Van onze redactrice

Maandenlang werd in Washington het verkeerde debat gevoerd - dat over de overheidsschuld. Net nu de politici eindelijk over de echte problemen - werkloosheid en economische groei - begonnen te praten, draait kredietbeoordelaar Standard & Poor's de klok terug. 'Dat is de tragedie van de kredietverlaging', zegt Sherle Schwenninger, directeur bij de denktank New America Foundation.

Is het optreden van S&P verantwoord op basis van economische indicatoren?

'Hoegenaamd niet. Niet alleen moest S&P toegeven dat het een grote rekenfout had gemaakt, de Amerikaanse schuld is ook niet te hoog in vergelijking met de omvang van de economie.'

'De geloofwaardigheid van S&P was al fel geschaad omdat het jarenlang een AAA-beoordeling gaf aan rommelobligaties. En nu is het ook nog eens irrelevant geworden omdat de markten de verlaging van de Amerikaanse kredietwaardigheid wellicht zullen negeren. De rente op schatkistpapier op tien jaar staat op het laagste niveau in een jaar tijd.'

Het vorige Congres keurde een wet goed om de rol van de kredietbeoordelaars te verminderen. Momenteel worden de uitvoeringsbesluiten geschreven.

'S&P wordt ervan verdacht dat het met zijn verlaging van de Amerikaanse kredietwaardigheid dit debat wil beïnvloeden. Om te voorkomen dat de ratingbureaus aan banden worden gelegd, poogt S&P bij de Republikeinen in het Congres in een goed blaadje te komen. Die kunnen de verlaging nu gebruiken als wapen tegen president Obama.'

Draait het Amerikaanse politieke systeem dan niet vierkant, zoals S&P stelt?

'Het is vooral disfunctioneel in de aanpak van de wereldwijde economische crisis. De politici zouden een antwoord moeten zoeken op de werkloosheid, de schuldenlast van de gezinnen, het gebrek aan investeringen... Maar in plaats van een herstelplan voor de Amerikaanse en de wereldeconomie uit te werken, ging het debat maandenlang over het schuldenplafond.'

'Het was een compleet irrelevante discussie. Nochtans is de situatie bijzonder gevaarlijk, te meer omdat de doeltreffendheid van het monetair beleid is verminderd. Je kan het optreden van de politici vergelijken met brandweerlui die een brand weigeren te blussen omdat de fundamenten van het brandend gebouw langzaam worden ondergraven door termieten.'

Hoe groot is de kans dat de Amerikaanse politici nu de echte problemen zullen aanpakken?

'Dat is de tragedie van de kredietverlaging door S&P. Nadat ze een akkoord over het schuldplafond hadden bereikt, waren de politici net aan het debat over de echte problemen en de echte oplossingen begonnen toen de actie van S&P de klok een week terugdraaide en de discussie weer terugbracht naar de overheidsschuld. Het grootste gevolg van de actie van S&P is dat ze bijdraagt tot de politieke impasse.'

Wie gaat hiervoor opdraaien?

'Zowel de economische crisis als de aard van de besparingen treffen de zestig procent van de mensen in de laagste inkomensgroepen, ambtenaren en mensen die afhankelijk zijn van overheidsdiensten waarop zwaar zal worden besnoeid. Vast staat dat de werkloosheid hoog zal blijven.'

Wie gaat hiervoor politiek betalen?

'Uit de eerste ronde - het debat over het schuldenplafond - kwamen de Republikeinse Congresleden en dan vooral de Tea Party'ers als grote verliezers. Obama slaagde erin om de schuld vooral bij de Republikeinen te leggen. Vanuit partijpolitiek standpunt scoorde hij dus goed, maar het land betaalde een verschrikkelijke prijs. Alle instellingen leden schade. Hoe de tweede ronde - de besprekingen in de speciale commissie over de wijze waarop de schuld wordt afgebouwd - zal eindigen, weten we pas op 23 december.'

De slachtoffers zwijgen. Ziet u een nieuwe protestbeweging ontstaan?

'Er is wel protest, zoals tegen het Republikeinse plan om zwaar te bekorten op de gezondheidszorg voor ouderen. Maar de voornaamste organisaties die traditioneel het protest op zich nemen, zijn sterk verzwakt. En de acties van nieuwere actievoerders, zoals de groep MoveOn.org die in 2008 een invloedrijk rol speelde in de verkiezing van Obama, lijken niet echt van de grond te komen. Dus zal de Tea Party het politieke landschap in de komende maanden nog wel blijven domineren, ook al zijn ze dan beschadigd door het schuldendebat.'

'Dat heeft ook te maken met het feit dat afwijkende stemmen in de Democratische partij in de media nauwelijks aan bod komen omdat president Obama geen tegenkandidaat heeft, terwijl de strijd tussen de Republikeinse presidentskandidaten veel aandacht trekt.'

China leest de VS de les. Wat is de rol van Peking in deze crisis?

'Die van de grootste hypocriet van allemaal, naast S&P. China's handels- en monetair beleid van de jongste tien jaar verergerde het probleem in hoge mate. De grootste bijdrage die China kan leveren aan het herstel van de wereldeconomie is stoppen met schatkistpapier te kopen, zijn munt opwaarderen en zijn handelsbalans in evenwicht brengen.'

'China moet zijn munt loskoppelen van de dollar zodat hij niet langer artificieel laag wordt gehouden. Door de koppeling van de yuan aan de dollar verhindert Peking de devaluatie van de dollar. Als de dollar een beetje kon dalen in waarde, zou de handelsbalans in evenwicht geraken, zouden er meer jobs en inkomsten in de VS worden gecreëerd en zou het begrotingstekort dalen. Als de handelsbalans in evenwicht komt, daalt de noodzaak voor de VS om te lenen. Maar die waardedaling is onmogelijk omdat China de dollar blijft stutten. Ik hoop dus dat China doet wat het zelf preekt.'