ANALYSE De gok van Cortebeeck
ACV-voorzitter Luc Cortebeeck is de kop van Jut bij de socialistische vakbond. Foto: © BDW
* Verhofstadt en ABVV zijn bondgenoten. * SP.A en PS komen ACV niet publiek te hulp. * Kloof tussen bonden is nooit zo groot geweest.

Het is oorlog tussen de twee grote vakbonden. Het socialistische ABVV verwijt het christelijke ACV om akkoord te gaan met een verhoging van de brugpensioenleeftijd. ACV-voorzitter Luc Cortebeeck krijgt in zijn verdediging geen hulp van de paarse regering, waarvoor hij nochtans de belangrijkste gesprekspartner was in het loopbaaneindedebat en waarmee hij dacht akkoorden te kunnen sluiten.

TIEN punten uit de brand gesleept, luidt het in de pamfletten van het ACV. Tien redenen om tegen te zijn, heet het dan weer bij het ABVV. De kloof in het debat over het loopbaaneinde tussen de standpunten van de twee grote vakbonden is nooit zo groot geweest. In de media volgen de wederzijdse verwijten elkaar in hoog tempo op. De kop van Jut bij de socialistische vakbond is ACV-voorzitter Luc Cortebeeck. Diens behoorlijk goede relatie met ABVV-secretaris Xavier Verboven heeft niet kunnen verhinderen dat de baronnen in de socialistische beroepscentrales met scherp schieten.

De voorzitter van de metaalvakbond, Herwig Jorissen, liet geen gelegenheid onbenut om de interne verdeeldheid binnen het ACV aan de kaak te stellen. De boodschap was duidelijk: de basis van het ACV volgt Cortebeeck niet. De vervanging, in de top van het ABVV, van de zieke voorzitter André Mordant door Jean-Claude Vandermeeren, de sterke man van de Waalse FGTB, heeft er de radicale vleugel bijkomende steun bezorgd. Verboven weegt niet tegen hen op. Merkwaardig genoeg is iedereen al lang vergeten dat het Cortebeeck was die vlak voor de zomervakantie als allereerste vakbondsleider met een nationale staking dreigde als de regeringsplannen uit de nota Actief Ouder Worden zouden worden doorgevoerd. Het ACV-dreigement was zo duidelijk dat bij de toenmalige ABVV-leiders Verboven en Mordant de mond openviel van verbazing. ,,Mais c'est le monde invers'', klonk het bij een niet-begrijpende Mordant.

Toen twee weken geleden duidelijk werd dat het ACV dan toch niet wou meestaken op 7 oktober, kregen de ABVV-baronnen de kans om het ACV de loef af te steken. ,,Zij durven niet staken, wij wel.'' Er kwam een mobilisatiecampagne op gang die niet meer te stoppen was en nu nog doorloopt. Cortebeeck beklemtoont dat er bij het ACV nog altijd geen sprake is van goedkeuring van het Generatiepact. ,,Dit is een regeringstekst waarop wij door onderhandelen hebben proberen te wegen. Met als resultaat dat de wettelijke brugpensioenleeftijd naar 60 gaat, maar dat de ruime meerderheid van de werknemers de volgende jaren nog altijd op 58 met brugpensioen kan blijven gaan.'' Het lijdt geen twijfel dat de ABVV-achterban volgende week dinsdag de tekst officieel zal afwijzen. Bij het ACV is de uitkomst van de raadpleging minder voorspelbaar. De groene militanten zijn gevoelig voor de kritiek op de te makke ACV-houding.

Maar een totale afwijzing ligt niet voor de hand. Het zou een persoonlijke blamage zijn voor de grote baas. Voorzitter Cortebeeck houdt immers vol dat de ingrepen niet zo ernstig zijn. Hij kan moeilijk volgende week totaal andere dingen zeggen. Het ligt bovendien niet in de traditie van de christelijke vakbond om de voorzitter publiek in zijn hemd te zetten. En wat is het alternatief? Actie voeren? Staken? De ACV-top, ook die van de centrales, heeft er de eigen aanhang al nadrukkelijk op gewezen: ,,Met een dag staking gaan we hier niet veel aan kunnen veranderen. Als we deze tekst weg willen, zullen we drie of vier dagen moeten staken.'' Is dat een haalbare kaart? Maar kritiek en dissidenten zullen er zeker zijn. 18 oktober wordt geen gemakkelijke dag voor Cortebeeck. De verdediging van de ACV-voorzitter wordt extra moeilijk gemaakt door het ,,verraad van paars''.

De gesprekspartner die de moed had om te blijven gaan voor een compromis en die niet bij voorbaat elke wijziging aan brugpensioenleeftijd en loopbaanjaren afwees, wordt nu niet beloond. In alle verklaringen onderstreept premier Guy Verhofstadt de impact van de ingrepen en schuift hij het symbool van brugpensioen op 60 jaar naar voren, als grote breuk met het verleden. In werkelijkheid weten de paarse topministers ook dat slechts een minderheid van de betrokkenen tot 60 moet wachten om met brugpensioen te kunnen gaan, en dat de meesten voorlopig op 58 kunnen blijven gaan. Maar voor de liberaal die Verhofstadt is, weegt de eigen score - 60 jaar - belangrijker dan een symbolische toegift aan de vakbonden. Zonder de vice-premier van de PS, Laurette Onkelinx, was de schade voor Cortebeeck en het ACV nog groter geweest. Onkelinx is afgelopen dinsdag met luide stem het ACV-standpunt bijgetreden, tijdens de finale onderhandelingsronde in het kernkabinet. Dat is geen toeval. SP.A en PS hebben wekenlang op het hoogste niveau zeer frequent contact gehouden met de ACV-top. Zonder het ABVV. Na de biechtstoelprocedure bij de premier heeft Cortebeeck bij hoog en bij laag staan verkondigen dat hij garanties had verkregen van Verhofstadt. Op basis daarvan heeft hij de gok genomen om te denken dat een met het ACV onderhandeld akkoord uit de bus kon komen. Toen afgelopen zaterdag, en opnieuw op maandag, bleek dat de regeringsteksten toch niet aan alle vakbondseisen tegemoet kwamen, was de teleurstelling bij Cortebeeck groot. Alsof hem een mes in de rug was geplant. Heeft hij zijn eigen positie overschat? De politieke beloftes van de premier verkeerd begrepen?

Feit is dat de liberaal Verhofstadt in dit dossier een merkwaardig objectief bondgenootschap uitmaakt met de ,,ambrasmakers'' van het socialistische ABVV om de verdediging van Cortebeeck onderuit te halen. De staking tegen de regering versterkt daarbij bij veel gewone vakbondsleden de indruk dat het om een verschrikkelijke sociale achteruitgang moet gaan. SP.A en PS komen het ACV niet openlijk te hulp, al liet het kabinet-Onkelinx verstaan dat de cijfers van het ACV over het beperkte aantal werknemers dat brugpensioen op 58 zal mislopen, ,,juist zijn''.

De relatie tussen Cortebeeck en Verhofstadt was al allerminst hartelijk. Maar ook de pragmatische toenadering die er in afgelopen maanden scheen te zijn, is voorbij. Ook met de federale minister van Werk, Freya Van den Bossche (SP.A), botert het niet. De furie van Cortebeeck voor de zomer had veel met haar nota te maken. Niet alleen met de inhoud, maar vooral met de timing en aanpak. Cortebeeck had wekenlang aangedrongen om niets op papier te zetten en informele aftastende gesprekken voort te zetten. Freya luisterde niet. Nu voelt hij zich voor de tweede keer belazerd, niet au sérieux genomen. Dat kan paars zich allicht geen derde keer permitteren.