BELGEN drinken steeds meer water, frisdrank, vruchten- en groentesap, koffie, thee en sterke drank. Bier en wijn worden minder verbruikt'', las u eind augustus op deze pagina's (DS 18 augustus) . En ook nog: ,,Ten opzichte van 2004 dronken de Belgen in 2005 opvallend minder bier (92,5 liter). Ook wijn (23 liter) werd minder geconsumeerd.'' Het ging om officiële cijfers, afkomstig van de Federale Overheidsdienst (FOD) Economie. Op basis daarvan lijkt het alsof de Belg-Bourgondiër, die graag dineert en geniet van zijn glas wijn of bier, op zijn retour is.

Nochtans zou je iets anders denken als je de volgende dagen rondkijkt in supermarkten, wijnhandels, culturele centra en aanverwanten. Het najaar is de periode bij uitstek om wijnfestivals, -beurzen en -evenementen te organiseren. Carrefour, Delhaize, Colruyt, Spar: alle grote (en kleinere) supermarkten hebben hun wijnevents vanaf september gepland. En dat vele landgenoten dan flink wat flessen en kistjes inslaan, zal niemand ontkennen. ,,In het najaar is iedereen inderdaad erg actief op wijnvlak'', weet Eric Van Rysselberghe, die al 25 jaar wijnaankoper is bij Colruyt. ,,De reden? Je hebt de vendanges (de druivenpluk, nvdr) in Frankrijk, de Beaujolais Nouveau wordt gelanceerd en uiteraard begint in september en oktober al de aanloop naar het eindejaar, met december als absolute topmaand wat wijnverkoop betreft.''

Maar die verkoop loopt dus terug, als we de officiële cijfers mogen geloven. Of beter: de wijn consumptie loopt terug. 23 liter per persoon in 2005, waar dat in 2004 nog 23,7 liter was. Van Rysselberghe reageert verbaasd: ,,Wij noteerden bij Colruyt in 2005 een stijging van acht procent, geen daling.'' Eenzelfde geluid bij Stefaan Wauters, die bij Delhaize verantwoordelijk is voor de wijn: ,,Ik geloof veeleer in een 24 tot 25 liter per persoon, op basis van cijfers van het onderzoeksbureau GfK.'' Ook Wauters noteert nog een lichte stijging, al moet hij toegeven dat de verkoop langzaamaan stagneert. Maar dalen, dat niet.

,,De officiële cijfers kloppen van geen kanten'', klinkt het ferm bij wijnschrijver Alain Bloeykens. ,,Ze zijn gebaseerd op de douane, op de accijnzen. Maar Belgen 'importeren' ook heel wat wijn rechtstreeks. Ze trekken in groten getale naar de Auchans in Frankrijk, net over de grens, of brengen een voorraadje wijn mee van op vakantie. Die cijfers worden niet verrekend. Een goed cijfer is 28 liter per hoofd, met pieken tot 30 liter in de feestdagen.''

Nogal wat discussie dus over het cijfermateriaal. De enige die de cijfers voluit bevestigt, is André Gigantelli, die voor Carrefour België wijnen selecteert. ,,23 liter klopt ongeveer wel. Ik zie de verkoop stagneren. De reden? Ik vermoed dat het leven gewoon duurder geworden is, mensen minder uitgeven aan wijn en moeilijker zijn in hun aankopen. Ze kopen niet meer zomaar enkele flessen; ze stellen er hogere eisen aan.''

Frankrijk nog steeds bovenaan

Er mag dan al weinig eensgezindheid zijn over hoeveel wijn Belgen drinken, over wat ze graag in hun glas hebben, zijn de meningen minder verdeeld. Want ondanks onheilspellende berichten over wijncrisissen en kwaliteitsverlies in Frankrijk, blijven onze zuiderburen de plak zwaaien.

Tussen de 65 en de 75 procent van wat in een Belgisch wijnglas terechtkomt is Frans - de cijfers verschillen naargelang de bron. Dat lijkt overweldigend, maar tien tot twintig jaar geleden ging het percentage Franse wijn nog naar de 85 procent. De Fransen hebben dus terrein moeten prijsgeven. Op plaats twee en drie komen Italië (zeven procent) en Spanje (zes procent), gevolgd door de Nieuwe Wereld-landen (Chili, Zuid-Afrika, Australië...).

Die Nieuwe Wereld, die de laatste vijf tot tien jaar zijn boom beleefde met vlot drinkbare wijntjes, heeft volgens nogal wat analisten en verkopers zijn hoogtepunt bereikt. Misschien wel omdat de consument minder geneigd wordt om naar vlotte, maar tegelijk zware, vaak stevig houtgelagerde wijn uit pakweg Chili of Australië te grijpen. ,,Een goede wijn is een wijn waarin je na twee glazen nog steeds zin hebt'', zegt Colruyt-inkoper Van Rysselberghe. En dat is vaak niet zo met Nieuwe Wereld-wijn. Is of was, want de Nieuwe Wereld is zich meer en meer bewust van zijn mindere kantjes. Vandaar dat er steeds vaker flessen ' unwooded ' ons uit verre oorden bereiken.

Wie zijn dan de winnaars, als je het geheel bekijkt? Toch de Fransen. Ze boeten aan belang in, maar nemen nog steeds het leeuwenaandeel van wat we drinken voor hun rekening. Bordeaux blijft een topper in het genre, terwijl andere, meer bescheiden regio's aan belang winnen. Corbières, Rhône en Languedoc-Roussillon bijvoorbeeld - ondanks de overproductie, vooral in dat laatste gebied. En Champagne natuurlijk. Hoewel die vermaarde regio niet weinig concurrentie ondervindt van cava's en aanverwanten, houdt de Belg nog altijd van de edele parels. Hij trekt er in de maanden oktober en november zelfs massaal voor richting Reims.

Behalve de Fransen blijven volgens Alain Bloeykens vooral Spanje, Italië en Portugal aan belang winnen. André Gigantelli van Carrefour blijft ten slotte geloven in de Nieuwe Wereld. ,,Een Chardonnay uit Australië zal mensen gemakkelijker blijven bekoren dan een 'moeilijke' wijn uit Frankrijk. Al was het maar omdat het etiket uit die Nieuwe Wereld-landen al eenvoudiger is. Er staat gewoon Chardonnay uit Australië op. Als je dat vergelijkt met de vaak complexe informatie op Franse flessen...''

Tot daar de oorsprong, over naar de kleur die het meest kan bekoren. Dat blijkt ontegensprekelijk rood te zijn. Ook hier variëren de cijfers lichtjes naargelang de bron, maar grosso modo kun je zeggen dat zes op de tien flessen die een Belg koopt, rood zijn, naast drie wit en één rosé.

Volgens wijnschrijver Alain Bloeykens is wit aan een stevige inhaalbeweging bezig. Dat merkt ook Colruyt op, samen met een voorzichtige vooruitgang voor rosé. De verklaring moet gezocht worden bij de vrouwen. Witte wijn zou wel eens de favoriete drank kunnen zijn van vrouwen op café. De reden? Zo'n glas staat niet alleen elegant, het bevat ook een pak minder suikers dan bijvoorbeeld cola.

En witte wijn is ook vaker zacht, niet zo agressief als rode wijn. ,,Al moet je met dat soort redeneringen wel oppassen'', waarschuwt vinologe en wijndocente Simonne Wellekens. ,,In witte wijn kan immers flink wat restsuiker zitten. En uit de ervaring van mijn cursussen weet ik dat, als vrouwen eenmaal rode wijn beter leren kennen, ze die ook meer gaan waarderen.''

Vlamingen drinken anders

Rood zwaait dus de plak, en dat zowel bij Vlamingen als bij Walen. Maar dat moet zowat de enige echte overeenkomst zijn tussen beide groepen. Voor de rest zijn er veel (subtiele) verschillen. Zo drinken Vlamingen in verhouding wel minder rode wijn dan Walen, veel minder rosé ook, maar wel bijna dubbel zoveel witte wijn.

,,Dat is historisch gegroeid'', zegt André Gigantelli van Carrefour. ,,Het noorden leunt nu eenmaal meer aan bij de Germaanse cultuur, waar meer witte wijn wordt gedronken, terwijl Wallonië nog steeds erg Frans gericht is. En in Frankrijk overheerst rood.''

Die verschillende oriëntatie - Wallonië meer gericht op Frankrijk dan Vlaanderen - zou er ook toe bijdragen dat men in Wallonië meer vasthoudt aan Franse wijn, terwijl een Vlaming meer openstaat voor 'vreemde' invloeden. ,,Die tegenstelling is toch wat achterhaald'', zegt Alain Bloeykens. ,,In Wallonië is men inderdaad wat conservatiever, meer op Frankrijk gericht, maar dat kan ook moeilijk anders. Cultuur en taal spelen daarin een grote rol. Toch staat ook Wallonië open voor nieuwe dingen uit Italië, Spanje en Portugal. Duitsland en de Nieuwe Wereld krijgen er echter maar moeilijk voet aan de grond.''

Voorts is er volgens Bloeykens ook een belangrijk verschil tussen ouderen en jongeren in Vlaanderen. Oudere Vlamingen zijn veeleer conservatief (Frans-gericht dus), al durven ze wel eens te switchen. ,,Maar Vlaamse jongeren kan het geen bal schelen uit welke streek hun wijn komt.'' En hij heeft daar een heel specifieke uitleg voor. ,,Jongeren van nu zijn heel vaak opgevoed door tweeverdieners, van wie ze meer vrijheid kregen om dingen te ontdekken. Ook verschillende wijnen dus.''

En er zijn nog verschillen. Als je de uitgaven aan wijn per persoon per gewest bekijkt, in 2004, dan merk je dat een Brusselaar het meest besteedt (126,2 euro), de Waal iets minder (112,3 euro) en de Vlaming een stuk minder (89,1 euro). De cijfers komen van de FOD Economie.

Verbazend? André Gigantelli vindt van niet. ,,Veel heeft te maken met bevolkingsdichtheid. In Vlaanderen wonen meer mensen dan in Wallonië, dus wordt het totaal bestede bedrag over meer mensen verdeeld.'' En Brussel dan? ,,Brussel is een hoofdstad en er vinden meer feestelijke gelegenheden plaats. Plus: er wonen nogal wat hoogopgeleide en kapitaalkrachtige mensen in de Brusselse agglomeratie.'' Dat laatste beaamt ook Eric Van Rysselberghe van Colruyt, die zijn beste wijnverkoop niet toevallig in (thuisbasis) Halle realiseert.

Vijf euro-grens

Wat geeft een Belg trouwens uit aan een fles wijn? Daarover zijn de inkopers van Colruyt, Delhaize en Carrefour het roerend eens: de grootste verkoop realiseren zij met flessen tussen de vier en vijf euro, met een gemiddelde dat meer naar de vier euro toegaat. Als je weet dat 78 procent van de verkoop van wijn door de warenhuizen wordt gegenereerd, geeft dat bedrag dus een goede indicatie van wat u en ik aan wijn willen geven. Een goede vier euro.

Toch niet overdreven hoog, zou je denken. Alain Bloeykens nuanceert: ,,Ik denk dat de meeste flessen tussen de twee en de vier euro kosten. Dat mag weinig lijken, maar in verhouding met Nederland is dat zelfs veel. En een deel van het lage cijfer kun je verklaren door de verkoop in de zomer van goedkope wijnen, bijvoorbeeld de populaire bag-in-boxes.''

Mogen de grote grand cru's, de (peper)dure Franse wijnen, hun toekomst dan vergeten? Uiteraard niet. Zij mikken immers niet op de doorsnee wijndrinker. ,,Met die wijnen kom je zelfs op de beleggersmarkt'', verklaart Alain Bloeykens. Wat niet het geval is voor wijnen die een beetje duurder zijn dan de genoemde vier tot vijf euro. Daarvoor trekken wijnliefhebbers vaker naar een speciaalzaak, waar ze wijn kopen om zichzelf of hun gasten te verwennen. En die speciaalzaken zijn niet met weinig: een duizendtal, volgens Bloeykens. Zij maken het verschil door hun specialisatie, extra service en kennis.

De Belg, een kenner

Wijnkennis weet de Belg trouwens meer en meer op prijs te stellen. Sterker nog: de Belg is een kenner. ,,Hij waardeert wijn meer dan een Fransman'', zegt Eric Van Rysselberghe onomwonden. ,,Belgen drinken in verhouding misschien minder wijn dan Fransen, maar ze drinken wel betere wijn en het mag ook gerust wat meer kosten.''

,,Je merkt dat trouwens ook in de winkel: mensen kennen meer en meer van wijn en kiezen bewuster.''

Vanwaar komt die kennis dan? Het is alleszins een feit dat wijn de laatste vijf tot tien jaar trendy geworden is. Media schrijven en tonen er meer over, verkopers werken er meer rond en mensen spreken er meer over. Wijn is gespreksstof en (nieuwe) mannen - en vrouwen - kunnen zich minder en minder veroorloven om helemaal niets van wijn af te weten. Voeg daarbij dat 'een of twee glazen rode wijn per dag goed is voor de gezondheid', en je krijgt alleen maar meer belangstelling.

Dat de interesse groeit, constateert ook vinologe Simonne Wellekens. Zij geeft les over wijn in het opleidingscentrum CVO Sint-Donatus in Merchtem. ,,De belangstelling groeit, de wijncursussen zitten al vol, en er zijn steeds meer cursisten die na hun avondschool professioneel iets gaan doen met wijn. En de cursisten zijn vrij jong: de gemiddelde leeftijd ligt rond de dertig.''

Vanwaar komt die interesse volgens haar? ,,Het aanbod is toegenomen, meer mensen hebben een veel betere toegang tot wijn - vroeger was wijn alleen voor de bourgeoisie - en media schrijven er meer over. Maar er is toch een grote massa die nog altijd geen kaas heeft gegeten van wijn.''