BRUSSEL - De belangrijkste Europese vluchtelingen- en mensenrechtenorganisaties hebben forse kritiek geleverd op het Europese asielbeleid. In een brief aan de bevoegde eurocommissaris Antonio Vitorino eisen de organisaties de intrekking van het voorstel over de harmonisering van de asielprocedures in de EU. ,,Dit voorstel is niet langer geloofwaardig'', aldus de organisaties.

Volgens Amnesty International, Human Rights Watch en de Europese koepel van vluchtelingenorganisaties ECRE zal het huidige voorstel de internationale plichten van de EU-lidstaten op het vlak van asiel en de bescherming van vluchtelingen met de voeten treden. Ze eisen daarom dat het voorstel naar de prullenmand wordt verwezen. ,,We hebben het gevoel dat we geen andere keuze hebben dan de EU op te roepen om dit voorstel af te keuren'', stelt Eva Berghmans van Amnesty International Vlaanderen. ,,Dit voorstel is ingegeven door populistische druk en een overdreven angst voor een - niet-bestaande - instroom van vluchtelingen in de EU.''

In het kader van de opbouw van een Europees asielbeleid proberen de lidstaten al jaren om de nationale procedures voor het verlenen van asiel op een gemeenschappelijke leest te schoeien. Daarbij is voor het eerst het concept ,,veilige derde landen'' geïntroduceerd. Volgens dat principe zouden de EU-lidstaten asielzoekers kunnen doorverwijzen naar een derde land dat als veilig wordt omschreven. Het principe van veilige derde landen zou de druk op de Europese asielsystemen verlichten, maar de mensenrechtenorganisaties vrezen dat veel politieke vluchtelingen tussen wal en schip zullen belanden en nergens terecht zullen kunnen met hun asielaanvraag. Ook wordt volgens de critici voorbijgegaan aan de vraag of een land dat algemeen als veilig wordt aanschouwd toch geen dreiging kan opleveren voor sommige individuele asielzoekers.

Daarenboven willen de lidstaten ook het principe van de ,,veilige landen van oorsprong'' hard maken. Asielzoekers uit die landen zouden volgens dat principe geconfronteerd worden met versnelde procedures die minder bescherming garanderen. Het huidige voorstel knabbelt ook aan het principe dat een asielzoeker in afwachting van een uitspraak in beroep in het land van asiel mag blijven. Er zijn immers bijzonder veel uitzonderingen op dat principe voorzien.

De Europese asielplannen doen niet alleen bij Amnesty en co stof opwaaien. Het VN-Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen nam in het verleden de richtlijn meermaals onder vuur en ook de lidstaten zijn het nog steeds grondig oneens. Dinsdag ondernemen de ministers van Binnenlandse Zaken een nieuwe poging om het dossier uit de impasse te helpen. Mogelijk zullen ze beslissen om sommige passages uit de tekst te schrappen. Dat zou tegen 1 mei een minimaal compromis mogelijk moeten maken.

De richtlijn over de harmonisering van de asielprocedures maakt deel uit van een wetgevend pakket dat de eerste aanzet vormt van een heus Europees asielbeleid. Sinds 1999 onderhandelen de lidstaten over de diverse onderdelen van dat pakket, maar de gesprekken verlopen vaak uiterst moeizaam. Wel zou er dinsdag een akkoord worden bereikt over de richtlijn die een gemeenschappelijke definitie van vluchtelingen invoert. In principe moet het hele wetgevende pakket tegen 1 mei 2004 afgerond worden.