Het roer overnemen van een bedrijfsheld kan een risicovolle carrièrezet zijn, zegt Michael Skapinker

Thabo Mbeki, de Zuid-Afrikaanse president, weet het. Julian Lennon, zoon van wijlen John Lennon, weet het. En nu weet Göran Lindahl het ook. Het is moeilijk om een legende op te volgen.

Lindahl nam vorige week ontslag als gedelegeerd bestuurder van ABB, een van de grootste engineeringbedrijven ter wereld. Toen hij vier jaar geleden de functie aanvaardde, volgde hij een van de meest gewaardeerde zakenmensen van Europa op: Percy Barnevik. Die bleef voorzitter van ABB.

Het ontslag van Lindahl verraste de analisten. Zij waren over het algemeen enthousiast over zijn strategie om ABB om te vormen van een traditionele multinational tot een groep die draait rond de informatietechnologie. Maar Lindahl vond dat hij op zijn vijfenvijftigste te oud was om de nieuwe IT-wereld te begrijpen. Hij kwam, zoals hij zelf zei, uit de ,,ponskaartgeneratie'' die voor het werk aan de prikklok passeerde in een ouderwetse fabriek.

Lindahl was verstandig genoeg om zijn zwakke punt te herkennen. Douglas Ivester was vorig jaar verplicht om op te stappen als voorzitter van Coca-Cola toen zijn knobbel voor cijfers niet toereikend bleek om een besmettingsprobleem in België aan te pakken. Omdat hij er niet in slaagde om te anticiperen op de reactie van het publiek, leed de reputatie van het bedrijf zware schade.

Maar Ivester zou toch een moeilijke klus gehad hebben. Hij volgde Roberto Goizueta op, die sterk tot de verbeelding sprak omdat hij het Cuba van Fidel Castro was ontvlucht met slechts 200 dollar op zak en er uiteindelijk in slaagde om de marktwaarde van Coca-Cola met 3.500 procent te doen stijgen.

Jack Welch is de topman van het Amerikaanse General Electric en volgens verschillende enquêtes is hij de meest bewonderde afgevaardigd bestuurder ter wereld. Hem opvolgen zou sowieso een moeilijke opdracht zijn voor de drie senior managers die hij heeft aangewezen als kandidaat-opvolgers. Maar de beslissing van Welch om een overnamebod van 43 miljard dollar te doen op Honeywell en om zijn vertrek uit te stellen tot eind volgend jaar, zal het voor zijn opvolger nog moeilijker maken.

Door de overname komen er 120.000 personeelsleden bij op de loonlijst van General Electric, waardoor het personeelsbestand op 465.000 komt te liggen. ,,Hij heeft er een bedrijf van gemaakt dat moeilijker te leiden zal zijn door zijn opvolger'', zegt Edward Lawler, directeur van het centrum voor efficiënte organisatie aan de universiteit van Zuid-Californië.

Zijn opvolgers van bedrijfshelden dan altijd gedoemd te mislukken? Het leven is in ieder geval moeilijker geworden voor alle bedrijfsleiders. Door de deregulering, de internationale concurrentie en de snelle technologische veranderingen kunnen middelmatige prestaties moeilijk verborgen worden gehouden.

De economische pers is constant op zoek naar nieuwe helden die worden afgeschilderd als figuren die eigenhandig hun bedrijf redden. ,,We zijn altijd op zoek naar John Wayne-figuren, zeker in tijden van onstabiliteit en verandering'', zegt Edward Lawler. Maar als die helden niet slagen, vallen ze heel snel. Er zijn bedrijfsleiders die wel slagen en daar horen die mensen bij die de charismatische leiders volgen. Maar zij die echt succes hebben, blijken een gemeenschappelijk punt te hebben: ze vermijden het flamboyante van hun voorgangers.

Toen sir John Harvey-Jones, de kleurrijkste Britse zakenman van zijn generatie, vertrok als voorzitter van Imperial Chemical Industries (ICI) op het eind van de jaren tachtig, werd hij opgevolgd door de sobere sir Denys Henderson, die er zelfs niet aan dacht om zich ook sjofel te kleden en een opvallend das te dragen zoals sir John. Terwijl het huidige ICI maar een schaduw meer is van wat het ooit was, was sir Denys verantwoordelijk voor de afsplitsing van de farmaceutische afdeling, die later een deel werd van AstraZeneca, een van de grootste farmaceutische groepen ter wereld.

Tegen de tijd dat Jean Pierson in 1998 opstapte als hoofd van Airbus Industrie, had hij de Europese vliegtuigbouwer uitgebouwd tot de enige concurrent van het Amerikaanse Boeing. Hij stond bekend voor zijn onconventionele stijl van onderhandelen. Toen een manager van een Amerikaanse luchtvaartmaatschappij een lagere prijs wou bekomen, liet Pierson zijn broek zakken en riep: ,,Ik heb u niets meer te geven.''

Zijn opvolger was Noël Forgeard, een kleine, gematigde veteraan van de Franse openbare en particuliere sector. Hij dacht er niet aan om de manieren van Pierson over te nemen. Maar vorig jaar verkocht hij meer dan Boeing en leidde hij Airbus goed door de herstructurering van de Europese luchtvaartindustrie.

Zijn er nog manieren om met succes een bedrijfsheld op te volgen, behalve het niet imiteren van hun stijl? Volgens Rob Yeung wel. Hij werkt in Londen als bedrijfspsycholoog bij het consultancybureau Kiddy and Partners. ,,Zolang je goede resultaten behaalt, kun je op je eigen manier tewerk gaan.''

Toen Lee Iacocca Chrysler van het bankroet redde in de jaren tachtig, werd hij een van de meest gevierde zakenmensen die de Verenigde Staten ooit hadden gekend. Uit een enquête bleek dat 93 procent van de Amerikanen hem herkenden. Zijn autobiografie stond 36 weken bovenaan de lijst van best verkochte boeken. Maar tegen 1990 was zijn reputatie gedaald, samen met de winst van Chrysler.

,,Als een leider charismatisch is en zegt dat hij resultaten zal boeken, zal iedereen hem één keer vergeven als hij daar niet in slaagt. Maar geen twee keer'', zegt Yeung. Charisma is minder belangrijk dan goed zijn in wat je doet.

© The Financial Times