De Turkse regering heeft totnogtoe niet veel werk gemaakt van de noodzakelijke hervormingsplannen voor de noodlijdende landbouwsector, schrijft Leyla Boulton

Het ontslag van een minister die in een krant omschreven werd als ,,de nachtmerrie van Turkije'' werd woensdag goed onthaald op de financiële markten. De Turkse lira kon de verliezen van de dag voordien goedmaken en eindigde op 1.375.000 voor een dollar tegenover 1.500.000 de dag voordien. Het rendement van de obligaties daalde tot 100 procent of minder en de beurs kende een stijging van 5 procent.

Enis Oksuz was de minister verantwoordelijk voor communicatie en hij berokkende de ambitieuze economische hervormingen veel schade. Hij liet de privatisering in de telecommunicatie aanslepen en haalde stevig uit naar het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Hij werd dinsdagnacht ontslagen door Devlet Bahceli, leider van de MHP. Dat is de op één na grootste partij van de drie coalitiepartijen.

Zijn ontslag kan echter de twijfels niet wegwerken over het feit of Ankara in staat is een ruimer economisch reddingsplan uit te voeren. Voor dat plan kreeg het land een lening van 15,7 miljard dollar (18,3 miljard euro) van het IMF en de Wereldbank.

,,Het probleem met dat reddingsplan is dat niemand het uitlegt aan de bevolking'', zegt een westerse analist.

Murat Yetkin, een columnist voor de krant Radikal, voegt eraan toe dat de recente ruzie met het IMF over de benoeming van een nieuwe raad van bestuur bij Turk Telekom geïnspireerd werd door de MHP en dat er mogelijk nog crisissen op komst zijn in andere sectoren die in handen zijn van ministers van de MHP.

De regering beloofde woensdag om ,,het economisch herstelprogramma toe te passen met een doorgedreven coördinatie op elk niveau''. Een eerste test voor die belofte is de inefficiënte, door de staat gedomineerde landbouwsector. Die sector staat voor ,,hervormingen op alle vlakken'', zoals Adnan Gultek het stelt. Hij is een ambtenaar bij het ministerie van Landbouw dat in handen is van de MHP.

Analisten zeggen dat de hervormingen politiek gevoelig liggen doordat bijna de helft van de Turkse beroepsbevolking in de landbouw werkt, terwijl die sector slechts 15 procent van het bruto nationaal product genereert.

Politici van alle partijen hebben tijdens de verkiezingen beloftes gemaakt over subsidies die gewoon niet haalbaar zijn. Het geld wordt maar laat uitbetaald en gaat naar teelten waarnaar geen vraag is. Het geld komt ook niet ten goede aan de armste boeren in Turkije.

Een hervorming van de landbouw, verbonden aan financiële steun van het IMF en de Wereldbank, houdt in dat de gegarandeerde opkoopprijzen voor bepaalde producten worden vervangen door een directe subsidie aan de vier miljoen Turkse boeren. Die zogenaamde directe inkomenssteun zou rechtstreeks op de bankrekening van de boeren belanden. Die kunnen dan zelf bepalen welke gewassen ze kweken.

De boeren aan de kusten van de Zwarte Zee, op enkele uren rijden van de grens met de voormalige Sovjet-Unie, begrijpen snel welke voordelen het heeft als hun failliete staat zijn sovjetachtige greep op de landbouw lost. ,,Ik kan dan zelf beslissen wat ik doe met het geld'', zegt Mustafa Kahriman. Hij heeft een middelgrote boerderij in het dorp Kaleonu, tussen de groene heuvels ten westen van Trabzon. Hij verkoopt het grootste deel van zijn tabak en hazelnoten aan privé-kopers tegen lagere prijzen op de vrije markt. ,,Het is immers niet zeker wanneer de staat het geld voor zijn aankopen zal betalen'', zegt hij.

Sami Kamiloglu, een van de grotere grondbezitters in het dorp, zou graag een echte coöperatie hebben om zijn aardbeien op de markt te brengen. Een dergelijke coöperatie verschilt sterk van de staatscoöperaties die vooral dienen om de overheidssubsidies te verwerken. De oprichting van nieuwe coöperaties zal de overheid aanmoedigen met de hulp van een lening van 600 miljoen dollar (ruim 700 miljoen euro) die de Wereldbank vorige week heeft goedgekeurd.

Ondanks een succesvol proefproject, waarbij de haalbaarheid van de directe inkomenssteun werd nagegaan, heeft de regering weinig gedaan om haar plannen voor de landbouw uit te leggen aan de bevolking. Bovenop de jaarlijkse inkomenssteun zullen er eenmalige premies worden uitgekeerd om de boeren aan te moedigen geen gewassen meer te kweken waarvoor er een overaanbod bestaat, namelijk tabak en hazelnoten.

Ajay Chibber, de vertegenwoordiger van de Wereldbank in Turkije, zegt dat het nieuwe systeem zou helpen om de slechte overheidsfinanciën te saneren. Het zou volgens hem de landbouwsteun verminderen van vijf naar ongeveer twee miljard dollar per jaar.

Een gebrek aan informatie over de hervormingen is misschien een verklaring waarom de Turkse president, Ahmet Necdet Sezer, zich verplicht voelde om wegens sociale redenen zijn veto te stellen tegen een wet over de geleidelijke afschaffing van staatssubsidies voor tabak en over de privatisering van Tekel. Dat staatsorgaan heeft grote verliezen opgebouwd door het overschot aan tabak op te kopen.

Het was slechts na het veto van de president dat premier Bulent Ecevit de hervormingen verdedigde tegen de aantijgingen dat die de tabaksboeren zou ruïneren.

Muzaffer Guner, de lokaal verkozen leider van Kaleonu, zegt dat 70 procent van zijn dorp geen geld meer zal verdienen als de tabakswet van kracht wordt.

Volgens een waarnemer ontbreekt het de regering niet aan politieke macht, maar wel aan de wil om de hervormingen uit te leggen aan een land dat de gewoonte heeft om subsidies te krijgen van een uit zijn voegen gebarsten bureaucratie.