Al bij al heeft het loonoverleg maar enkele weken geduurd. Het lijkt wel of er tussen vakbonden en werkgevers snel overeenstemming was en dat het alleen wachten was op de betaling van de rekening door de overheid. Klopt dat?

'Het was helemaal niet zo eenvoudig. Er is bijwijlen hard onderhandeld en we zijn enkele keren vastgelopen. Dan was er speciale pendeldiplomatie nodig tussen de delegaties, door mezelf als voorzitter van de Groep van Tien en, later, ook door de inbreng als bemiddelaar van CRB-voorzitter Tollet. Maar al die tijd was er bij alle betrokkenen een groot besef over de ernst van de economische situatie aanwezig. De wil om tot een consensus te komen, is altijd overeind gebleven.'

Had u bij de start veel hoop op succes? De vakbonden drongen aan op meer koopkracht, de bedrijven repliceerden dat er geen geld voor was. De slaagkansen leken niet bijster groot.

'Twee of drie maanden geleden hadden heel weinig mensen die hoop op succes. Dat maakt de symboliek van het akkoord nog groter.'

Voor uzelf was het een nieuwe ervaring. Hoe kijkt u daarop terug?

'Die gesprekken in de Groep van Tien hebben zo hun eigen traditie en wetmatigheden. Bij de start moet iedereen er zijn zegje kunnen doen. Dat kost wel wat tijd. Voor mij kwam het erop aan om goed te luisteren naar wat tussen de lijnen gezegd of niet gezegd werd.'

Er was geen geld voor loonsverhogingen, luidde het vooraf bij het VBO. Toch zijn de werkgevers akkoord gegaan met een netto opslag bovenop de index. Waarom heeft u die toegeving aan de vakbonden gedaan?

'Principieel: elk akkoord houdt een compromis in. Concreet: ook in de bedrijven leeft de overtuiging dat het behoud van de koopkracht van economisch belang is. Bovenal was het fundamenteel om perspectief te krijgen op het terugdringen van de Belgische loonkostenhandicap. Dankzij de toegezegde lastenverlagingen -naast de structurele ook die op ploegenarbeid, overuren en onderzoekers- was het mogelijk om een kleine netto marge vrij te maken. Dat extraatje zal hopelijk het vertrouwen van de werknemers/consumenten helpen opkrikken. Het is nu aan de onderhandelaars in de sectoren om die marge, tot maximaal 250 euro, in te vullen. Afhankelijk van hun economische draagkracht.'

Gelooft u werkelijk dat de vakbonden in de sectoren voor minder dan het maximum van 250 euro zullen gaan?

'De tekst is duidelijk. De marge gaat van0 tot 250 euro. Nergens staat dat het 250 moet zijn. Niet alle sectoren zullen dat maximumbedrag aankunnen, andere weer wel. Ik denk niet dat er automatisch overal 250 uit de bus zal komen.'

Die 250 euro kan in maaltijdcheques worden omgezet, maar ook in ecocheques. Dat idee komt van u. Wat moeten we ons bij zo'n ecocheque voorstellen?

'De omzetting in maaltijdcheques is heel klassiek. Iedereen kent dat systeem. Maar het leek mij interessant om andere formules mogelijk te maken. Met die ecocheques is het de bedoeling om milieu- en/of energievriendelijke producten te kopen, zoals zuinige huishoudtoestellen of spaarlampen, of isolatiemateriaal. Die ecocheques bestaan vandaag nog niet. Er zal dus wettelijke regelgeving aan te pas moeten komen om ze in te voeren, maar ik hoop dat deze nieuwe en verstandige manier van consumeren aangemoedigd kan worden. Zo kanaliseren we koopkracht naar meer duurzaamheid. Ik hoop dat de sectoren en de vakbonden hierop actief zullen inspelen.'

Het is wel gemakkelijk om als sociale partners de rekening van het loonakkoord te laten betalen door een derde partij, de overheid.

'Ik verzet mij fel tegen de beeldvorming van die derde betaler. Want dat beeld klopt niet. Wat gebeurt er? Het behoud van de automatische loonindexering zal, bij de huidige prognoses, de bedrijven zo'n 6miljard euro extra loonkosten opleveren, tegen eind 2010. Daarvan zal slechts 2miljard naar de werknemers gaan, netto. De rest is voor de staatskas, via fiscaliteit en sociale bijdragen. Vier miljard euro die van de bedrijven naar de overheid gaat. En wij vragen 1miljard terug als lastenverlagingen om de kostprijs van dit akkoord binnen de perken te houden en geen nieuwe loonhandicap op te bouwen. Het gaat hier niet om een derde betaler. De bedrijven zijn de eerste betaler.'

'Er was een alternatieve financieringsconstructie mogelijk, door in te grijpen op de indexering. Maar dat doen we dus niet.'

Stond de index ter discussie?

(zucht) 'Het VBO heeft in de voorbije maanden hopen kritiek gekregen door alleen al maar de mogelijkheid van een indexingreep te opperen, zoals een indexering op de netto lonen, of een indexsprong. Daar is politiek en maatschappelijk blijkbaar geen draagvlak voor.'

U heeft ook moeten aanvaarden dat de bijkomende lineaire lastenverlaging pas op 1juni ingaat en niet op 1januari zoals gevraagd. Heeft u daar van de werkgeversfederaties kritiek op gekregen?

'Het belangrijkste is dat die structurele lastenverlaging er komt. En vergeet ook niet de vereenvoudiging van de banenplannen. Het was hoog tijd dat er een einde werd gemaakt aan dat kluwen waarin niemand nog zijn weg vond. Het is erg positief dat de vakbonden akkoord zijn gegaan met de verschuiving van die specifieke banenplannen naar een versterking van de lineaire lastenverlaging.'

'Bij de sectorfederaties weten ze ook wel dat dit het best haalbare akkoord was. Zelfs Voka was positief en dat was bij vorige nationale akkoorden al eens anders. Dat doet me plezier.'

Kritiek was er wel bij de vakbondsaanhang. Die vindt dat al te veel bedrijven de slechte conjunctuur misbruiken om herstructureringen door te voeren.

'Zo zitten bedrijven niet in elkaar. Niemand herstructureert zomaar. Als economische omstandigheden een bedrijf dwingen om werknemers te ontslaan, is dat echt de laatste uitweg. De verdenking van misbruiken is totaal onterecht.'

Hoe lang kan dit akkoord wachten op uitvoering door de regering?

'Ik kan me niet indenken dat een nieuwe regering er niet alles aan zou doen om dit akkoord en de rest van het relanceplan snel uit te voeren.'

'Ik hou mijn hart vast dat we na een doorstart meteen in de verkiezingscampagne terecht komen. Dit land heeft een volwaardige regering nodig. En langer dan enkele weken.'