EEN MBA-student die op het examen management komt vertellen dat we het gros van de kennis die we in de afgelopen tweehonderd jaar over bedrijfsmanagement hebben opgedaan maar moeten vergeten, speelt met vuur. Als hij daar zou aan toevoegen dat het niet langer wenselijk is het werk rond het principe van Adam Smiths arbeidsherverdeling te organiseren, lijkt een onvoldoende wel onvermijdelijk.

 Smith 'ontdekte' tweehonderd jaar geleden dat industriële arbeid best kan worden opgesplitst in zijn simpelste en meest essentiële taken. In The Wealth of Nations gaf hij het voorbeeld van de prototypische speldenfabriek. Het principe van de arbeidsverdeling ontstond uit zijn waarnemingen dat gespecialiseerde arbeiders, die elk een stap in de fabricage van een speld voor hun rekening namen, aanzienlijk meer spelden konden maken dan evenveel 'deskundige' arbeiders, die elk een hele speld maakten.

Maar wat gebeurt er wanneer twee managementadviseurs niet op het examen maar in een boek dezelfde stellingen poneren? Er wordt niet alleen geluisterd. Bedrijven passen - volgens die auteurs - de nieuwe voorschriften ook toe. Op zich is dat eerste niet erg. Iedereen mag stellingen naar voor schuiven. Maar de arrogantie waarmee beide heren dat in 1993 deden, grenst aan het onwaarschijnlijke. ,,Deze ideeën zijn naar onze overtuiging net zo belangrijk voor het bedrijfsleven van vandaag als de ideeën van Adam Smith in de afgelopen twee eeuwen. De toepassing van de principes van bedrijfsherschepping zal net zulke verstrekkende gevolgen hebben als de toepassing van Smiths ideeën over de industriële organisatie.'' Gelukkig hoefden we geen twee eeuwen te wachten om de ideeën van beide heren te toetsen. Nauwelijks een decennium later is het concept bedrijfsherschepping of reenigineering synoniem geworden voor sanering. Blijkbaar hebben de topmanagers hun boek niet goed gelezen. De auteurs stellen heel erg duidelijk dat bedrijfsherschepping niet hetzelfde is als sanering of herstructurering. ,,Saneren en herstructureren wil alleen maar zeggen dat men minder doet met minder. Herschepping betekent daarentegen meer doen met minder.''

Wat is eigenlijk de belangrijkste boodschap van dit boek? Volgens de auteurs moeten bedrijven het werk rond processen organiseren. ,,Met 'proces' bedoelen we een reeks activiteiten die samen een waardevol resultaat voor de afnemer opleveren, zoals de ontwikkeling van een nieuw product.'' Het blijft een beetje vaag. Een voorbeeld: vóór de bedrijfsherschepping bij IBM Credit werd bij een financieringspakket voor een potentiële klant de kredietcontrole op de kredietafdeling gedaan, de prijs vastgesteld op een andere afdeling, de andere voorwaarden op nog een andere afdeling en het uiteindelijke voorstel op de afdeling 'Voorstel-voorbereiding'. Volgens de managementadviseurs is dit verkeerd. ,,Toen het bedrijf zijn proces van transactie-organisatie herschiep, integreerde het de vier afzonderlijke functies, en werden vier afdelingen door één enkele afdeling vervangen.''

Mooi. Wellicht kunnen Hammer en Champy zelfs aantonen dat IBM Credit nu ,,meer met minder (werknemers)'' doet. Maar hoe zit het met de fraudegevoeligheid na de bedrijfsherschepping? Het boek is geschreven vóór de perikelen met WorldCom, Enron en Ahold. Door het integreren van vier functies in een enkele functie verhoog je het risico op fraude door de 'nieuwe' werknemer.

De auteurs hebben natuurlijk een punt. Vaak is de bedrijfsvoering nodeloos complex en star. Zo lezen we bijvoorbeeld in het boek het geval van een onderneming die gebruik maakt van een gelaagd distributiesysteem. Dat wil zeggen dat de fabrikanten hun eindproducten naar een centraal magazijn - het Centrale Distributiecentrum of CDC - sturen. Dat verzendt de producten naar regionale Distributiecentra (RDC's). Een van die RDC's bestrijkt volgens de auteurs het gebied waarin het CDC gevestigd is. Ze zijn zelfs in hetzelfde gebouw gevestigd. Het komt geregeld voor dat het RDC niet onmiddellijk over de producten beschikt om aan de klantenorders te voldoen.

Is het nodig in dit bedrijf aan herschepping te doen? Wellicht niet. Een dosis gezond verstand zou wonderen doen. Het enige wat nodig is, is een uitzondering op de procedure toe te laten. Kortom, er zijn een boel mogelijkheden zonder dat een herschepping nodig is.

Besluit : in het boek wordt geschermd met de hoogdringendheid van de ideeën. De - zeer korte - geschiedenis geeft de auteurs ongelijk.

Beoordeling : * * (voor de ramsj)

Rubriek : Management Classic

Michael Hammer & James Champy, 1994, 'De bijl aan de wortel. Een manifest voor bedrijfsrevolutie', Uitgeverij Contact, Business Bibliotheek, Amsterdam/Antwerpen. Vertaald vanuit het Engels 'Reengineering the corporation', 1993.


Thierry Debels bespreekt elke week een boek voor managers en hun medewerkers. In de zomermaanden herleest hij een reeks ,,klassiekers''.