BRUSSEL - De Volkswagenfabriek in Vorst is een gemakkelijk doelwit voor saneerders. Telkens als de roep binnen de Duitse autobouwer klinkt om vestigingen te sluiten, wordt de fabriek genoemd. Nochtans is een sluiting niet aan de orde, zegt analist Vic Heylen. Als het echter tot een sluiting komt, is dat erg slecht nieuws voor premier Guy Verhofstadt.

DE kans dat de assemblagefabriek van Volkswagen in Vorst dicht gaat, is erg klein, zegt Heylen. Want daarvoor moet de productie van Vorst naar een andere vestiging overgeheveld worden en dat is erg moeilijk. Bovendien wordt in ons land een erg belangrijk model, namelijk de Golf, gemaakt. ,,VW zonder Vorst is op dit moment erg moeilijk.''

Een sluiting zou alleen aan de orde zijn, als Volkswagen zich helemaal heroriënteert en de strategische beslissing neemt om marktaandeel te verliezen en minder auto's te bouwen. Maar zolang VW de ambitie heeft om zijn marktaandeel te behouden, dreigt er weinig gevaar voor een sluiting, zegt Heylen.

,,Ik kan me geen mogelijk scenario indenken waarbij Volkswagen de fabriek in Vorst kan sluiten en de productie kan overhevelen.''

De fabriek in Vorst heeft, net als de andere fabrieken, een heel belangrijk voordeel: ze staat er al en ze functioneert goed. Het kost immers enorm veel geld om in België een fabriek te sluiten en er elders een nieuwe te bouwen.

Maar de fabriek heeft ook enkele nadelen. De Duitse vestigingen van de Volkswagen groep hebben de voorbije jaren een enorme vooruitgang gemaakt op gebied van flexibiliteit. Dat geldt ook voor de andere Duitse automerken. En die flexibiliteit is volgens Heylen erg belangrijk. ,,Elke wagen die met een overuur gemaakt wordt, is een verlies.''

Duitsland heeft daarom een soort jaarconto ingevoerd, legt Heylen uit. Een werknemers presteert in een jaar tijd een bepaald aantal uren, maar kan dat doen in functie van de vraag. Als er veel auto's besteld worden, kan er meer gewerkt worden, is er minder vraag dan moeten de arbeiders minder uren presteren.

Precies die flexibiliteit staat onder druk in Vorst. De Duitse directie dringt er steeds harder op aan om het aantal ploegen te verminderen door de weekendploeg af te schaffen. Maar dat is net het instrument waarmee Vorst productiepieken en -dalen kan opvangen, zeggen de vakbonden (DS 16 juni) .

Deze flexibiliteit is veel belangrijker dan de loonkosten, zegt Heylen. De loonkosten maakt maar 4 à 5 procent uit van de totale assemblagekosten. Die loonkosten spelen dus ook in veel mindere mate mee bij de beslissing om een vestiging op te doeken. ,,Hier spelen veel belangrijkere strategische overwegingen dan de ligging of het soort wagens dat gemaakt wordt.''

Grote investeringsprogramma's, zoals de bouw van het Automotive Park waar VW Vorst al zijn toeleveranciers wil onderbrengen, zijn geen argument om een fabriek open te houden, zegt Heylen. ,,Zodra de strategische beslissing om te sluiten genomen is, speelt dat weinig rol.''

Als Vorst de deuren zou sluiten, is dat meteen heel slecht nieuws voor Guy Verhofstadt (VLD). Destijds beet premier Jean-Luc Dehaene (CD&V) zijn tanden stuk op de sluiting van Renault Vilvoorde, dat pijnlijk genoeg pal in zijn electorale achtertuin lag. Voor een premier die van 'jobs, jobs en nog eens jobs' zijn handelsmerk zou maken, is de sluiting van Vorst een heel donker spookbeeld.

Dit spookbeeld lijkt angstwekkend veel op een eerdere crisis, die de premier al overleefde: de ontslagen bij Ford in Genk. Al is de situatie niet te vergelijken, zegt Heylen. Van een sluiting van Ford is nooit sprake geweest, Genk is de enige plaats waar de Mondeo gebouwd wordt. ,,En Ford heeft de Mondeo te hard nodig.'' Maar voor Volkswagen ligt het anders. De Golf wordt op verschillende andere plaatsen geassembleerd en dat verzwakt de positie van Vorst.

De premier moet vooral hopen op een soepele houding van de vakbonden tijdens de cao-onderhandelingen. De beloofde lastenverlaging voor ploegenarbeid van liefst 8,5 procent die begin 2006 van kracht moet worden, heeft alleen maar zin als de lonen niet opnieuw stevig omhoog gaan. De premier wil het verschil in loonkosten met Duitsland zo snel mogelijk weg, en de metaalafdelingen van de Duitse vakbonden hebben al toegestemd in geen enkele reële loonsverhoging voor dit jaar. Zonder milde eisen van de vakbond kan Verhofstadt het loonverschil met Duitsland dus niet overbruggen. Het nieuws dat Vorst bovenaan staat op een lijstje van potentiële sluitingen is daarom ook een duidelijk signaal aan de vakbonden.

Daarnaast maakt een mogelijke sluiting ook deel van het politieke spelletje dat in de top van Volkswagen gespeeld wordt. De CDU'er Christian Wulff, eerste minister van de deelstaat Neder-Saksen, is vanuit de raad van bestuur bezig om een aantal getrouwen van SPD-kanselier Gerhard Schröder, zoals Peter Hartz, weg te werken. ,,Wulff wil meteen ook de werkgelegenheid in zijn eigen regio veilig stellen, waardoor België in het vizier komt'', klinkt het in Belgische regeringskringen.

Ondertussen zit Duitsland midden in een pre-electorale campagne, wat voor Verhofstadt opnieuw slecht nieuws is. Want in het verleden kon de premier bij economische beslissingen van deze orde al eens een telefoontje plegen naar zijn politieke vriend Schröder. Maar nu op 18 september Duitse verkiezingen volgen, is de kans klein dat de kanselier zijn Belgische evenknie kan helpen.

En ook voor Vorst betekenen de verkiezingen geen goed nieuws. Politiek Duitsland zal er immers alles aan doen om sociale drama's te vermijden vlak voor de stembusslag.