HET is de maand van de open brieven: na Steve Jobs van Apple schrijft ook Microsoft er één. Een hele boze. Op wie is Microsoft boos? Op de hele wereld eigenlijk, maar vooral op IBM. En waarom? Omdat Microsoft zich in de luren heeft laten leggen. En dat zijn ze niet gewoon, daar in Redmond.

Ruim een decennium lang was iedereen die professioneel met documenten bezig is - en wie is dat niet? - bijna verplicht om Microsoft Office te kopen. Want wie een offerte of een ontwerpcontract uitwisselt, doet dat in de formaten van Office: .doc, .xls, .ppt. Programma's van andere fabrikanten kunnen die wel inlezen, maar nooit perfect. Waarom niet? Omdat die formaten bijzonder complex zijn, en de technische details ervan geheim.

Grote bedrijven en overheidsdiensten houden er echter niet van geen keuze te hebben. Want wie geen keuze heeft, betaalt altijd meer. De druk op Microsoft nam toe. En tot verrassing van velen, gaf de softwarereus uiteindelijk toe: hij zou overschakelen op nieuwe documentformaten waarvan de technische gegevens gepubliceerd zouden worden. Een late maar moedige stap.

Ondertussen was er nog iets anders gaande. In 1999 werd een allang afgeschreven concurrent van Microsoft Office, het Duitse Star Office, overgenomen door Sun Microsystems. Die fabrikant had daarbij slechts één doel: de software gratis weggeven om Microsoft een loer te draaien. Het lukte half. Vele mensen vonden het barslechte Star Office opeens wél goed, nu het Open Office heette. Maar weinigen lieten er Microsoft Office voor staan.

Toen kwamen sommigen op het idee om voor Open Office een nieuw documentformaat te ontwikkelen, dat als een open industriestandaard zou worden voorgesteld. Dat nieuwe formaat kreeg de naam ODF. In geen tijd werd ODF vorig jaar, onder algemeen applaus, door de ISO goedgekeurd als een standaard. Ook Microsoft zag daar geen graten in: het ging ervan uit dat de meeste bedrijven uiteindelijk toch zouden kiezen voor de door Microsoft voorgestelde Open XML-standaard, die eveneens voorlag bij de ISO. Bovendien durfde Microsoft zich niet openlijk tegen een concurrerende standaard te verzetten, dat zou de verkeerde indruk wekken.

Maar toen gebeurde het. Nadat ODF als eerste door de ISO was goedgekeurd, keerde iedereen zich de jongste weken plots tegen Open XML. Er is al één standaard, dus is er geen tweede nodig. Microsoft staat opeens volledig buitenspel. Het vermoedt, niet geheel onterecht, gekonkel van aartsrivaal IBM.

Microsoft kan nu niet op zijn stappen terugkeren, en zeggen dat standaarden onbelangrijk zijn. Het kan Open XML niet meer laten verdwijnen. Nog erger: het heeft zélf al meegewerkt aan een stukje software dat Microsoft Open XML bijna foutloos converteert naar de nieuwe standaard ODF. Microsofts trouwste klanten kunnen dus nu vrij vlot overstappen naar het gratis Open Office.

De plotse verschijning van open standaarden voor documenten is een positieve ontwikkeling. Nu maar hopen dat de boel door die politieke spelletjes niet verzuurt. Want opgelet, de markt heeft nu één (en straks misschien toch nog twee) ,,standaarden'' die in feite niemand gebruikt. En waarrond de consensus nu misschien verbroken is. De kans is reëel dat alles gewoon bij het oude blijft, en dat .doc en .xls de dienst blijven uitmaken.

Dominique Deckmyn is hoofdredacteur van het magazine ,,IT Professional''.