DECEMBER 2004

Het resultaat van de prekwalificatie van de Oosterweelverbinding (zie inzet) is bekendgemaakt. Bij Loro, het consortium Linkeroever-Rechteroever, is de stemming opperbest. Het consortium heeft net van de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (Bam) te horen gekregen dat het de beste kaarten heeft om een offerte in te dienen voor de Oosterweelverbinding. Loro heeft circa 35% meer punten dan de groep rond Vinci. Op de tweede en derde plaats prijken THV Bouygues en de THV Antwerpse Bouwwerken. Loro heeft 422 punten op een maximum van 465. Twee andere consortia, Anda Verpus Link en Denys, zijn gezakt. Vier consortia mogen door. Over de kandidatuur van de nummer vier, Noriant, wordt nog even getwijfeld, maar de Bam oordeelt dat het beter is om in deze fase de concurrentiestrijd nog niet te vernauwen tot drie groepen.

In juli 2005 krijgen de groepen die de prekwalificatie hebben overleefd, te horen dat het budget voor de Oosterweelverbinding 1,342 miljard euro bedraagt. Het monsterproject, het grootste ooit in België, is er eentje van het type ,,ontwerp, bouw, financiering & onderhoud''.

Voor de bouwfase voor de werken is vier jaar uitgetrokken -krap zeggen specialisten- en 35 jaar onderhoud. Dat laatste is ook onuitgegeven. Het winnend consortium weet dat het maar 80% van de bouwkosten uitbetaald krijgt tijdens de bouwfase, de resterende 20% van de bouwkosten plus de onderhoudskosten wordt tijdens de exploitatie uitbetaald.

Een andere kwestie is of het project, dat in drie delen uiteenvalt (zie inzet) het voorwerp moet zijn van één tender of van meerdere. Uiteindelijk wordt besloten er een onuitgegeven monsterwerk van te maken waarvan het prijskaartje ondertussen richting 2miljard uitgaat, in plaats van de 1,3 miljard uit juli 2005. De Bam zelf houdt het ondertussen “inclusief een veiligheidsmarge van 10 procent, op 1,85 miljard euro.

SEPTEMBER 2005

Bij de start van de negen maanden durende biedingsperiode krijgen de aannemers het studiewerk van de studiebureaus Technum, Belgroma en Gedas (Studiegroep Antwerpen Mobiel of de TVSam), niet te zien. Het referentieproject van de TVSam wordt omschreven als Koninginnestuk en een technisch hoogstandje. TVSam heeft zo'n 60 miljoen euro ontvangen om studies uit te voeren. Bam vindt dat de aannemers zelf hun eigen studiewerk moeten doen.

De rol van Openbare Werken en het ambtenarenapparaat wordt tot een minimum beperkt. Alle verantwoordelijkheid wordt ,,geoutsourcet, op de aannemers.

In het referentiewerk van opdrachtgever Bam is een dubbeldeksbrug opgenomen met vijf symmetrische pylonen. De brug overspant 4 keer 437 meter en is een zogenaamde tuikabelbrug. Het werk moet aan allerlei vereisten voldoen. Zo moet er een helikopter van 1,95 ton kunnen tegenaan vliegen zonder dat het ding onderuit gaat en gelden dezelfde brandeisen als in een tunnel.

Bam geeft aan dat de prijs het belangrijkste criterium is. De overheid heeft geen geld voor luxeprojecten en van de aannemers wordt een scherpe prijs verwacht. Tussen de vele technische criteria zit er ook een subjectief criterium: architectuur. De goedkoopste bieder krijgt het project met dien verstande dat hij meer dan 100 miljoen euro goedkoper moet zijn dan de bieder met de mooist bevonden architectuur.

De Bam zal voor dat aspect van architectuur en ruimtelijke ordening bijgestaan worden door een commissie ad hoc, de zogenaamde Kwaliteitskamer. De Bam heeft het in een persbericht over een commissie van ,,internationale experts,. Het internationaal karakter valt nogal mee en zal bovendien al snel een flinke knauw krijgen.

Het gaat om zeven Belgen, twee Nederlanders en één Duitser. De expertise blijkt nog ,,mee te vallen,. Van de experts blijkt er slechts één ervaring te hebben met tuikabelbruggen: de Duitser Jörch Schlaich.

Achter de schermen is er heel wat getouwtrek over de rol van de Kwaliteitskamer. Wanneer mag die kamer haar architectenbonus toekennen? Wanneer in het proces komt ze tussenbeide? Het getouwtrek duurt een hele tijd. Pas één week voor de deadline van het uitbrengen van de eerste offertes raakt men eruit. De Kwaliteitskamer bedingt dat ze al in de eerste fase mag optreden. In die fase is er nog geen prijsvergelijking.

De Kwaliteitskamer, voorgezeten door de Antwerpse gouverneur Camille Paulus, moet de beslissing van de Bam valideren. In en rond de Kwaliteitskamer is er sprake van oprispingen. Sommigen ervaren het te veel als een club rond één persoon: Marcel Smets (die ook Vlaams bouwmeester is).

De rol van de Kwaliteitskamer is nog maar enkele maanden uitgeklaard of de Duitser Jörch Schlaich neemt ontslag. Meteen verliest de kamer zijn enige volwaardige bruggenexpert. Officieel stelt Schlaich dat het hem hindert dat hij als enige geen Nederlands spreekt. Elders schrijft hij ,,dat het geen zin heeft om deel te nemen aan een competitie waar je geen jury hebt met hoogstaande brugingenieurs met kennis van het ontwerpen ervan,.

De enige in de Kwaliteitskamer die nog ervaring heeft met tuikabelbruggen is de Nederlander Joop Paul, maar zijn ervaring is beperkt tot één voetgangersbrug met een overspanning van 170 meter terwijl het Oosterweel-viaduct een verkeersbrug is met acht rijstroken en een overspanning van ruim 500 meter.

Vlak voordat de eerste offertes ingediend moeten worden bij de Bam, stelt de commissaris-generaal van de raad van bestuur van Bam, Camille Paulus, op de bestuursvergadering van 19mei een opmerkelijke vraag: wat gebeurt er als de 100 miljoen euro architectenbonus die de Kwaliteitskamer mag toekennen, onvoldoende is om te garanderen dat de brug die de Kwaliteitskamer verkiest er komt?

Tussen Loro en de Kwaliteitskamer lijkt de chemie beperkt. Loro mag eenmaal haar ontwerp voorstellen aan de Kwaliteitskamer, op 21augustus 2006. De Kwaliteitskamer getuigt van weinig interesse en de leden arriveren met aanzienlijke vertraging in drie groepen toe: de eerste met 50 minuten vertraging, de tweede met 70 minuten vertraging en de derde met meer dan anderhalf uur vertraging. Later zouden ze verklaren dat de vertraging te wijten was aan het verkeer. Nochtans was de vergadering gepland om 14uur bij Interbuild in Wilrijk, slechts 10km van de Bam op de Rijnkaai.

In juni en oktober 2006 vallen van de vier consortia er twee af op technische criteria: Bouygues stelt een tunnel voor onder de Schelde, visueel de interessantste oplossing, maar dat druist in tegen de opdracht. Het consortium Antwerpse Bouwwerken (met het Franse Eiffage) komt met een enkeldeksbrug op de proppen en wordt eruit geknikkerd. Er volgt prompt een procedure voor de Raad van State (RvS).

De finale krachtmeting komt daardoor bij Loro en Noriant te liggen en is gepland voor na november. Alleen, die finale krachtmeting zou er tot verbazing van velen nooit komen. Op 17november krijgt Loro van de zogenaamde Kwaliteitskamer een vroegtijdig nekschot.

De offerte van Loro is nochtans substantieel goedkoper dan die van Noriant en kon rekenen op de lof van TVSam die alle technische eisen heeft opgesteld en met wie de tijdelijke vereniging negen maanden in contact was geweest voor het indienen van de offerte.

Loro hanteert in zijn offerte een naakte bouwkostprijs van 2miljard euro, vóór besparingen die pas op tafel gelegd worden in de eindstrijd. Maar die eindstrijd komt er door de tussenkomst van de Kwaliteitskamer dus niet.

De architecten en ingenieurs van TVSam hadden het ontwerp van Loro omschreven als ,,uitermate volledig en op doordachte wijze uitgewerkt, en ,,een gedurfd staaltje van ingenieurskunde,. De conclusie luidde dat ,,het voorstel van Loro het gewenste ambitieniveau inzake ruimtelijke kwaliteit aanlevert,.

De Kwaliteitskamer daarentegen stelt dat het project van Loro oogt als ,,een muur die de haven van de stad afschermt,. Het ontwerp van het consortium rond de Franse groep Vinci, Noriant, ,,onderstreept de open structuur van de stad,.

De Kwaliteitskamer blijkt zich voor de beoordeling van een project van meer dan 2miljard euro niet echt moe gemaakt te hebben. Ze beperkt zich tot de lectuur van de synthese-architectuurnota van Loro en laat de 228 pagina's over de landschappelijke inpassing links liggen.

De Kwaliteitskamer stelt dat de tekortkomingen dermate fundamenteel zijn dat het niet mogelijk is die te corrigeren in de finale biedronde. Bij de finale biedronde zou het project naar het goedkoopste consortium zijn gegaan, na verrekening van de architectenbonus van 100 miljoen euro.

Volgens Loro kon Noriant nooit aan de kostprijs komen van Loro. Het prijsverschil (in netto contante waarde) zou 300 miljoen euro bedragen. Loro had immers laten verstaan dat het in de finale ronde nog een besparing van minstens 250 miljoen euro zou voorstellen zodat de naakte bouwkosten op 1,8 miljard zouden uitkomen. Doordat de Franse groep Vinci in haar ontwerp veel staal gebruikt, en de prijzen daarvan fors gestegen zijn, is de ruimte voor besparingen zeer beperkt.

,,De Kwaliteitskamer wou per se die andere brug en dat was volstrekt onhaalbaar met een bonus van 100 miljoen euro. Het prijsverschil was veel te groot. Dus moest Loro eruit,, luidt het in het verliezende kamp. ,,We voelen ons bedrogen en bestolen., Loro investeerde 10 miljoen euro in de aanbesteding.

Meer fundamenteel heeft de Bam zich door de actie van de Kwaliteitskamer in een zeer slechte onderhandelingspositie gemanoeuvreerd. Door alle concurrentie te elimineren zit Vinci (Noriant) bij de finale onderhandelingen in een comfortabele positie. De 250 miljoen euro besparingen die vooropgesteld waren door Loro, zullen er niet komen. Dat betekent dat de Oosterweelverbinding van Vinci een half miljard euro meer zal kosten.

Deze meeruitgave was op twee eenvoudige manieren te voorkomen. Bam had eerst een architectenwedstrijd moeten uitschrijven en vervolgens aannemers tegen elkaar laten uitspelen om met de laagste prijs te komen. De Kwaliteitskamer heeft nu om de brug te bekomen die het wil, alle concurrentie geëlimineerd.

Daarnaast was het verstandiger om de Oosterweelverbinding in drie stukken aan te besteden. De brug De Lange Wapper is slechts één derde van het werk. Het resterende gedeelte is in één beweging mee gegund. Ten slotte voorspellen ingenieurs nu al dat de zogenaamde ,,rankere brug, van Vinci er wellicht nooit komt. ,,De kans is reëel dat de pylonen zullen moeten verzwaard worden omwille van stabiliteit. Er zijn tal van risico's aan het Noriant-concept. Wie zal die uiteindelijk dragen nu de Kwaliteitskamer enkel nog maar één partij in de onderhandelingsrace gehouden heeft?,