Dennis Kozlowski
© epa
Geen dag gaat voorbij of de Amerikanen krijgen nieuwe schandalen voorgeschoteld rond Dennis Kozlowski, tot juni topman van Tyco, een van 's werelds grootste maar tevens onbekendste conglomeraten. Nog maar kort geleden werd hij bewonderd en gevreesd, maar intussen geldt hij als hét voorbeeld van de corrupte, inhalige, stelende baas. Maar of zijn diepe val grote Amerikaanse bedrijven inspireert anders met hun topman om te gaan, blijft zeer de vraag.

Vandaag verschijnt Kozlowski opnieuw voor de rechter. Om uit te leggen hoe hij de tien miljoen dollar denkt te financieren die hij als borgsom moet betalen om tot aan zijn proces op vrije voeten te blijven. De totale borgsom bedraagt eigenlijk honderd miljoen, maar daarvan hoeft slechts een tiende echt gestort te worden.

Dat bedrag zou een peulschil moeten zijn voor de immens rijke Kozlowski. Toch kreeg zijn advocaat het geld vorige week niet bij elkaar en moest hij de rechter uitstel vragen. Alle banken hebben namelijk de tegoeden van Big Dennis bevroren, nadat hij en financieel bestuurder Mark Swartz ervan beschuldigd zijn 170 miljoen dollar uit de bedrijfskas gestolen te hebben. Verder zouden de twee nog 430 miljoen hebben opgestreken via frauduleuze aandelenverkopen. Aanklachten die je verwacht bij een maffiaproces, maar niet bij eens gerespecteerde bestuurders van een concern, dat vorig jaar nog op plaats 37 van de wereldranglijst van de Financial Times stond.

Vandaag komt het allemaal in orde, voorspelt de advocaat. Want Kozlowski's ex-vrouw Angie zou bereid zijn de tien miljoen op tafel te leggen. Dat geld zou uit het fonds komen dat Angie bij de ontbinding van hun huwelijk kreeg. Waarom zouden scheidingen altijd in bitterheid moeten eindigen? ,,Zij steunt haar ex-man volledig'', weet de advocaat. Is ze soms bang haar riante alimentatie kwijt te spelen?

Het is hoe dan ook pikant, schrijven sommige Amerikaanse media, want Kozlowski's nieuwe vrouw, Karen, speelt een bijrolletje in de verhalen over alle graaizucht en diefstal bij Tyco. Ter ere van haar veertigste verjaardag gaf Kozlowski in 2001 een feest, helemaal in Romeinse stijl, op het Italiaanse eiland Sardinië, waarvoor hij zo'n honderd gasten uitgenodigd had.

De zakenkrant Wall Street Journal achterhaalde de plannen voor het feestje. Die verhalen over gladiatoren bij de deuren van het Sardijnse hotel, een echte leeuw ,,voor het schrikeffect'', een grote ijssculptuur in de vorm van Michelangelo's David, met veel kaviaar en schelpvissen aan zijn voeten. Een bediende moest Stoli-wodka in de rug van David gieten zodat die aan de voorkant via zijn penis in een glas zou stromen. Allemaal goed en braaf, ware het niet dat Kozlowski de helft van de kosten van het feest, die 2,1 miljoen bedroegen, door de zaak liet betalen. Omdat hij terzelfder tijd in Sardinië een zakenbijeenkomst had belegd.

Big Dennis deed dat soort dingen gewoon. Hij kende geen schroom meer. Wie in Tyco International durfde hem, de topman/potentaat, iets te weigeren? Alles wat hij aanraakte, leek immers in goud te veranderen. Tyco was een betrekkelijk klein en onbekend conglomeraat toen hij in 1992 het roer overnam. In vijf jaar tijd wist hij de inkomsten te verdubbelen, door agressief links en rechts bedrijven -- die vaak weinig met elkaar te maken hadden -- over te nemen.

Met ruim duizend overnames in tien jaar werd Tyco één grote acquisitiemachine. Hoewel de activiteiten -- die variëren van printplaten tot ziekenhuisluiers, brandalarm- en beveiligingsapparatuur en glasvezelkabels -- niet echt sexy heetten, werd Tyco in de gouden jaren negentig een echte beurslieveling. In 1997 verhuisde Kozlowski de onderneming officieel naar Bermuda om minder belasting te betalen, hoewel Tyco gewoon kantoor bleef houden in Exeter, New Hampshire.

Kozlowski's levensverhaal leek geknipt voor een Hollywoodfilm. Hij, de zoon van een gewone politieman uit New Jersey, maakte de Amerikaanse droom waar en bracht het van niets tot multimiljonair. In financiële kringen werd hij wel vergeleken met Jack Welch, topman van General Electric, een nog succesvoller conglomeraat. Welch raakte overigens onlangs ook in opspraak vanwege de extraatjes die hij na zijn pensionering is blijven ontvangen.

Big Dennis was hoekig, zocht graag de confrontatie op. Geheel in stijl verbijsterde hij dan ook dit voorjaar de beurs door aan te kondigen Tyco in vier aparte bedrijven te willen opsplitsen. Als conglomeraat was Tyco International toch wat ,,te weinig transparant'', zei de topman. In feite probeerde Kozlowski daarmee het slechte tij toch nog te keren, dat met het Enron-schandaal was begonnen.

Kozlowski werd al jaren achtervolgd door een hele kleine groep beleggers die zijn boekhoudmethodes wantrouwden. Tot 2001 wist hij die simpel van zich af te meppen, maar na Enron vertrouwde de hele beurs zijn prachtige resultaten ook niet meer. De eerste maanden van het jaar donderden de beurskoersen naar beneden. Analisten begonnen zich af te vragen wat dat samenraapsel van bedrijven werkelijk waard was. Maar nu opsplitsen, vonden maar weinigen een goed idee. Even abrupt gaf Kozlowski zijn voorstel weer op. In plaats daarvan sloot hij 24 bedrijven, wat 7.100 mensen hun baan kostte.

Toch zijn het niet exotische boekhoudmethodes die de reputatie van de veelvraat Kozlowski verwoest hebben. Daar zorgden onthullingen voor over zijn vermeende diefstal en corruptie die sinds deze zomer naar buiten komen.

De topman moest afgelopen juni aftreden na aanklachten over belastingontduiking bij de aankoop van onder meer voor dan 12,7 miljoen dollar aan schilderijen ten bate van de collectie van zijn appartement in Manhattan. Hij had geen zin om de 8,25 procent belasting te betalen die de staat New York op kunstverkopen heft. Terwijl dat voor een man die de laatste vier jaar vierhonderd miljoen dollar ontving in salaris en opties, geen echt bezwaar mag heten.

Toch verscheepte hij de schilderijen, waaronder een Monet en een Renoir, naar zijn woning in de staat New Hampshire waar geen verkoopbelasting voor kunst bestaat. Althans, op papier. In werkelijkheid hing hij zijn doeken thuis in Manhattan meteen aan de wand, want de kisten met kunst die op transport gingen, waren leeg.

Daarna kwam een hele stroom onthullingen los. Een flink deel van de verhalen over hem en Swarts komen uit een intern rapport dat Tyco begin vorige week aanbood aan de SEC, de Amerikaanse beurswaakhond. Nieuwe topman Ed Breen probeert door rigoureus schoon schip te maken het vertrouwen van investeerders langzaam te herwinnen.

Als je eenmaal besluit de vuile was buiten te hangen, moet je het ook goed doen, zal Breen, die van Motorola komt, gedacht hebben. En je moet daarvoor een grote naam inhuren. Breen liet zijn oog vallen op David Boies, die eerder als advocaat voor de Amerikaanse federale overheid de grote anti-trustzaak tegen Microsoft voerde. Boies betoogde ook in 2000 zonder succes voor het Hooggerechtshof dat de Democraat Al Gore recht had op hertelling van alle stemmen die in Florida waren uitgebracht voor de laatste presidentsverkiezingen.

Boies' rapport deed de Amerikanen duizelen. Terwijl ze na de schandalen bij Enron, Adelphia, Worldcom, Imclone en Xerox al heel wat gewend waren. Kozlowski deelde voor miljoenen aan leningen uit aan zichzelf en veel leden van het management, die hij vervolgens op eigen houtje weer kwijtschold. Er werd druk gehandeld in de eigen aandelen. Interne kritiek pikte Kozlowski niet, of kocht hij af.

Als gewone jongen wilde Kozlowski, toen hij eenmaal rijk was, meedraaien in de beau monde . Hij begon daarom miljoenen dollars aan liefdadigheid te geven. De school van zijn dochters schonk hij 1,7 miljoen. Zijn oude universiteit, de katholieke Seton Hall in New Jersey, bedacht hij met 5 miljoen om een Kozlowski-hal te bouwen. Terwijl hij die schenkingen op eigen naam deed, haalde hij het geld ervoor uit de bedrijfskas. Hij zette zijn fitnessleraar, zijn favoriete chef-kok alsook de ontwerper van zijn jacht op de loonlijst van de zaak.

Hij schafte, met geld van de zaak maar zonder dat hij daar toestemming voor had, een huis met bijbehorend landgoed aan in Florida voor 29 miljoen dollar. Ook zette hij twee appartementen in Manhattan op zijn naam. Het tweede kostte 16,8 miljoen dollar.

Het waren vooral de details over de nog eens 11 miljoen dollar kostende aankleding van dat laatste appartement op 950 Fifth Avenue die in de Amerikaanse media veel aandacht kregen. Kozlowski kocht en declareerde onder andere een toilettas voor op reis (17.000 dollar), een paraplubak (15.000 dollar), een douchegordijn (6.000 dollar), klerenhangers ter waarde van 2.900 dollar, twee sets lakens voor 5.960 dollar, een notitieblok voor 1.650 dollar alsook een speldenkussen waar een prijskaartje van 445 dollar aan hing.

Of Tyco International met zijn rapport zelf de hele beerput opengetrokken heeft, valt te betwijfelen. Want ook na de publicatie van het rapport blijven er deze week nieuwe verhalen opduiken. Dat de raad van toezicht nog voor juni wist van de uitspattingen van Big Dennis. En dat Kozlowski zo'n anderhalf jaar geleden een verkoop, waarop hij verlies had geleden, als winst in de boeken zette. Dat was dan weer de reden om 24 miljoen aan bonussen onder alle managers te verdelen, waarbij hij zichzelf en zijn rechterhand Swartz het leeuwendeel gaf. Kozlowski zelf ontkent overigens alles. Als hij schuldig bevonden wordt, kan hij dertig jaar cel krijgen.

Toch reageren de markten opmerkelijk genoeg vrij positief. Deze zomer, toen alle grote onthullingen nog moesten komen, zag het er heel beroerd uit voor Tyco. Na het aftreden van Kozlowski zakte de aandelenkoers in één klap nog eens 50 procent in. Tyco hing een faillissement boven het hoofd, omdat het te weinig contanten in kas had om aan zijn betalingsverplichtingen te voldoen. Door met veel verlies een bank in Boston te verkopen die het pas een jaar eerder had aangekocht, wist het concern dat onheil af te wenden.

Het optreden van Breen, die nagenoeg de hele bedrijfstop heeft vervangen, is goed ontvangen. Ook de raad van bestuur, die Kozlowski al die tijd zijn gang liet gaan, zal geheel terugtreden. Sommige analisten en investeerders vinden het aandeel Tyco momenteel een van de best mogelijke aankopen. ,,Dit is geen Enron'', zegt Jim Gipson van het Clipper Fonds, een van de grootste aandeelhouders. ,,Tyco kocht eenvoudige, goed te begrijpen bedrijven met echt bestaande klanten, producten en klanten.''

Maar het zakenblad Fortune ziet het anders. Tyco groeide onder Kozlowski zo snel door vele acquisities. Maar Kozlowski kon zoveel kopen, omdat hij veel te veel voor een bedrijf op tafel legde. De oud-topman zei altijd dat hij door onderdelen samen te voegen en ze beter te leiden zulke goede resultaten kon voorleggen. Maar volgens Fortune stelde de oud-topman de cijfers van zijn nieuwe aankopen naar beneden bij zodat elk nieuw bedrijfsonderdeel onder zijn bewind direct een winstsprong maakte. Nu Tyco geen nieuwe aankopen meer doet en alle groei van binnenuit moet komen, zullen de cijfers blijven tegenvallen, aldus Fortune.

Daarnaast profiteerde Tyco de jongste jaren sterk van het gunstige belastingregime op Bermuda. Als de VS onder druk van de Europese Unie straks een einde maken aan die lucratieve belastingconstructie, komt Tyco verder in de problemen, meent het blad. Maar de aandeelhouders lijken voorlopig die scepsis niet te delen. Het aandeel Tyco gaat de jongste weken voorzichtig omhoog.

Ook valt te bezien of de Kozlowski-sage -- en die van Adelphia, Worldcom en Xerox -- Amerikaanse bedrijven anders zal doen omgaan met hun topmannen. De optimisten zien Kozlowski als laatste van het ras der topman/potentaten, die samen met een kringetje advocaten en financiële directeuren een moderne aristocratie vormen, die elkaar de hand boven het hoofd hield. Is het niet veelzeggend, zo stellen zij, dat Tyco, onder zijn nieuwe baas Breen, onlangs een burgerlijke procedure is begonnen, om Kozlowski's inkomsten van de vijf jongste jaar terug te krijgen? Toplieden en hun extraatjes zullen, dankzij Kozlowski, beter in de gaten gehouden worden. Nieuwe, strenge regels moeten daarvoor zorgen. Beleggers zullen desnoods lagere vergoedingen afdwingen.

Maar voor anderen zijn er geen nieuwe regels nodig. Kozlowski bewijst niet dat er iets met de bestaande mis is. Zijn verhaal is er één van ouderwetse zwendel, en daar zul je van tijd tot tijd mee te maken krijgen, zeker bij snelle groei. Het toezicht binnen Tyco is schandalig tekort geschoten, maar uiteindelijk is de zwendel aan het licht gekomen. Een teken dat het systeem werkt.

De teugels zullen zeker eventjes aangetrokken worden. Maar of er fundamentele veranderingen komen, is geheel ongewis. Tyco stelt in elk geval zijn top nog hele forse premies in het vooruitzicht als zij hun omzetdoelstellingen halen. Die kunnen het bedrijf de komende jaren 120 miljoen dollar kosten, ofwel zo'n 3 procent van de voorspelde cashflow.

Op de katholieke Seton Hall-universiteit van New Jersey zitten ze intussen met een groot probleem. De instelling is vernoemd naar de eerste in Amerika geboren heilige, zuster Elizabeth Ann Seton, symbool van deugdzaamheid en eenvoud. Maar midden op de campus staat intussen de nieuwe Frank Walsh-bibliotheek, genoemd naar een oud-bestuurder van Tyco, die aangeklaagd is voor het aannemen van een illegale bonus. Het recreatiecentrum draagt de naam van een man die vorig jaar veroordeeld is voor witwassen. En dan is er nog die hall die vernoemd is naar de man die er formeel van wordt beschuldigd ,,een criminele organisatie te hebben geleid'': Dennis Kozlowski.