BRUSSEL -- ,,Enkel in België stijgt de fiscale druk nog'', lazen we een paar dagen geleden in de krant (DS 23 oktober). Van 45,3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) in 1999 tot 46,2 procent einde vorig jaar. Elders in Europa slinkt het aandeel van de fiscus in de economie al jaren. Maar volgens minister van Financiën Didier Reynders (MR) is er niets aan de hand. Hoe kan dat?

Dat de belastingdruk in ons land te hoog is opgelopen, daar zal wel iedereen het over eens zijn. De vraag is echter of we binnenkort inderdaad wat minder zullen moeten betalen, zoals Reynders zegt. Of kletst de minister maar wat uit zijn nek, zoals de oppositie beweert?

Volgens Reynders zijn de hervorming van de personenbelasting, de herindexering van de fiscale barema's en de afschaffing van de bijzondere crisisbijdrage samen goed voor een daling van de fiscale druk met 5 miljard euro of ongeveer 2 procent van het bbp.

Klopt niet, zegt Hendrik Bogaert, de fiscaal specialist van de oppositiepartij CD&V. Hij was er als de kippen bij om te wijzen op een aantal heffingen die door de programmawet zijn ingevoerd, en die volgens zijn berekeningen de verlaging al voor ruim een derde ongedaan hebben gemaakt. ,,Voeg daar nog de sluipende verhoging van de gemeentebelastingen bij, en de belastingdruk blijft gewoon hangen op hetzelfde peil'', zegt Bogaert.

De hervorming van de personenbelasting werd midden 2001 goedgekeurd door het parlement, en prompt uitgesmeerd over een periode van vier jaar. Het zwaartepunt van de vermindering valt om budgettaire redenen pas in 2004. Het effect was in 2002 dus nog nauwelijks voelbaar.

Bovendien is de loonmassa (de som van alle in ons land uitbetaalde lonen) in 2002 sneller gestegen dan het bbp. Dat verklaart de kleine stijging van de inkomsten uit de personenbelasting, ondanks de hervorming van die belasting, en de forsere stijging van de socialezekerheidsbijdragen in verhouding tot het bbp.

En als het totale belastingbedrag dit of volgend jaar effectief begint te dalen, zullen de inkomsten van gemeenten en provincies mee omlaag gaan. De verleiding om daarom de opcentiemen te verhogen en zo het effect van de belastingverhoging op de inkomsten te neutraliseren, wordt wel erg groot. In sommige gevallen is zo'n verhoging al doorgevoerd.

Uit cijfers van de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten (VVSG) blijkt dat het gemiddelde tarief van de aanvullende personenbelasting in de Vlaamse gemeenten in 2002 7,02 procent bedroeg. In 2001 was dat nog maar 6,81 procent en in 2000 6,59 procent. Een stijging met 0,43 procentpunt of 6,5 procent.

Ook de opcentiemen op de onroerende voorheffing van de Vlaamse gemeenten gingen omhoog, van gemiddeld 1.072 in 2000, over 1.169 in 2001, tot 1.258 vorig jaar.

Maar er is niet alleen de personenbelasting. De inkomsten uit de vennootschapsbelasting stegen afgelopen jaar omdat in 2002 de belastingafrekening gebeurde voor de winsten die in 2000 geboekt werden, een jaar waarin het de meeste bedrijven nog voor de wind ging.

Bij de indirecte inkomsten gingen de btw-inkomsten omhoog doordat de overheid erin slaagde op een iets efficiëntere manier de btw-carrousels aan te pakken en de btw te innen. De strijd tegen de fiscale fraude was een van de prioriteiten van de vorige regering.

De stijging van de indirecte inkomsten is deels ook toe te schrijven aan de sterke stijging van de accijnsinkomsten de laatste maanden van 2002. Begin dit jaar zijn de accijnzen op sigaretten verhoogd, zodat heel wat mensen eind vorig jaar nog een voorraadje sigaretten ingeslagen hebben.

Zullen we nu per saldo minder belastingen betalen of niet? Wel, de vraag kan niet zomaar met ja of neen worden beantwoord. Veel, zo niet alles zal afhangen van het individuele profiel. Een zware roker, bijvoorbeeld, zal alleszins een flink stuk van de verlaging van de personenbelasting in rook zien opgaan door de verhoging van de accijnzen. En als hij bovendien in een gemeente woont die de belastingen fors verhoogd heeft...

Tenzij die roker gepensioneerd is, net als zijn partner. Want door de volledige decumul van de vervangingsinkomens zijn zij vanaf volgend jaar de grote winnaars bij de verlaging van de personenbelasting.

Alles hangt dus af van je profiel. En in het algemeen? Dat de verlaging nooit de volle 2 procent zal bedragen, lijkt evident. Maar in welke mate ze geneutraliseerd wordt door andere heffingen is moeilijk uit te maken, al was het maar omdat accijnzen op sigaretten bijvoorbeeld ook bedoeld zijn om het verbruik te doen afnemen, waardoor minder mensen er last van hebben.