medewerkers.