ANALYSE. Waarom Carrefour de wegwerpzak bant
Foto: ep
De strijd tegen 2,7 miljard boodschappenzakjes - goed voor een jaarlijkse afvalberg van 16.200 ton - wordt intenser. Carrefour stopt met het uitdelen ervan in zijn hypermarkten. Zachte maatregelen om het consumentengedrag te beïnvloeden helpen onvoldoende.

WAT ik altijd pak, is mijn herbruikbare zak''. Met dat rijmpje lanceerde de distributiefederatie Fedis vorig jaar een campagne die het gebruik van de wegwerpzakjes in de supermarkten moest terugdringen. De meeste winkelketens delen die zakjes met gulle hand uit.

De gulheid waarmee de winkelketens de zakjes ter beschikking stellen aan hun klanten, lijkt in tegenspraak met het afvalvoorkomingsbeleid dat de overheid nastreeft. In dat licht was het niet vreemd dat organisaties als de Bond Beter Leefmilieu herhaaldelijk aandrongen op maatregelen.

Met name het idee van een zakjestaks werd geopperd. Zo'n belasting heeft in Ierland verbluffende resultaten opgeleverd. In een week tijd verminderde de hoeveelheid gebruikte wegwerpzakjes er met negentig procent dankzij een heffing van 12 cent per zakje.

Geconfronteerd met de dreiging van zo'n belasting besloot de sector zelf maatregelen te nemen. De grote supermarktketens spraken af om aan de kassa's duurzame alternatieven te promoten, en de sectorfederatie Fedis voerde samen met de overheid een bewustmakingscampagne over de herbruikbare zak. Doelstelling was het aantal zakjes in drie jaar tijd met 20 tot 25 procent te verminderen. De federatie gaf de voorkeur aan een zachte aanpak, waarbij de klant zelf overtuigd wordt van het nut van de duurzame tas, boven een rigoureuze afschaffing die de klanten tegen de borst zou kunnen stuiten en waar bovendien niet alle ketens voor te vinden waren.

Een onderzoek van de consumentenorganisatie Oivo leek onlangs te wijzen op een spectaculaire achteruitgang van het wegwerpzakjesgebruik, maar was gebaseerd op een enquête, niet op gegevens over het werkelijke gebruik. Bovendien lijken de resultaten van de enquête weinig betrouwbaar: zo zei 25 procent van de respondenten die klant waren bij Colruyt een wegwerpzak te gebruiken. Maar Colruyt heeft helemaal geen wegwerpzakken.

Ervaringen van Carrefour wijzen in een andere richting. Op de klanten van de hypermarkten heeft de campagne geen enkel effect gehad. Daar worden nog evenveel zakjes uitgedeeld als een jaar eerder. Bij GB, de supermarktketen van Carrefour, was een ,,lichte daling'' van het gebruik vast te stellen. Maar ondanks de beschikbaarheid van alternatieven bleven de consumenten de voorkeur geven aan de gratis zakjes.

Vandaar dat Carrefour nu de wegwerpzak bant uit zijn 56 hypermarkten. In mei werd de maatregel van kracht in vier vestigingen, deze maand volgen er nog 21 en in september de resterende 31. Behalve milieuredenen spelen ook commerciële overwegingen mee: de kostenbesparingen zullen resulteren in lagere prijzen, belooft de keten.

Op termijn zou ook in GB de wegwerpzak moeten verdwijnen, maar wanneer dat zal gebeuren is nog niet zeker. GB-klanten lijken meer aan de zakjes gehecht dan Carrefourbezoekers. Het zijn vaak oudere mensen die kleine hoeveelheden komen kopen. Ook worden er in de GB's meer impulsaankopen gedaan. In die gevallen ligt het minder voor de hand dat de klant zijn herbruikbare zak bij zich heeft.

Delhaize is niet van plan het voorbeeld van Carrefour te volgen. De keten heeft eerder dit jaar geëxperimenteerd met het afschaffen van de wegwerpzakken. Maar in de desbetreffende winkels waren de reacties niet onverdeeld positief.

Vandaar dat de drie supermarkten in kwestie weer gratis zakjes uitdelen aan wie erom vraagt. Het officiële Delhaize-beleid is nu dat de zakjes beschikbaar zijn, maar niet zichtbaar voor het grijpen mogen liggen. Nochtans lijkt die richtlijn op het terrein verschillend geïnterpreteerd te worden. Verscheidene supermarkten hebben de zakjes wel degelijk weer zichtbaar bij de kassa's gelegd of gehangen.

De kwestie ligt voor Delhaize gevoelig, omdat de keten van service zijn troef heeft gemaakt. Een ,,neen'' van de caissière op de vraag of er gratis zakjes beschikbaar zijn, ligt er moeilijker dan bij discounters als Aldi, Lidl en Colruyt. Daar accepteren de klanten al jaren zonder mokken dat ze een tas van thuis moeten meenemen. De lage prijzen wegen ruimschoots tegen dat ongemak op.

Ruben Mooijman is redacteur economie. Elke dag beantwoordt de redactie een actuele vraag.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig