De angst voor criminaliteit en de onzekerheid over de toekomst drijven geschoolde blanken uit Zuid-Afrika, schrijft Victor Mallet.

Allen Miller, een 42-jarige bankier, heeft zijn buik vol van het nieuwe Zuid-Afrika. Hij heeft zijn baan in Johannesburg opgegeven. Hij was er manager van de FirstRand Foundation, de liefdadigheidstak van een grote financiële groep. Hij kiest voor een onzekere toekomst in Nieuw-Zeeland, waar hij noch zijn vrouw al een baan hebben.

Zoals tienduizenden andere blanke Zuid-Afrikanen die het land hebben verlaten om in het buitenland te leven, geeft Miller als redenen voor zijn vertrek de talrijke gewelddelicten, de economische onzekerheid en ,,een infrastructuur die volledig in elkaar aan het storten is''.

Hij onderstreept dat zijn vertrek niets te maken heeft met politiek of met een ongenoegen over de regering van het Afrikaans Nationaal Congres dat aan de macht kwam na het einde van de apartheid in 1994. Een belangrijkere factor was de dood van een goede vriendin die op een parking werd doodgeschoten voor haar handtas.

,,De regering heeft prachtige veranderingen doorgevoerd, maar eerlijk gezegd geloof ik dat zelfs de aartsengel Gabriël niet veel zou kunnen doen aan de problemen'', zegt hij. ,,Ik ben niet graag een boodschapper van onheil, maar het land zit met een bevolking van ongeveer 45 miljoen mensen van wie er misschien maar vier of vijf miljoen economisch actieve belastingbetalers zijn.''

Miller is maar één van de vele geschoolde Zuid-Afrikanen die klaar staan om hun land te verlaten. Die exodus dreigt het prille economisch herstel in Zuid-Afrika te ondermijnen.

In oktober zei de Trade and Industry Monitor in Kaapstad dat er een belangrijke 'brain drain', een hersenvlucht, op til was en dat ongeveer een achtste tot een vijfde van de Zuid-Afrikanen met een tertiaire opleiding al in het buitenland leefde.

Volgens een analyse van de immigratiestatistieken in ontwikkelde landen emigreerden tussen 1989 en 1997 233.609 Zuid-Afrikanen naar de VS, Groot-Brittannië, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Officiële cijfers van Statistics South Africa spreken van 82.811 emigranten. De meeste emigranten behoren tot de blanke minderheid.

Nu zijn er indicaties dat de Zuid-Afrikanen niet alleen hun land worden uitgedreven door hun angst voor criminaliteit, maar dat ze worden aangetrokken door andere landen waar een tekort heerst aan geschoolde werkkrachten in sectoren als financiën, informatietechnologie en geneeskunde.

,,Ze vertrekken niet alleen wegens de misdaad. Ze vertrekken omdat ze betere carrièremogelijkheden hebben'', zegt Wendy Caddick van FSA-Contact, het Zuid-Afrikaanse human resources consultantbureau.

,,Van mijn persoonlijke vrienden is er een vijftal met een MBA-diploma vertrokken in de jongste zes maanden. Ze zijn allemaal vertrokken omdat ze in het buitenland betere carrièrekansen hadden.'' Het bewijs van de verwoede pogingen om Zuid-Afrikanen in dienst te nemen, is te zien in de jobadvertenties van Zuid-Afrikaanse kranten, maar ook in de landen van bestemming zelf.

In Groot-Brittannië, bijvoorbeeld, werden honderden Zuid-Afrikaanse actuarissen in dienst genomen om het probleem met het pensioenschandaal op te lossen. Zij onderzoeken persoonlijke pensioenen die verkocht werden in de jaren tachtig en negentig.

,,Tussen de twee landen is er altijd een stroom in twee richtingen geweest. Maar nu verhuizen er dubbel zo veel Zuid-Afrikanen naar Groot-Brittannië als er naar hun land terugkeren'', zegt Geraldine Kay, voorzitter van GAAPS International, een recruteringsbureau.

Vele verpleegsters uit Zuid-Afrika en uit andere Afrikaanse landen werden in dienst genomen door het Britse nationaal gezondheidsinstituut. Er heerst dus bezorgdheid over het feit dat de rijke landen de arme landen beroven van geschoolde mensen die ze hard nodig hebben.

Critici van de Zuid-Afrikaanse regering zeggen dat er twee problemen zijn, bovenop die van de misdaad en het slechte onderwijs, die het tekort aan geschoolde mensen nog verergeren. Het eerste is de onwil van de overheid om werkvergunningen te geven aan geschoolde buitenlanders die in Zuid-Afrika willen werken.

Het tweede probleem is volgens hen het beleid van positieve discriminatie waarbij de banen bij voorkeur gaan naar zwarte Zuid-Afrikanen en naar vrouwen en gehandicapten van alle rassen. Daarmee wil de regering decennia van verloren kansen onder de apartheid goedmaken. ,,Blanke mannen zijn niet echt populair'', zegt Wendy Caddick van FSA-Contact.

De voormalige president, F.W. de Klerk, die het ANC toeliet en tien jaar geleden Nelson Mandela vrijliet, heeft gevraagd een tijdslimiet te zetten op de positieve discriminatie in een poging om het tij van de vertrekkende blanken te keren. ,,Vele blanke Zuid-Afrikanen hebben het gevoel dat ze worden beschouwd als tweederangsburgers'', zei hij. Volgens hem gaf dat bij velen aanleiding tot agressie en een drang om te vertrekken.

De leiders van het ANC lijken hun beleid van positieve discriminatie niet te versoepelen, hoewel ze laattijdig beseffen hoe belangrijk het is de misdaad aan te pakken, het onderwijs te verbeteren en geschoolde buitenlanders aan te moedigen om in Zuid-Afrika te komen werken. ,,Momenteel trekken velen naar de VS en Groot-Brittannië. Australië en Nieuw-Zeeland zijn nog altijd populair'', zegt Karen Colegate van het verhuisbedrijf Stuttafords Van Lines.

Voor Allen Miller was het een ondraaglijke gedachte zijn kinderen in Johannesburg te moeten grootbrengen achter beveiligde hekken en ramen met tralies. ,,Sommigen vinden het misschien egoïstisch, maar ik wil echt een goed leven leiden'', zegt hij.

© The Financial Times

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig