BRUSSEL -- Tot aan de gemeenteraadsverkiezingen, op zondag 8 oktober, gaat er nauwelijks een dag voorbij zonder vakbondsprotest. ACV en ABVV bundelen hun krachten om van de werkgevers hogere lonen en van de regering hogere sociale uitkeringen te bekomen. En eisen compensaties voor de hoge olieprijzen. De ambtenarenbonden gaan staken bij De Post, Belgacom en de luchthaven van Zaventem, al gebeurt dat in verspreide slagorde. In Wallonië klinkt de roep tot herstel van de oude loonindexering steeds luider.

De lijst van vakbondsacties in de komende weken is lang. Maar lang niet alle manifestaties verlopen gemeenschappelijk. Zo is er in het Vlaamse onderwijs geen sprake van een vakbondsfront. De christelijke onderwijzersbond COV staat alleen in zijn protest tegen minister Vanderpoorten. Gisteren was er een manifestatie in Tongeren; de volgende is gepland op 4 oktober.

In de strijd tegen extreem-rechts vormen ACV en ABVV wel front. Ze organiseren samen de politieke meeting ,,het tij keren'', op 30 september in de Antwerpse zuiderdokken, een week voor de verkiezingen.

Op 3 oktober manifesteren de twee grote vakbonden in het Brusselse Jubelpark, onder de slogan ,,ook loontrekkenden en uitkeringstrekkers moeten genieten van de economische groei''. Op de protestdag komt een verzameling van grieven aan bod: meer geld voor gezondheidszorg; verhoging laagste uitkeringen; uitbouw van een vergrijzingsfonds voor de pensioenen; investeringen in vorming, onderwijs en openbaar vervoer; rechtvaardige belastingen en meer koopkracht.

De vakbondsvoorzitters Cortebeeck en Nollet noemen het ,,geen actie tegen de regering-Verhofstadt, maar voor de sociaal zwakken''. Toch heeft de actiedag, op amper vijf dagen voor de stembusgang, onmiskenbaar een politiek karakter. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de eis voor een belasting op kapitaal, door ABVV-baas Michel Nollet vertaald in de oude slogan ,,haal het geld waar het zit: bij de grote vermogens en de bedrijven''.

De vakbonden zijn vorige week erg afzijdig gebleven toen de truckers met wegblokkades een verlaging van de accijns op diesel eisten. De bonden zagen met leedvermaak toe hoe werkgevers andere werkgevers gijzelden. ,,Dat zouden we niet beter hebben gedaan'', klinkt het smalend.

ACV en ABVV zijn wel voluit gegaan in hun eis om compensaties voor de hoge stookolieprijs. Ze bestempelen de beloofde oliesubsidies ter waarde van 2 miljard frank voor de minstbedeelde burgers als ,,onvoldoende''. De olieprijzen staan vooraan op de agenda, op 3 oktober.

De FGTB wacht de uitkomst van de protestdag niet af. De Waalse vleugel van de socialistische bond organiseerde in de afgelopen dagen meerdere prikacties in grote staalbedrijven als Cockerill en kwam maandag met 5.000 militanten op straat in Luik. Gisteren waren er 1.500 betogers in Charleroi.

De FGTB eist onomwonden het herstel van het ,,volledige indexsysteem, waarbij de prijzen van olieproducten worden opgenomen in de berekening van de loonindexering''. Alleen in ons land en in Luxemburg bestaat nog een systeem van automatische indexering van de lonen aan de prijsstijging. Eind 1993 voerde de regering-Dehaene als besparingsmaatregel de zogenaamde gezondheidsindex in, waardoor onder meer de olieprijzen geen invloed meer hebben op de loonindexering. De vakbonden fulmineerden met dagenlange nationale stakingen, maar konden de ingreep niet verhinderen.

Sindsdien durven de vakbondsleiders de gezondheidsindex nauwelijks nog aankaarten. Toch pleitte de kleine, liberale vakbond ACLVB dinsdag voor loononderhandelingen op basis van de reële inflatie. Eerder dit jaar gooide de ACLVB als eerste vakbond de loonmatiging (en bijhorende loonnorm) overboord. ACV en ABVV konden niet anders dan volgen. Gebeurt dat ook nu?

De bonden hebben forse looneisen op tafel gelegd, maar de werkgeversorganisaties houden de boot af. Zij verwijzen naar de aangekondigde belastingverlaging door de regering-Verhofstadt. In afwachting zijn alle loononderhandelingen tussen de sociale partners opgeschort. Het verslag van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB) over de loonevolutie (DS 20 september) blijft voorlopig in de lade liggen.

Nog rumoeriger gaat het er aan toe in de autonome overheidsbedrijven. Maar de ambtenarenbonden staan niet op eenzelfde lijn. Een poging tot overzicht:

Bij De Post wordt er op maandag 25 september gestaakt, met steun door alle vakbonden. Die zijn niet te spreken over de herstructureringsplannen van Post-baas Frans Rombouts en de afvloeiing van 8.000 personeelsleden. Bovenop de inhoudelijke meningsverschillen komt dan nog de aanpak van de nieuwe directie, die zorgt voor een cultuurschok bij de vakbonden.

De jongste dagen is het voornemen tot staking overgewaaid naar Belgacom en Biac, twee andere overheidsbedrijven. Althans de socialistische ACOD wil daar ook staken uit protest tegen de privatiseringsplannen. De christelijke en liberale vakbond roepen hun leden op die dag niet te staken om de staking bij De Post niet te laten verdrinken in een groter geheel. Op 3 oktober zou er wel in gemeenschappelijk front worden gestaakt.

Ten slotte volgt er vrijdag 29 september een ,,sensibiliseringsactie'' bij de NMBS, door alle vakbonden. Hier is geen sprake van een werkonderbreking. Eén dag voor de trein-tram-busdag leek dat de vakbondsleiders ,,geen goede public relations''.