Een nieuw veilinghuis daagt de grote namen uit de kunstwereld uit. Het huis gaat enkel schilderijen verkopen van na 1830 en gaat van start op 14 november.

Vandaag zijn ze met vier. Totnogtoe was de verkoop van schilderijen vanaf 5 miljoen dollar een gezellig duopolie tussen Sotheby's en Christie's. Zo gezellig dat het Amerikaanse gerecht momenteel een onderzoek doet bij beide veilinghuizen over prijsafspraken. Maar vanaf volgende maand kan iedereen die zijn beleggingen wil verleggen van de slecht presterende aandelenbeurzen naar schilderijen, kiezen tussen vier veilinghuizen. Volgende maand vinden er in New York veilingen plaats van belangrijke werken.

Phillips bestaat al zo'n 200 jaar maar bleef altijd op de derde plaats, ver verwijderd van de top-twee. Vorig jaar bedroeg zijn omzet 140 miljoen pond, terwijl Sotheby's en Christie's beide voor 1,4 miljard pond aan kunstwerken verkochten. Nu heeft Phillips een agressievere strategie aangenomen dankzij eigenaar Bernard Arnault. De voorzitter van de groep voor luxeproducten, met onder meer merken als Moët & Chandon, Krug en Christian Dior, heeft miljoenen gepompt in het veilinghuis sinds hij in november vorig jaar eigenaar werd. Het doel is dat Phillips uit zijn traditionele markt breekt van het goedkoper en middelmatig geprijsde antiek en zich gaat toeleggen op de veiling van de duurdere kunstwerken.

Nu is er nog een vierde uitdager: Alice. Dat is een nieuw veilinghuis opgericht en gedeeltelijk gefinancierd door Francis Simon, een voormalige beheerder bij Sotheby's. Het zou een gespecialiseerd veilinghuis moeten worden met lagere commissies en een transparantere verkoopdienst. Alice is een acroniem voor Authority (autoriteit), Legality (legaliteit), Integrity (integriteit), Credibility (geloofwaardigheid) en Excellence (uitmuntendheid). Het huis gaat enkel schilderijen verkopen die dateren van na 1830. De eerste veiling vindt plaats op 14 november in Manhattan en bevat een werk van de bovenste plank: Au Moulin Rouge (La Fille du Roi d'Egypte, 1901) van Picasso. Dat werk wordt geschat op 5 miljoen dollar (240 miljoen frank).

Maar hoewel Alice zichzelf promoot als een bedrijf dat boven de gewone praktijken staat van de veilingwereld, kon het de Picasso enkel in handen krijgen ten nadele van Sotheby's door de Zweedse eigenaar een gegarandeerde verkoopsom te bieden. Als de verkoop niet slaagt dan zal het nieuwe bedrijf diep in zijn financiële middelen moeten tasten en zal het opgezadeld zitten met een ,,moeilijk'' kunstwerk.

Alice heeft ook andere belangrijke schilderijen kunnen aantrekken door aan potentiële verkopers een gegarandeerde prijs te bieden voor hun kunstwerk of door het werk gewoon te kopen om het dan door te verkopen. Die strategie was een ramp op de eerste belangrijke test van Phillips in mei. Toen raakte 40 procent van de loten niet verkocht en vele haalden niet de vooropgestelde prijs.

Maar het veilinghuis slaagde erin om een indrukwekkendere collectie bijeen te brengen voor de veiling van 6 november. Die bevat onder meer nog een landschap van Cézanne dat 10 miljoen dollar kan halen. Deze keer komt geen enkel van de 30 loten van een handelaar en de schattingen werden laag gehouden. Het huis verwacht een opbrengst van 45 miljoen dollar en minder onverkochte schilderijen.

Vandaag de dag zijn garanties, voorafbetalingen en andere financiële stimulansen de normale gang van zaken in het hoogste segment van de kunstmarkt waar vele eigenaars hun collecties zien als een vorm van onderpand.

In een stijgende markt zijn de risico's klein. De prijzen voor de beste impressionisten en kunstwerken uit de 20ste eeuw staan weer op de recordhoogtes van tien jaar geleden. Maar als de stemming in de Verenigde Staten, waar de meeste kopers zitten, de komende twee weken omslaat, kunnen de veilinghuizen nog voor een verrassing staan.

Dan krijgen Sotheby's en Christie's, met hun generaties van ervaring en heel veel contacten, hun kans. Het is wel zo dat de onderzoek door het ministerie van justitie dichter bij het hart van de twee huizen komt. De voormalige afgevaardigd bestuurder van Sotheby's, DeDe Brooks, moet binnenkort immers voor de rechtbank verschijnen. Maar totnogtoe hebben de aantijgingen geen impact gehad op de grote verkopen.

Zowel Christie's als Sotheby's hebben volgende maand sterke veilingen. Hun topschilderijen hebben veel belangstelling gewekt tijdens hun promotietour over de hele wereld. Christie's hoopt op 8 november ongeveer 150 miljoen dollar binnen te halen uit 75 loten. Zijn sterattractie is een zeldzame Picasso uit de blauwe periode: Femme aux bras croisés . Dat werk kan naar schatting tot 25 miljoen halen. Dat bedrag kan stijgen want een deel van het fortuin dat sommigen de jongste jaren in de VS hebben gemaakt, begint door te sijpelen naar de kunst. Nieuwe verzamelaars worden aangetrokken door Picasso en de decoratieve impressionisten. Beeldhouwwerk is weer in de mode en een bronzen werk van Brancusi wordt geschat op 15 miljoen dollar.

De veiling van Sotheby's de avond nadien kan 200 miljoen dollar halen. Centraal staan 16 schilderijen van Ronne en Joseph Wohl, de vastgoedontwikkelaars uit het Amerikaanse Long Island. Bij de schilderijen zit een impressionistisch werk door Manet van een jong meisje in een tuin. Dat zou 30 miljoen dollar kunnen halen, wat meteen een record zou zijn voor een kunstenaar wiens werk zelden openbaar te koop is.

De eigenaars-beleggers van waardevolle schilderijen verkopen ze nu omdat ze maar al te goed beseffen dat de kunstmarkt even cyclisch is als de economie en er nu een piek is. Sotheby's stelt een Matisse te koop, La robe persane , dat in 1991 werd verkocht voor 4,5 miljoen dollar. De hoogste schatting voor dat werk bedraagt nu 12 miljoen dollar. Een Picasso van Marie-Thérèse is nu te koop voor naar schatting 4 miljoen dollar terwijl het in 1993 2,1 miljoen dollar haalde.

Velen geloven dat de Amerikaanse economie de recente daling van de aandelen op Wall Street te boven zal komen en Sotheby's slaagde erin de verkopers ervan te overtuigen dat de vraag zo groot is dat ze beter zonder garantie werken. In het geval er wel met een garantie wordt gewerkt, wordt de winst bovenop het gegarandeerde bedrag immers verdeeld tussen verkoper en veilinghuis. Sotheby's heeft daardoor enkele werken verloren aan andere huizen maar het huis verwacht een recordopbrengst voor een collectie van verschillende eigenaars sinds de piek van de kunstmarkt in 1990.

Phillips en Alice kunnen, door zich te concentreren op respectievelijk aantrekkelijk deals en een nieuwe benadering, knagen aan de dominante positie van Sotheby's en Christie's. Maar de twee oudgedienden lijken nog steeds een heel sterke positie te hebben. Hun grootste uitdagingen liggen intern: de moraal is laag en vele experts, vooral van de afdelingen voor de impressionisten en de moderne kunst, hebben het bedrijf verlaten om kunsthandelaars te worden. De veilinghuizen hebben succesvolle veilingen nodig om de aandacht van de overblijvende experts te vestigen op kunst eerder dan op het wanbeheer van het management.

© The Financial Times