De Tsunami 12-12-actie loopt op haar einde. Met een fantastisch resultaat. Er blijft één vraag: kunnen we in de toekomst opnieuw een beroep doen op zo'n grote vrijgevigheid bij de Vlaming?

Gesterkt door het succes van de wervingsactie van Vredeseilanden, daags na het tv-slot van 12-12, gelooft de Vlaams minister van Cultuur en Media, Geert Bourgeois, van wel. Hij pleit voor een jaarlijks weerkerende, mediamieke inzamelactie.

Media-aandacht is zonder twijfel een noodzakelijke voorwaarde voor een geslaagde fondsenwervingsactie. Maar is het ook de enige? We vrezen dat wie daarop rekent, wel eens bedrogen zou kunnen uitkomen.

De tsunami-ramp in Zuidoost-Azië was in communicatief opzicht immers bijzonder. De situatie combineerde een aantal communicatieve sterktes die hebben bijgedragen tot het overweldigende resultaat van de actie 12-12.

De natuurramp in Zuidoost-Azië had, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de droogte in Ethiopië, waarvoor Band Aid nu twintig jaar geleden geld inzamelde, een erg plots karakter. Dat plotse aspect verhoogt niet alleen de aandacht van de (nieuws)media. Psychologisch voelen mensen zich sterk verbonden met medemensen die van het ene moment op het andere letterlijk alles verliezen.

Door de aanwezigheid van toeristencamera's konden de tv-kijkers zich ook letterlijk een beeld vormen van dat ene, noodlottig verwoestende moment. Dagenlang kwamen er telkens nieuwe amateurbeelden in het journaal.

Bovendien had de ramp onmiddellijk zo'n grote omvang dat de berichtgeving niemand nog koud kon laten. Bij elk journaal steeg het afgrijselijke dodental.

Hulp is meestal nodig in verafgelegen gebieden. Dat was ook nu zo. En ook al zijn mensen erg begaan met het leed van anderen, de fysieke afstand zorgt toch ook altijd voor een emotionele afstand. In het geval van de tsunami-ramp is dat anders. Doordat de ramp ook een toeristisch gebied in een toeristisch hoogseizoen teisterde, waren heel wat Vlamingen en andere Europeanen rechtstreeks bij de ramp betrokken. Dat heeft niet alleen een invloed op de aandacht die de media hebben voor de ramp, maar zorgt ook dat de Vlaming zich nog meer betrokken gaat voelen bij wat er duizenden kilometers van hier gebeurt.

De periode tussen kerst en nieuwjaar maakt de mensen bovendien extra gevoelig voor het menselijk leed ver weg.

Al deze toevalligheden hebben ervoor gezorgd dat Tsunami 12-12 mensen heeft kunnen mobiliseren zoals geen enkele actie dat voorheen heeft gedaan. En minister Bourgeois heeft gelijk als hij alles in het werk wil stellen om de Vlaming elk jaar tot evenveel generositeit te motiveren. Maar jammer genoeg brengt het succes van deze actie communicatief enkele gevaren met zich mee. Het is niet ondenkbaar dat mensen het geld dat ze gewoontegetrouw aan een andere actie uitgeven, nu naar 12-12 lieten gaan. Een tweede mogelijkheid, en die is minstens even gevaarlijk, is het risico dat 12-12 ongewild een ,,nieuwe norm'' in fondsenwerving heeft gezet: het zou immers kunnen dat de Vlaming, aangesproken door de bewogenheid die Tsunami 12-12 bij hem heeft opgeroepen, onbewust zal verwachten dat volgende acties hem even sterk raken. En dat zal zeker niet altijd kunnen.

Wij hopen dat het niet zo ver is gekomen. Het is wellicht te vroeg om nu al te concluderen dat de vrijgevigheid van de Vlaming na 12-12 niet is gestopt omdat Vredeseilanden meer geld heeft ingezameld dan vorig jaar. De actie van Vredeseilanden zat immers zo kort op 12-12 dat de bestaande sfeer ook de campagne van Vredeseilanden kan hebben geholpen. Het blijft bang afwachten hoe de hulp- en ontwikkelingscampagnes verderop in het jaar het ervan af zullen brengen. Want het zou geen goed nieuws zijn als zou blijken dat 12-12 alle ,,beschikbare'' middelen zou hebben opgebruikt, of een onmogelijk te halen ,,norm'' heeft gesteld voor andere hulpbehoevende projecten.

Artsen zonder Grenzen liet in volle actieperiode weten dat het voldoende middelen bij elkaar had om te kunnen voldoen aan de directe noden in het getroffen gebied. De eerlijkheid van de organisatie verdient evenveel respect als haar vele levensreddende interventies. Maar met het bovenstaande in het achterhoofd was die oprechtheid misschien niet nodig. Als zou blijken dat de tsunami-ramp inderdaad een unieke situatie heeft gecreëerd die we niet zo gauw weer zullen beleven, dan kan elke hulporganisatie daar maar beter zoveel mogelijk gebruik van maken. Dat zou niemand hen mogen kwalijk nemen. Want of uw financiële hulp nu een kind redt in Indonesië of een kind in Somalië, dat maakt toch echt niet uit.

We moeten er met zijn allen voor proberen te zorgen dat 12-12 geen uitzondering blijft. Laat de media alvast hun medewerking toezeggen. Met een goede boodschap kan het opnieuw lukken. De wereld kan het enthousiasme van Vlaanderen gebruiken.

Deze column verschijnt om de twee weken op maandag. De auteurs zijn communicatieadviseur-partner bij Groep C & Slangen.