Take Off begeleidt toekomstige ondernemers
Zonder overdreven risico's te nemen weet start Ann Cools nu dat haar hondentoilettage alleen niet volstaat om van te leven. Foto: © Eric de Mildt
Ondernemer in loondienst. Het klinkt paradoxaal. Maar het kan. Als tussenstap tussen de werkloosheid en het zelfstandigenbestaan.

HONDENTOILETTAGE Ann uit Diksmuide is op het eerste gezicht een doodnormale onderneming. Klanten die er hun hond of kat komen laten verzorgen, zullen niets bijzonders opmerken. Maar uitbaatster Ann Cool werkt onder een tamelijk onorthodox statuut: ze is zelfstandige en werknemer tegelijk. In heel Vlaanderen worden op die manier enkele tientallen voormalige werklozen klaargestoomd voor het ondernemerschap.

Cool is in dienst bij Take Off, een van de twee zogenaamde activiteitencoöperaties die Vlaanderen rijk is. Dergelijke bedrijven kunnen werklozen in dienst nemen en ze een jaar lang een bediendenloon betalen. In die periode worden de werknemers geacht hun eigen zaak op te starten. Na de begeleidingsperiode kunnen ze, als alles goed gaat, hun eigen boontjes doppen en zijn ze losgekomen uit een vaak uitzichtloze werkloosheid.

Ook bij Ann Cool ging het zo. Na de scheiding van haar man, met wie ze een bloemenzaak uitbaatte, kwam ze in de werkloosheid terecht. Lang zag het ernaar uit dat ze er niet uit zou geraken. Vijf jaar lang leefde ze van een uitkering, tot ze vorig jaar in contact kwam met Take Off. Met een diploma als hondentrimster zou ze als zelfstandige aan de slag kunnen komen, dacht ze. ,,Maar zoiets is een grote stap. Je weet niet of het lukt. Via Take Off is die stap veel kleiner. Je kunt er niet aan verliezen, want je bent wel je eigen baas, maar je hebt niet alle zorgen en lasten die daarbij horen'', zegt ze.

Op 1 mei loopt haar dienstverband bij Take Off af. Dan wordt ze écht zelfstandig ondernemer. Gedurende het afgelopen jaar heeft ze een bestand van zo'n negentig regelmatige klanten kunnen opbouwen. Dat gebeurde onder meer dankzij reclame in het orgaan Diksmuide Leeft. Om haar te helpen bood de gemeente haar de reclameruimte gratis aan. Maar tijdens de begeleidingsperiode is al gebleken dat de hondentoilettage toch niet voldoende opbrengt om volledig van te kunnen leven. Daarom heeft Cool op kosten van Take Off een groot rijbewijs gehaald en gaat ze binnenkort deeltijds aan de slag als buschauffeur. Voor het verzorgen van de honden wordt ze zelfstandige in bijberoep.

Take Off heeft momenteel tien voormalige werklozen in dienst. Ze zijn actief in allerlei sectoren. Eén heeft een winkel voor tweedehands goederen, een ander is een kapsalon begonnen en nog iemand anders biedt massagediensten aan bedrijven aan. Binnenkort komt er bij Take Off iemand in dienst die computeranimaties maakt voor architecten.

Ann Cool is de eerste werknemer van Take Off die volledig losgekoppeld zal worden en op eigen benen komt te staan. Maar volgens Henk Desmedt van Take Off zullen er nog meer volgen. ,,Van de zeven projecten die we vorig jaar begeleidden, hadden er vier een positief resultaat''. Hij vindt de formule van de activiteitencoöperaties ideaal om werklozen om te scholen tot ondernemers. ,,Niet door groepstherapie, wel door begeleiding op maat. We geven de mensen de kans de zelfstandigheid uit te testen''

Voor werklozen is de stap naar het zelfstandig ondernemerschap vaak nog groter dan voor loontrekkenden, vindt Desmedt. ,,Werklozen krijgen bijvoorbeeld heel moeilijk financiering los bij een bank. Als ze door ons begeleid worden, hebben ze al meer kans om gefinancierd te worden''. Vaak zien de ondernemers in spe hun plannen ook veel te groots. De tweedehandswinkel bijvoorbeeld is van start gegaan met een beginkapitaal van 12.500 euro, terwijl de betrokkene zelf van plan was het drievoudige te investeren. ,,Bij veel mensen is het nodig dat de vinger op de knip gehouden wordt. Vaak hebben ze er geen notie van dat de investeringen ook moeten renderen. De opleidingen bedrijfsbeheer bereiden hen daar blijkbaar toch onvoldoende op voor''.

De werknemers van Take Off worden betaald volgens de cao van het aanvullend paritair comité voor bedienden. Toch gaan ze er daarmee vaak niet op vooruit. Ann Cool bijvoorbeeld heeft zo'n honderd euro per maand moeten inleveren toen ze deeltijds in dienst kwam bij Take Off. Dat komt doordat werklozen via de Plaatselijke Werkgelegenheidsagentschappen (PWA's) kunnen bijverdienen en ook recht hebben op dubbele kinderbijslag en andere voordelen.

De werknemers van Take Off beginnen allemaal in deeltijds dienstverband van dertien uur per week. De rest van hun inkomen wordt aangevuld via de werkloosheidsuitkering. Naarmate hun activiteiten in omvang groeien, wordt ook het dienstverband uitgebreid, eventueel tot een voltijdse job. In ruil voor de ondersteuning en het gegarandeerde inkomen moeten ze wel 10 procent van hun omzet aan Take Off afstaan. De coöperatie betaalt de lonen van de werknemers uit giften van onder meer West-Vlaamse bedrijven die het initiatief steunen. Met die giften heeft de coöperatie een potje van 130.000 euro kunnen opbouwen. Daarnaast steunen de federale en de Vlaamse overheid Take Off met een subsidie van 60.000 euro, bedoeld voor de betaling van de algemene kosten. Naast Desmedt zijn de drie West-Vlaamse incubatiecentra Kanaal 127 (Kortrijk), De Kaap (Brugge) en de vzw SEO (van de Werkhoek in Oudenburg) vennoten in de coöperatie. Met de drie centra wordt intensief samengewerkt, net als met Unizo West-Vlaanderen. Desmedt: ,,Tegen sommige kandidaten moet je zeggen: je hebt ons niet nodig. Die verwijzen we door. Op hun beurt sturen andere organisaties mensen naar ons. Vorig jaar hebben we 125 aanvragen gekregen.''

Niet alle werklozen die bij Take Off in dienst treden, slagen erin om succesvol een zelfstandige activiteit op te zetten. Eén project, een aardappelbedrijf, is na zes maanden stopgezet wegens teleurstellende resultaten. ,,Daar hebben we zesduizend euro aan verloren'', zegt Desmedt. ,,Ze slaagden er alleen in hun producten te verkopen als ik meeging naar de klanten. Op die basis lukt het natuurlijk niet en dan moet je er gewoon mee stoppen.''

De regering ziet wel iets in de formule van de activiteitencoöperatieven. Bij elk geslaagd project maken de uitgaven aan een uitkering plaats voor inkomsten uit RSZ-bijdragen, belastingen en btw. Tijdens de ministerraad in Gembloers werd besloten dat er in Vlaanderen vijf van dergelijke centra moeten komen, eentje per provincie. Op Vlaams niveau is minister van Werkgelegenheid Renaat Landuyt (SP.A) voorstander van de formule.

Met de handvol activiteitencoöperaties die België nu telt, zullen nooit grote aantallen werklozen tot ondernemer kunnen worden omgeschoold. In heel Vlaanderen gaat het nu om niet meer dan enkele tientallen werklozen per jaar. Desmedt denkt dat er met meer middelen ook meer resultaten geboekt kunnen worden. Hij verwijst naar Frankrijk, waar de activiteitencoöperaties op veel grotere schaal zijn uitgebouwd. Daar bestaan een zeventigtal coöperaties, die gegroeid zijn vanuit de Kamers van Koophandel. In Frankrijk zijn die Kamers samenwerkingsverbanden van de overheid, het bedrijfsleven en sociale organisaties. ,,In Duinkerke heeft de activiteitencoöperatie al 65 zelfstandige ondernemers afgeleverd'', zegt Desmedt. ,,Maar ze hebben daar wel acht mensen voltijds in dienst''.