Iedereen hoedde zich donderdag voor sterke uitspraken, maar het was wel duidelijk dat de kerstman een mooi cadeau had meegebracht voor de Duitse raden van bestuur. De Duitse regering heeft vorige week beslist de bijzonder zware vermogenswinstbelasting op te heffen die beursgenoteerde bedrijven moeten betalen als ze hun participatie in een ander beursgenoteerd bedrijf verkopen. De beslissing was een complete verrassing.

DE maatregel van de regering betekent niet dat het bijzonder ingewikkelde netwerk van onderlinge minderheidsparticipaties van de bekendste concerns nu gauw ontrafeld zal worden. Zulke onderlinge participaties vind je vooral in de sector van de financiële dienstverlening. Zo heb je de ingewikkelde participatie van verzekeraar Allianz in Dresdner Bank en Hypovereinsbank en de onderlinge participatie van 25 procent tussen Allianz en herverzekeraar Munich Re. Deutsche bank, Duitslands grootste financiële instelling, had eind vorig jaar een participatie van 9 tot 10 procent in Munich Re en van zo'n 7 procent in Allianz, wat vandaag goed is voor zo'n 10 miljard mark (ruim 206 miljard frank).

Door de wetswijziging zullen de eigenaars veel flexibeler met hun participatie om kunnen gaan. ,,Als deze plannen werkelijkheid worden'', zegt Diethard Breipohl, de financieel directeur van Allianz, ,,dan zal dat bijzonder positief zijn voor de Duitse economie. Ten eerste zou daardoor een herstructurering van het Duitse zakelijke landschap mogelijk worden. Ten tweede zou dat het signaal geven dat Duitsland opener wordt, wat de euro een flinke duw in de rug zou geven. En ten derde zouden de beurzen profijt trekken van een actiever beheer van activa.''

Banken en verzekeringsmaatschappijen hebben ook veel participaties in de Duitse industrie. Een van de bekendste is de participatie van Deutsche Bank in DaimlerChrysler. Die wordt nu geschat op 15 procent, eind vorig jaar nog goed voor een waarde van bijna 20 miljard mark (ruim 412 miljard frank). Verder zijn er nog de participatie van 10 procent van Commerzbank in Linde, die van Munich Re (5 procent) in drukpersenfabrikant Heidelberger Druckmaschinen, waarin ook Commerzbank met 10 procent participeert, en de verschillende participaties van financiële dienstverleners in het gediversifieerde industrieconcern MAN.

Deutsche Bank zou de wetswijziging toejuichen, zegt woordvoerder Walter Schumacher. ,,Het is een stap in de goede richting, vooral met het oog op het versterken van de Duitse concurrentiepositie als industrieel en financieel centrum.''

Dergelijke reacties zijn helemaal geen verrassing. De grote bedrijven krijgen al lang het verwijt te horen dat ze niks doen met hun participaties. Die verwijten hadden meestal te maken met problemen inzake bedrijfsvoering die voortkomen uit de grote vertegenwoordiging in de raden van bestuur waar ze op basis van hun participatie recht op hebben. Dat heeft in sommige gevallen geleid tot beschuldigingen van belangenvermenging.

Maar critici wijzen er ook al lang op dat de eigenaars van de participaties hun rendement flink zouden kunnen opdrijven als ze hun minder winstgevende participaties verkochten en de opbrengst daarvan in hun kernactiviteit investeerden om de daadwerkelijke waarde voor de aandeelhouders te verhogen. De eigenaars van die participaties hebben altijd gezegd dat ze een grotere handelingsvrijheid zouden toejuichen. Maar ze beweerden ook altijd dat ze niks konden doen vanwege de belasting van meer dan vijftig procent die ze zouden moeten betalen op de verkoop van activa.

Sommige bedrijven hebben hun participaties sowieso al geleidelijk afgebouwd. Vorig jaar heeft Deutsche Bank een dochteronderneming opgericht, DB Investor, om alle industriële participaties te beheren. Hoewel het niet de bedoeling was om participaties te verkopen, was het volgens Schumacher toch de bedoeling ,,een eerste stap te doen naar een actiever beheer van onze participaties''. Eerder dat jaar had de bank haar participatie in Allianz al verkleind, vermoedelijk door de kapitaalwinstbelasting gewoon te betalen.

De verrassingsmaatregel van de regering zal nu voor de flexibiliteit zorgen waar de aandeelhouders al lang om vragen. Toch is het onwaarschijnlijk dat het participatienetwerk snel ontrafeld wordt. Want de afschaffing van de belasting zou pas op 1 januari 2000 ingaan. En een heleboel participaties zijn bovendien zo groot, dat een snelle verkoop onmogelijk zou zijn, zelfs al worden de markten tegenwoordig gekenmerkt door reusachtige verkopen.

Zelfs nadat de wet in voege is getreden, zullen een heleboel participaties dus wellicht niet meteen van eigenaar veranderen. De kruiselingse participatie tussen Allianz en Munich Re is bijvoorbeeld zo'n traditioneel onderdeel van het financiële landschap in Duitsland dat iedereen zich maar moeilijk kan voorstellen dat die zou verdwijnen. De participaties van Allianz in de banken worden bovendien wellicht beschouwd als een essentieel strategisch instrument voor bredere zakelijke deals, zoals bijvoorbeeld de verdere consolidering van de sector.

In de gevallen waarin de participatie niet als essentieel wordt beschouwd, is het bovendien veel waarschijnlijker dat het belang stukje bij beetje wordt afgebouwd, dan dat het in een keer wordt verkocht. Tenzij het om een verandering van eigendomsstructuur zou gaan. Sommige industriële participaties zijn immers groot genoeg om op zich een belangrijke rol te spelen in potentiële overnames. Zulke transacties zijn er totnogtoe wellicht niet veel geweest omdat de belangrijkste aandeelhouders er zelf niet op gebrand zijn transacties in gang te zetten waarmee ze een heleboel vermogenswinst zouden realiseren.

Hoe je het ook wendt of keert, een verandering van de spelregels zou de herstructurering van het bedrijfsleven een flinke duw in de rug geven. Het herstructureringsproces heeft dit jaar al flink aan snelheid gewonnen, met name door de deregulering in sectoren als de elektriciteitsproductie en de telecommunicatie. En dat duwtje in de rug is in elk geval de bedoeling van de rood-groene regering van de sociaal-democratische SDP en de Groenen. Veel analisten hebben er al op gewezen dat de verandering er ironisch genoeg is gekomen onder deze centrum-linkse coalitie, en niet onder de bedrijfsvriendelijker regeringen onder leiding van de christen-democraten die Duitsland 16 jaar lang, tot de verkiezingen van 1998, hebben geregeerd.

Bondskanselier Gerhard Schröder en minister van Financiën Hans Eichel beseffen dat ze voor een moeilijke klus staan. Ze zullen er sommige SPD'ers van moeten overtuigen dat zo'n enorme belastingvermindering voor het bedrijfsleven gerechtvaardigd is, zelfs in deze tijden van financiële soberheid en begrotingssaneringen. Ze zullen uiteraard de gevolgen op lange termijn in de verf zetten die een herstructurering van het Duitse bedrijfsleven zal hebben voor de economische groei en de werkgelegenheid.

De huidige coalitie heeft geen ervaring met grote belastingverminderingen. Dat bleek duidelijk uit de discrete manier waarop ze de belastinghervorming heeft meegedeeld. In plaats van zo'n belangrijke beslissing dik in de verf te zetten, heeft de regering haar voorstel ergens verstopt in een perscommuniqué waarmee ze vorige week een reeks belangrijke veranderingen in de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting heeft aangekondigd.

Met die camouflage wou de regering de aandacht vestigen op de electoraal veel interessantere hervorming van de inkomstenbelasting. Die is immers verregaander en groter dan verwacht. Maar die onwennigheid toont ook aan dat de SPD nog altijd met erg gemengde gevoelens omgaat met de wereld van de big business .

Het gevolg van die ,,discrete'' aankondiging was een enorme verwarring. Het ministerie van Financiën in Berlijn werd overspoeld met telefoontjes van mensen die wilden weten of het verhaal waar was. Pas nadat de regering het nieuws in een duidelijk perscommuniqué bevestigd had, schoten de beurzen de hoogte in.

En die stijgende beurs was waarschijnlijk wat de regering net wou vermijden toen ze haar belastinghervormingspakket bekendmaakte. Ze wou immers dat de kiezers en de linkervleugel van de SPD zich konden concentreren op de belastingvermindering voor het modale gezin, en niet op een kerstcadeau voor het bedrijfsleven.

Copyright Financial Times