Niemand in Vlaanderen voelt zich nog geroepen om met veel vuur aan de stroomverbruikers duidelijk te maken welke voordelen vastzitten aan het feit dat ze vanaf 1 juli zelf hun leverancier mogen kiezen. De stilte is zelfs totaal als het gaat over de vrije keuze van de consument vanaf 1 juli voor een gasleverancier.

WETTELIJK mag elke Vlaming op 1 juli zijn stroom en gas kopen waar hij dat wil. De gas- en elektriciteitsintercommunales kregen trouwens de opdracht om vanaf 1 april al klanten ervan te verwittigen dat ze die vrijheid hebben. Deze brieven, die meestal bol staan van de moeilijke woorden en formuleringen, vallen momenteel in de Vlaamse bussen.

De intercommunales zelf verdwijnen overigens niet uit beeld. Ze zullen na 1 juli blijven instaan voor het onderhoud van het laagspanningsnet.

  • Wie zijn de leveranciers?
  • De Vlaamse stroomverbruiker kan de komende weken de prijzen vergelijken van de verschillende leveranciers. Dat dreigt een tijdrovende zoektocht te worden. En de kans is groot dat wie het waagt op zoek te gaan naar een leverancier, van een kale reis terugkomt.

    Slechts twee leveranciers -- Wattplus en Nuon -- zijn momenteel in de weer om de stroomverbruikers duidelijk te maken dat er alternatieven zijn voor de huidige leverancier, van wie ze nog tot 1 juli stroom en gas moeten kopen.

    Wie niet kiest, loopt geen gevaar om op 1 juli zonder stroom te vallen. Wie niet kiest, wordt vanaf die datum automatisch klant bij Electrabel of Luminus.

    Met het kwartet Electrabel, Luminus, Nuon en Wattplus is het lijstje van leveranciers die stroom aan particulieren willen verkopen, bovendien al rond. Zestien bedrijven beschikken over een leveringsvergunning om stroom aan Vlaamse verbruikers te leveren, maar het grootste gedeelte houdt het voorlopig bij de bevoorrading van middelgrote bedrijven.

  • Wat bieden de stroom- en gasleveranciers?
  • Op Wattplus na, vind je bij geen enkele leverancier een prijsaanbieding. Wattplus zegt stroomkortingen toe te staan tot tien procent. Voorwaarde is wel dat je voor 16 mei een leveringscontract ondertekent. Het Wattplus-aanbod is een buitenbeentje, want het bedrijf verkoopt jaarcontracten voor groene elektriciteit tegen een gereduceerd tarief.

    Nuon, die andere nieuwkomer met grote Vlaamse ambities, heeft ook beslist om de particuliere stroomverbruikers prijzen aan te bieden die tot tien procent onder de huidige kilowattuur-prijs liggen. Maar totnogtoe is er geen sprake van een publiciteitsoffensief waarbij uitgepakt wordt met de prijskortingen.

    De twee andere leveranciers plakken helemaal geen prijs op de elektriciteit die ze na 1 juli aan hun particuliere klanten zullen leveren.

  • Waarom zijn de leveranciers zo terughoudend?
  • Omdat ze zelf geen zicht hebben op de prijs die ze zelf zullen moeten betalen om de stroom tot in de huiskamers te krijgen, zegt zowel Luminus als Electrabel, de huidige gevestigde leveranciers. Die onzekerheid bij de leveranciers zegt veel over de twijfels over de vrijmaking van de Vlaamse elektriciteitsmarkt.

    De stemming is de voorbije maanden volledig omgeslagen. Voordien luidde het dat een snelle liberalisering van de elektriciteits- en gasmarkt een noodzaak was om een einde te maken aan het tijdperk waarin de Belgische particuliere stroomverbruikers een veel te hoge prijs betaalden voor hun elektriciteit. Vanaf begin april klinken aan verscheidene kanten echter alarmsignalen dat de vrijmaking van de Vlaamse elektriciteits- en gasmarkt volledig aan het ontsporen is.

  • Worden elektriciteit en gas goedkoper of duurder?
  • De federale regering is druk in de weer om de grootste bedreiging voor de particuliere elektriciteitsverbruiker af te wenden. De voorbije maanden werd er namelijk meer gesproken over hogere dan over lagere stroomtarieven. Vlaamse particulieren zouden na de vrijmaking misschien wel meer moeten betalen voor hun stroom dan vandaag.

    Maar begin april verzekerde de federale regering dat de Vlaamse elektriciteitsverbruikers na 1 juli zeker niet meer zullen moeten betalen dan hun Waalse en Brusselse landgenoten. De ministerraad keurde toen een voorstel van de staatssecretaris voor Energie goed om tot eind 2003 een maximumtarief op te leggen dat even hoog ligt als wat een particuliere verbruiker momenteel betaalt.

    Vandaag kost een kilowattuur in heel België even veel. Het gereguleerde tarief wordt bepaald via een prijsmechanisme, dat is vastgelegd door de overheid, de elektriciteitssector, vakbonden en werkgeversorganisaties. Na 1 juli blijft deze gereguleerde prijs in het Waalse en Brusselse Gewest trouwens bestaan. In Vlaanderen komt de maximumprijs in de plaats van het gereguleerde tarief.

  • Hoe is het te verklaren dat, ondanks concurrentiewerking, elektriciteit toch duurder kan worden?
  • Zowel Electrabel als de overheid wordt met de vinger gewezen.

    Electrabel, omdat het binnen de Belgische grenzen als stroomproducent zo sterk staat dat het de prijs kan ,,zetten''. Electrabel produceert meer dan negentig procent van de elektriciteit die in België wordt verbruikt. Leveranciers zoals Nuon die de ambitie hebben om een groot aantal klanten te bevoorraden, hebben momenteel weinig of geen keuze buiten Electrabel als ze stroom moeten aankopen.

    In het buitenland is wel veel stroom voorradig, maar de huidige hoogspanningsverbindingen met de buurlanden zijn niet berekend op het transport van grote stroomhoeveelheden. En de hoogspanningsverbindingen die er zijn, kunnen dan nog niet volledig gebruikt worden om de leveranciers in België te bevoorraden.

    Voor leveranciers is er dus geen andere mogelijkheid dan aan te kloppen bij Electrabel. De elektriciteitsproducent onder druk zetten kunnen ze niet, want het huidige elektriciteitspark van Electrabel is perfect afgestemd op het Belgische verbruik.

    Maar ook de overheid gaat niet vrijuit. Zowel leveranciers als ondernemers wezen er de voorbije weken geregeld op dat de verschillende overheden van ons land allerlei heffingen en taksen lanceren die de stroomprijs gevoelig zullen opdrijven. De kritiek luidt vooral dat de verscheidene overheden die België rijk is, hun eigen gang gaan en weinig of geen overleg plegen over hun beleid op dit vlak.

    Via het stroomtarief wil de Belgische overheid onder meer de tariefreducties voor bescheiden inkomens financieren, maar ook de OCMW-begeleiding van mensen die hun energiefactuur niet kunnen betalen. Verder zal in het stroomtarief een bedrag zitten voor de nucleaire opkuis, en om de uitbouw van milieuvriendelijke stroomproductie -- zoals windmolenparken -- te stimuleren. En ten slotte heeft de huidige federale regering zich geëngageerd om de gemeenten financieel te helpen. Die gemeenten inden de voorbije jaren belangrijke jaarlijkse dividenden doordat ze via de gemengde en zuivere intercommunales nauw betrokken waren bij de elektriciteitsverkoop aan particulieren en kmo's. De Vlaamse regering heeft alvast de Vlaamse gemeenten verplicht om zich de volgende jaren terug te trekken uit die stroomverkoop. Daarmee droogt meteen een belangrijke inkomstenbron op.

  • Wat loopt er nog allemaal mis met de Vlaamse vrijmaking?
  • Uit verschillende hoeken komt Red Alert.

    Bij de leveranciers waarschuwde Luminus -- de op een na grootste leverancier in Vlaanderen -- dat de toestand levensbedreigend aan het worden is voor de onderneming.

    Daarna liet de Creg, de federale toezichthouder voor de stroom- en gasmarkt, weten zeer bezorgd te zijn over de manier waarop de liberalisering in Vlaanderen wordt gerealiseerd.

    En ten slotte kon uit een felle reactie van Interregies, de koepel van de zuivere distributie-intercommunales, opgemaakt worden dat de zwarte piet voor de dreigende Vlaamse liberaliseringsflop al aan het rondgaan is.

    De Vlaamse overheid wees dan weer de Creg op haar verantwoordelijkheid. De Vlaamse minister van Energie, Gilbert Bossuyt, die Steve Stevaert opvolgde als minister van Energie, gaf de Creg de zeer dwingende raad om nog voor 1 mei voorlopige tarieven vast te leggen voor de distributie van elektriciteit via het laagspanningsnet. Dat leek sterk op een deadline, want de minister beklemtoonde dat hij ,,ten zeerste zou betreuren'' dat de Creg er niet in zou slagen om tegen die datum tarieven vast te leggen.

    De Vlaamse minister van Energie heeft overigens geen enkele bevoegdheid om het doen en laten van de federale Creg te sturen of controleren. Het enige wapen van minister Bossuyt is de politieke druk te verhogen.

    Of Bossuyt zwaar kan wegen, is nog maar de vraag. Hij heeft het liberaliseringsdossier geërfd waarop zijn voorganger Steve Stevaert sterk zijn stempel heeft gedrukt. Nu het aan het mislopen is met de Vlaamse vrijmaking van de gas- elektriciteitsmarkt, wordt er her en der in de elektriciteitssector fijntjes op gewezen dat Stevaert precies op tijd is doorgeschoven naar het partijvoorzitterschap van de SP.A.

    Het ontbreken van het tarief voor het elektriciteitstransport via de laagspanningsnetten is een van de grote verklaringen waarom leveranciers zoals Luminus en Electrabel zich niet aan concrete tariefvoorstellen wagen.

    Wat ze voor het gebruik van het hoogspanningsnet moeten betalen, is al enkele weken bekend. De kans is groot dat de Creg de zogenaamde distributietarieven pas tegen 1 juni bekend maakt -- amper een maand voor de elektriciteitsmarkt in Vlaanderen opengaat.

    Een heleboel betrokken partijen -- leveranciers, intercommunales en nu ook de Vlaamse regering -- trokken meteen dezelfde conclusie: vanaf 1 juli zullen de Vlaamse stroomverbruikers alleen in theorie een vrije leverancierskeuze hebben.

    Nieuwkomers onder de leveranciers zoals Wattplus en Nuon die op 1 juli stroom en gas willen leveren aan een pak particulieren, moeten voor 31 mei de contracten op zak hebben. Om er zeker van te zijn dat alle particulieren op 1 juli stroom hebben, worden namelijk alle verbruikers die op 31 mei nog geen leverancier hebben gekozen, automatisch klant van ofwel Electrabel ofwel Luminus.

  • Betaalt u nu veel of weinig voor een kilowattuur?
  • Blijft nog de vraag of de particuliere stroomverbruiker vandaag veel of weinig betaalt per kilowattuur in vergelijking met de verbruikers in de buurlanden. Ook daarover blijft de verwarring groot.

    De Belgische regering legde al in april 2001 op dat de stroomprijzen nog voor de vrijmaking van de elektriciteitsmarkt gevoelig moesten dalen. Die eis kwam er nadat uit een tariefvergelijking met de buurlanden was gebleken dat de Belg veel meer moest betalen voor zijn stroom. Er volgden verscheidene tariefdalingen voor de Belgische particuliere verbruikers en de kmo's.

    Het heeft geen einde gemaakt aan de controverse over de Belgische stroomprijzen. De verbruikersorganisatie Test Aankoop blijft erbij dat het tariefverschil met de buurlanden groot blijft. Electrabel beweert precies het tegendeel. Volgens de elektriciteitsreus betalen de Belgen de laagste tarieven als de vergelijking wordt gemaakt met de buurlanden.