Op de benedenverdieping van het opleidingsatelier in de Mercuriusstraat, in Berchem, gonst het van de activiteit. In kleine groepjes leren mannen in witte of blauwe werkmanskleren hoe ze mortel moeten maken, of een muur plamuren, of houten balken op maat zagen. Ze worden klaargestoomd voor een job in een van de bouwprojecten van Vitamine W.

Boven het atelier, in een vergaderzaaltje, overzien Josse Van Steenberge en Inge Weber de leergierigheid van 'hun' cursisten. Het werkplezier is zichtbaar wederzijds.

Van Steenberge en Weber zijn de drijvende krachten achter het ambitieuze fusieproject rond Vitamine W en BOM: Josse Van Steenberge (voorzitter van de Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen) als voorzitter van Vitamine W, en Inge Weber (voorheen HR-directeur in de privésector) als fusiemanager en nu algemeen directeur van Levanto.

De symboliek van de nieuwe naam spreekt voor zich, vinden ze. ,,Levanto is afgeleid van het Latijnse werkwoord levare, dat opstaan of wakker maken betekent, maar ook groeien of optillen. Dat willen we allemaal betekenen.''

Waarom de fusie? ,,Het gaat om een rationele keuze'', zegt Van Steenberge. ,,Beide vzw's zijn erg complementair. Vitamine W is al jaren bezig met de opleiding voor en de tewerkstelling van kansengroepen, zeg maar de allerlaagstgeschoolden op de Antwerpse arbeidsmarkt. En de vzw BOM stuurt al jaren kwaliteitsvolle buurtprojecten in achtergestelde wijken in de stad. Die twee activiteiten liggen in elkaars verlengde en kunnen elkaar alleen maar versterken.''

Levanto is nochtans meer dan een optelsom van die twee vzw's. De krachtenbundeling omvat in totaal vijf vzw's die in Antwerpen actief zijn op het sociaal-economische speelveld: ook de sociale werkplaats Onderhoud Kerken en Monumenten, de vzw Bouwerij en de sociale werkplaats Werkatelier Binnenstad doen mee.

De kringloopwinkels van Vitamine W horen niet thuis in het rijtje. Die werden vroeger al verzelfstandigd.

Samen zijn ze goed voor een jaarbegroting van ruim 13,8 miljoen euro. Ze tellen 420 personeelsleden, van wie de kleine helft vaste stafleden en de helft medewerkers uit de doelgroepen: laaggeschoolde, kansarme werklozen en steuntrekkers, vaak allochtonen. Daarnaast zijn er de cursisten. De Levanto-projecten en -ateliers liggen verspreid over heel het stadsgebied van Antwerpen (zie artikel hiernaast). SOCIALE organisaties die in de logica van schaalvergroting, professionalisering en optimalisering stappen. Dat vraagt om uitleg, beseft ook Josse Van Steenberge.

,,Levanto wil de weg tonen van een meer doorgedreven, bedrijfsmatige aanpak van de sociale economie. Daar was Vitamine W trouwens al enkele jaren mee bezig. Maar het kon beter. Onze projecten worden uit sociaal engagement opgestart. Dat engagement moet voorop blijven staan, maar er is een managementaanpak nodig om het rendement ervan te verhogen, om meer te kunnen doen. Engagement zonder oog voor de cijfertjes kan niet. De kennis van en de beheersing over de cijfertjes is nodig om onze sociale missie te kunnen uitvoeren. Geld vinden en goed gebruiken is heel belangrijk. Het geld mag niet belangrijker worden en geen doel op zich. Maar zonder geld gaat het ook niet.''

Dat ondervond Vitamine W zelf, met een weerkerend tekort op de begroting, tot 200.000 euro. ,,Dat gat werd altijd wel weer dichtgereden omdat Josse met de hoed rondging'', lacht Inge Weber. ,,Bij de stad of het OCMW, hier en daar in een bedrijf. Maar structureel loste dat natuurlijk niets op.''

Vitamine W was eigenlijk te groot geworden, aldus de voorzitter. ,,Om kwaliteitswerk te kunnen leveren, was er een hele zware structuur nodig. Overhead zeg maar. Dat kon Vitamine W niet langer alleen aan. Of we moesten een stap terug zetten, maar dan moesten er projecten wegvallen. Dat was geen optie. Dus kozen we bewust voor een stap vooruit, voor schaalvergroting.''

Weber heeft financieel een en ander moeten veranderen. ,,Het was tijd om over te gaan van het bijhouden van een boekhouding naar een echt financieel beleid. Zoals het invoeren van het principe dat je alle recurrente uitgaven moet kunnen dekken met recurrente inkomsten. Dat klinkt logisch, maar zo ging het er vroeger niet altijd aan toe.''

Weber gaat verder. ,,Je moet een vzw als een onderneming bekijken. Dat is niet fout, zolang het management de juiste doelstellingen nastreeft. En dat zijn onze projecten, de tewerkstelling van kansarmen. Dat is geen bezigheidstherapie. Om die tewerkstelling te laten blijven bestaan, moeten we economisch waardevolle dingen doen. Goed doen. Als we een opdracht krijgen om huizen te renoveren, in opdracht van het vastgoedbedrijf van de stad, Vespa, moet dat werk in orde zijn. Geen prutswerk, want dan krijgen we geen opdrachten meer en valt het project stil. En wat hebben we dan bereikt?''

Van Steenberge heeft lang en veel moeten inpraten en overtuigen om de fusie bij alle medewerkers en sympathisanten te doen aanslaan. ,,Eind 2003 kregen we groen licht om de fusie uit te werken. In 2004 hebben we Inge binnengehaald als fusiemanager. En in januari vorig jaar is het volledig nieuwe management begonnen, met als taak de uitbouw van een nieuwe structuur. Die staat nu op punt en dus kunnen we de buitenwereld het bestaan van Levanto vertellen. De nieuwe naam en de nieuwe werking zijn klaar. Alle neuzen wijzen in dezelfde richting.''

Het Levanto-management verkent nieuwe wegen. ,,Vroeger moesten we altijd geld lenen bij de banken omdat de overheidssubsidies voor onze projecten vaak erg laat worden betaald. Dat kostte ons tot 80.000 euro per jaar aan intresten en bankkosten. Dat willen we vermijden door de oprichting van een coöperatieve vennootschap, een cvba: De Schoring. Door dit rollend fonds creëren we financiële ademruimte.''

De Schoring heeft 1 miljoen euro startkapitaal opgehaald: 250.000 euro bij stad, OCMW en provincie en de rest bij drie grote privé-partners: Arco, VDK en P&V. Het uitgespaarde geld wordt in bijkomend personeel vertaald, aldus Weber.

Daarnaast gaat de zoektocht naar eigen inkomsten door. ,,We willen bijvoorbeeld onze hr-expertise vermarkten: bedrijven kunnen van ons leren over hoe te werken met laaggeschoolden, of ze kunnen trainingen krijgen in diversiteit.''

Geld is dus belangrijk. Maar in de sociale economie niet allesoverheersend. ,,We gaan geen opdrachten binnenhalen voor het geld als onze mensen het werk niet aankunnen. Dan gaan we over de schreef. We mogen nooit vergeten dat onze mensen hun beperkingen hebben.''

EEN groot deel van de opleiding in de Levanto-ateliers bestaat eigenlijk uit een vooropleiding. ,,We leren de mensen een beroep, maar we moeten hen eerst leren werken'', legt Inge Weber uit. ,,Zoals leren op tijd te komen. Soms kunnen ze dat niet omdat ze de klok nooit hebben leren lezen. Pas op, dat geldt niet alleen voor allochtonen, hoor. Of de wegenkaart leren lezen, een rijbewijs helpen halen. Voldoende kennis van het Nederlands is van groot belang om de veiligheidspictogrammen te begrijpen. Die leergierigheid is er. We komen zelden iemand tegen die niet wil leren, of niet wil werken.''

Het is de bedoeling dat de Levanto-doelgroepmedewerkers na een jaar werkervaring doorstromen naar een 'gewone' job, in een 'gewoon bedrijf. Ook dat vraagt om begeleiding. ,,Nazorg is van belang om die overgang goed te laten verlopen.''

Een van de hulpmiddelen bij een sollicitatie zijn de certificaten die na een opleiding worden uitgereikt. ,,Dat gebeurt heel plechtig'', zegt Josse Van Steenberge. ,,De laureaten komen dan naar hier in hun zondagse kleren. Professor, zeggen ze dan heel trots, ik ben veertig jaar en dit is mijn allereerste diploma. Ze voelen zich klaar om de wereld in te trekken. Dat zijn prachtige momenten.''