Sinds de start van het jaar werden al vijf managementwissels aangekondigd bij Belgische bedrijven. Een voorlopig record, en de maand is nog niet om. De omstandigheden verschillen, maar kunnen niet los gezien worden van de toenemende druk op bedrijven om goede resultaten te boeken.

Van de vijf aangekondigde wissels sinds de start van het jaar hebben er vier betrekking op een technologiebedrijf. Leo Steenbergen, chief executive officer van IP Globalnet, wordt financieel directeur bij de groep Telenet. Jean-Claude Delobel verlaat abrupt deeltjesversneller IBA, Jos Verjans van Icos ging zelf zijn opvolger zoeken bij een ex-medewerker. Bij Bricsnet wordt Dennis Neeley de nieuwe sterke man. Buiten de technologie laat Chris Van Steenbergen Quick voor wat het was; hij wordt vervangen door de Fransman Jean-Paul Brayer.

De verschillende verschuivingen tonen aan dat wissels aan de top bij Belgische bedrijven frequenter worden, en dat de versnelling zich vooral voordoet bij technologiebedrijven.

Nochtans was het lange tijd rustig aan de top van het Belgische bedrijfsleven. Niet de Angelsaksische prestatiecultuur, maar aandeelhoudersmacht bepaalde wie het bedrijf leidde. Bij een familiebedrijf was het simpel. De macht ligt er bij de familie, al dan niet verankerd in controlestructuren, vaak Nederlandse stichtingen.

Elders, bij de holdings, waren het enkele intimi die bepaalden wie bij de bedrijven onder hun invloedssfeer de leiding mocht waarnemen. Van een CEO werd verwacht dat, indien er belangenconflicten waren tussen het bedrijf en de controlerende groep, hij begreep wiens belangen hij moest verdedigen. De paar managers die in het verleden het belang van hun bedrijf voorop stelden (Philippe Bodson, Fred Chaffart), betaalden daarvoor een (hoge) prijs.

Bij technologiebedrijven speelden de oude Belgische structuren -- holdings en families -- veel minder. Typisch voor technologiebedrijven is dat ze zich niet kunnen verstoppen onder de schaduw van de Vlaamse kerktoren, maar gedwongen zijn zo snel mogelijk door te breken op hun markt. Die markt is per definitie internationaal. Om door te breken zijn hoge marketingbudgetten en belangrijke uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling nodig. Het gevolg is dat die bedrijfjes verplicht zijn hun kapitaal in een vroege fase open te stellen en het spel op zijn Angelsaksisch te spelen.

Het is met die wetmatigheid dat vele Belgische technologiebedrijfjes het moeilijk hebben. Bij hun verschillende kapitaalrondes stellen ze mooie vooruitzichten voorop, maar achteraf blijkt al te vaak dat de doelstellingen niet gehaald worden. Beleggers straffen dat af met een lage beurskoers, waardoor de verdere financiering van het bedrijf in gevaar komt.

,,De economische tegenwind die de technologiebedrijven ondervinden, stelt de markt in staat te discrimineren tussen goede en slechte managers. Zolang het goed ging, dacht iedereen dat dit te danken was aan het management. In periodes van recessie vallen zwakkere managers door de mand'', zegt een analist.

,,Niet ingeloste verwachtingen'' zijn alvast de hoofdreden waarom eerder deze week Erik De Keyser, stichter van het Gentse Bricsnet, zijn baan als CEO opgaf. De Keyser was zijn geloofwaardigheid in financiële kringen kwijt nadat gebleken was dat de beloften die bij enkele kapitaalrondes gedaan waren, telkens weer gebroken werden.

Zijn vertrek werd vergemakkelijkt door de aanwezigheid langs de zijlijn van een potentiële opvolger. Die is afkomstig van het vroegere Viscomm, dat in 1994 mee opgericht werd door Dennis Neeley. Bricsnet nam halfweg 2000 Viscomm over. De diensten van Viscomm zijn de belangrijkste activiteit van Bricsnet geworden.

Tussen De Keyser en Neeley, die een stevige staat van dienst heeft (onder meer 31 jaar managementervaring), was al enkele maanden een latente machtstrijd bezig, die nu op een vreedzame wijze haar beslag kreeg. De Keyser zou zelf de conclusie getrokken hebben dat Neeley geschikt was om Bricsnet te leiden.

Het is een eerste noodzakelijk stap om het vertrouwen van de markt in Bricsnet te herstellen, maar het is nog onvoldoende. Analisten willen eerst de resultaten zien van de wissel, en houden hun verkoopadvies voorlopig ongewijzigd.

Het verhaal van IP Globalnet bevat enkele gelijkaardige ingrediënten, zonder dat de cocktail even bitter smaakt. Het herstelplan van Leo Steenbergen maakte de man op termijn zelf overbodig. Steenbergen kwam in november 2000 bij IP Globalnet met de opdracht het bedrijf, dat toen dicht bij het faillissement stond, financieel te saneren.

Steenbergen, die een financiële man is, tekende een herstructureringsplan uit waarbij het gros van de activiteiten verkocht zou worden en de doorstart zou gebeuren via dochter Teleserv. Teleserv werd opgericht door de Limburger Eric Ignoul, die destijds zijn aandelen had geruild voor aandelen IP Globalnet en zich -- niet helemaal onterecht -- bekocht voelde.

Doordat Ignoul een optie had om Teleserv opnieuw over te kopen, had hij een sterke onderhandelingspositie bij IP Globalnet. Steenbergen werd geheadhunt door Telenet, waardoor Ignoul kon doorschuiven nu de financiële uitdaging bij IP Globalnet grotendeels opgelost was.

Steenbergen staat bij Telenet voor de uitdaging de financiële consolidatie van het bedrijf vorm te geven. Telenet kondigde eind vorig jaar aan een bankfinanciering te zoeken van 1,3 miljard euro. Steenbergen moet dat proces in goede banen leiden.

Ion Beam Application (IBA) is net zoals Bricsnet een verhaal van onvoldoende ingeloste verwachtingen. Het bedrijf maakte op 10 januari bekend dat CEO Jean-Claude Delobel met onmiddellijke ingang vervangen werd door Pierre Mottet, een van de stichter-aandeelhouders van IBA.

Mottet had twee jaar eerder Jean-Claude Delobel aangetrokken om de groei bij IBA te bestendigen na een reeks belangrijke overnames. Delobel was voorheen manager bij Cockerill Sambre, een sector waar volledig andere wetmatigheden gelden dan in de spitstechnologie van IBA (deeltjesversnellers).

De twee jaar Delobel hebben niet opgeleverd wat de markt verwachtte, met als gevolg dat de aandelenkoers onder druk staat. Delobel was misschien niet de juiste man voor IBA -- maar even pertinent is de vraag of IBA wel het juiste bedrijf was voor Delobel, die gewoon was duizenden mensen onder zich te hebben. Voor IBA, dat enkele maanden geleden een kapitaalverhoging in de VS op het laatste moment afvoerde, is het een tweede teken op korte termijn dat de groep er niet in slaagt haar potentieel waar te maken.

Ook bij hamburgerketen Quick is het de vraag of Chris Van Steenbergen en Quick voor elkaar geboren waren. Hun uiteengaan toont veel gelijkenissen met de manier waarop IBA en Delobel afscheid van elkaar namen. Van Steenbergen koos na een eerste aarzeling voor een grondige sanering bij Quick, zonder dat dit al mooie resultaten opleverde. De beurskoers staat al geruime tijd onder druk, en van de ambitie om Quick te verkopen, komt al enkele jaren niets in huis. Met de 55-jarige Jean-Paul Brayer heeft Quick nu een man aan het roer gezet die uit het vak komt.

De in het vooruitzicht gestelde managementwissel bij het Leuvense Icos Vision Systems heeft weinig met onderperformantie te maken, maar biedt een voorbeeld van een CEO die op tijd zijn eigen opvolging weet te organiseren. De 55-jarige Verjans gaf 18 jaar lang leiding aan een hoogtechnologisch bedrijf, en was niet langer bereid de zware inspanningen die de job vergde, te blijven leveren. ,,Dit is een erg turbulente veeleisende sector. Ik heb de herstructurering nog doorgevoerd, zodat mijn opvolger met een schone lei kan starten. Maar mijn eigenlijke ambitie was om het rustiger aan te kunnen doen'', zei Verjans onlangs.

Verjans wordt op 1 juli opgevolgd door Toon DeProft, die tussen 1986 en 1999 bij Icos werkte. Verjans blijft wel voorzitter van de raad van bestuur van Icos en is voorts onder meer bestuurder bij chipverpakker CS2.

Of er nog wissels komen, zal in belangrijke mate afhangen van een economisch herstel waardoor de druk op het management afneemt. Bij sommige bedrijven laat de aangekondigde managementwissel wel erg lang op zich wachten. Barco zoekt al geruime tijd een opvolger voor Eric Dejonghe, die vanwege gezondheidsredenen ontslag nam.

Terzelfdertijd is er sprake van spanningen tussen Hugo Vandamme, gedelegeerd bestuurder bij Barco, en Herman Daems, voorzitter van de Gimv, de hoofdaandeelhouder van Barco. Vandamme stelt dat geen enkel bedrijf jarenlang aan de top blijft zonder dat er eens een periode komt dat het minder goed gaat. Maar anderen uiten twijfels over de visie van Vandamme. ,,Die was goed in het verleden, maar heeft volgens mij zijn grenzen bereikt'', zegt een goedgeplaatste waarnemer. ,,Barco heeft zoveel niches dat er onvoldoende synergie mogelijk is tussen de verschillende activiteiten.''

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig