De Italiaanse regering moet structurele hervormingen doorvoeren als ze haar begrotingstekort wil aanpakken, zegt James Blitz

De Italiaanse premier, Silvio Berlusconi, zal dit weekend in het nieuws staan, want hij is de gastheer voor de ontmoeting van de G8 in Genua. Maar terwijl de steenrijke zakenmagnaat zich voorbereidt op de ruime aandacht die hij zal krijgen, ligt de reputatie van de centrum-rechtse regering in handen van Giulio Tremonti, de nieuwe Italiaanse minister van Financiën.

De afgelopen week heeft de 52-jarige Tremonti de Europese partners van Italië doen opschrikken. Sinds Italië in 1999 een stichtend lid werd van de Europese eenheidsmunt, hebben zijn Europese partners de Italiaanse overheidsfinanciën, die traditioneel altijd problematisch zijn, scherp in de gaten gehouden. Italië trad toe tot de eurozone met een overheidsschuld die de hoogste was van alle lidstaten. Vandaag bedraagt die nog altijd 110 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

Sinds begin dit jaar is de vrees gegroeid dat Italië zijn belofte niet zou kunnen nakomen om zijn begrotingstekort tegen 2001 te verlagen tot 0,8 procent van het bbp. Maar Tremonti zorgde voor een schok bij zijn Europese partners toen hij vorige week op televisie aankondigde dat het tekort niet met enkele tiende procenten zou dalen maar op weg was om dit jaar 1,9 procent van het bbp te bereiken. Het tekort zou zelfs kunnen oplopen tot 2,6 procent van het bbp. Dat is dicht bij het plafond van 3 procent dat het stabiliteitspact oplegt aan leden van de eurozone.

Sindsdien doet Tremonti hard zijn best om de paniek te milderen die zijn verklaring in Brussel heeft gezaaid. In een brief aan Pedro Solbes, de Europese commissaris voor Monetaire Zaken, verzekerde hij vorige vrijdag dat de nieuwe regering al het mogelijk zou doen om dit jaar de doelstelling van 0,8 procent te halen. Dinsdag gaf hij een vijfjarenplan vrij waarin hij nog verder gaat. Hij belooft namelijk tegen 2003 de begroting in evenwicht te brengen.

Om dat te bereiken moet de regering van Berlusconi, die op 13 mei werd verkozen met een belofte over sterke belastingverlagingen, moeilijke hervormingen doorvoeren in de gezondheidssector en de pensioenen.

Tremonti denkt eraan in het najaar met de hervormingen te beginnen, maar men betwijfelt of de regering de druk aankan van de vakbonden en andere belangengroepen. Er rijzen ook vragen over de reële toestand van de Italiaanse overheidsfinanciën.

Volgens Tremonti liggen twee factoren aan de basis van het stijgende overheidstekort. Ten eerste verwijt hij de vorige, centrum-linkse regering van premier Giuliano Amato dat die in de laatste begroting voor de verkiezingen de aanslagvoeten voor de personenbelasting heeft verlaagd en de controle op medische voorschriften heeft geschrapt. Dat alleen kan het tekort dit jaar doen oplopen tot 1,9 procent, zegt hij.

Ten tweede wijst hij naar het feit dat Italië moeilijk de beperkingen op de overheidsuitgaven kan handhaven. Die beperkingen werden ingevoerd om lid te kunnen worden van de eurozone.

,,De afgelopen vijf jaar gebeurde het vaak dat het parlement betalingen goedkeurde aan grote staatsorganen maar dat het ministerie van Financiën gewoonweg weigerde te betalen'', zegt een functionaris van Financiën. ,,Maar de staatsorganen hadden technisch toch recht op het geld op een latere datum. Als die organen van dat recht gebruikmaken, kunnen we dit jaar in het slechtste geval naar een tekort van 2,6 procent van het bbp gaan.''

Oud-premier Amato en zijn collega's zeggen dat dit propaganda is en dat Tremonti de toestand van de overheidsfinanciën slechter voorstelt dan hij is. Zo wil hij volgens hen slecht nieuws creëren zodat de huidige regering er beter uitkomt nadien.

Hoe het ook zit, een hooggeplaatste functionaris van Financiën zegt officieus dat het land dit jaar waarschijnlijk een tekort zal hebben van 1,4 of 1,5 procent van het bbp.

,,Als we op de volgende vergadering van de Ecofin (ministers van Financiën van de Europese Unie, red.) in september uitleg zullen geven, zal het probleem minder erg zijn. Duitsland heeft ook veel problemen om dit jaar zijn doelstelling voor het overheidstekort te halen. De andere mensen rond de tafel zullen dan moeilijk ons geval apart kunnen behandelen'', zegt de hooggeplaatste functionaris.

Ongeacht wat Italië op korte termijn realiseert, zeggen de meeste analisten dat het zijn begroting op middellange termijn enkel in evenwicht kan brengen als het hervormingen doorvoert om de uitgaven te beperken en de economische groei te stimuleren.

,,Wat ook de zorgen zijn over het tekort op korte termijn, dat is het echte kritieke probleem waarop de nieuwe regering echt zal worden beoordeeld'', zegt Lorenzo Codogno, een econoom bij de Bank of America in Londen.

Tremonti wil niet veel details kwijt over zijn begroting in het najaar, maar het lijkt erop dat hij zich zal concentreren op drie zaken. Ten eerste zoekt hij naar manieren om de kosten te beperken van het genereuze systeem van overheidspensioenen. In het najaar zijn er gesprekken gepland tussen de overheid en de vakbonden om naar manieren te zoeken om de grote pensioenhervormingen van 1995 te verlengen. De regering wil de laatste uitbetalingen voor mensen die momenteel aan het werk zijn, verminderen.

Ten tweede wil de regering de pensioenfondsen in Italië stimuleren. Het is de bedoeling om het ongewone Italiaanse systeem van ontslagvergoedingen te veranderen. Nu geven de Italiaanse werknemers elke maand acht procent van hun brutoloon terug aan hun werkgever. Dat geld belandt in een fonds voor ontslagvergoedingen.

In realiteit verdwijnen die maandelijkse bijdragen onmiddellijk in het werkkapitaal van het bedrijf en worden ze met intresten terugbetaald bij de pensionering. De regering wil de werknemers het recht geven om de maandelijkse bijdrage te investeren in een pensioenfonds van hun keuze.

Ten derde wil Tremonti hervormingen doorvoeren in het gecentraliseerde systeem van de gezondheidszorg, dat elk jaar weer zijn budget overschrijdt. De minister van Financiën wil wat hij noemt ,,voorwaardelijke toelagen'' invoeren voor de uitgaven in de gezondheidszorg. Elke regio zal autonoom de openbare gezondheidszorg kunnen beheren maar zal richtlijnen krijgen voor de uitgaven in elke soort dienst. Een regio die die richtlijnen overschrijdt, zal zelf het extra geld moeten zoeken.

Hoe groot is de kans dat de nieuwe centrum-rechtse regering die hervormingen kan doorvoeren? Vele economen geloven dat de regering een unieke kans heeft. De regering heeft een goede meerderheid in het parlement. Het wordt steeds duidelijker dat Umberto Bossi, de wispelturige leider van de Lega Nord, in het parlement niet voldoende steun heeft om de regering-Berlusconi ten val te brengen zoals in 1994.

Bovendien scharen de meeste Italiaanse instellingen zich achter de nieuwe regering. De werkgeversfederatie Confindustria omschreef deze week de economische hervormingsplannen van Tremonti als ,,overtuigend en aanvaardbaar''.

Gianni Agnelli, de topman van het industrieel imperium van Fiat, schaart zich ook achter de nieuwe regering nadat die haar goedkeuring heeft gegeven voor zijn recent overnamebod op de elektriciteitsgroep Montedison.

Zelfs Antonio Fazio, de agressieve gouverneur van de Italiaanse nationale bank, verklaarde vorig weekend dat hij hoopte dat Tremonti vijf jaar zijn ambt zou behouden ,,en misschien nog veel langer''.

Bovenal zijn de drie belangrijkste vakbonden in Italië verdeeld. Jarenlang hebben de vakbonden de handen in elkaar geslagen om grote structurele economische hervormingen te blokkeren. Maar de afgelopen weken waren er verschillende aanwijzingen dat de vakbonden niet meer eensgezind zijn in hun verzet tegen maatregelen om de arbeidsmarkt vrij te maken en de kosten van het pensioenstelsel te verlagen.

De regering verklaarde vorige maand dat ze arbeidscontracten voor korte termijn wil invoeren en ze kreeg daarvoor de steun van twee van de drie vakbonden.

Ondanks al de heisa van de afgelopen dagen is Tremonti optimistisch. Hij gelooft dat de begrotingsproblemen van Italië binnenkort in het niets zullen verdwijnen tegenover die van Frankrijk en Duitsland. ,,Momenteel ervaren we allemaal budgettaire problemen door de neergaande trend van de economische cyclus'', zegt een van zijn medewerkers. ,,Maar volgend jaar zullen de Franse en Duitse overheidsfinanciën te kampen krijgen met electorale problemen. In Italië liggen de verkiezingen achter ons.''

Maar Pedro Solbes, de Europese commissaris voor Monetaire Zaken, onderstreept: ,,De uitvoering en de eindresultaten, dat is wat telt.''

In het najaar zal Tremonti misschien wel het belangrijkste economische hervormingsplan doorvoeren sinds Romano Prodi vijf jaar geleden de beslissing nam om toe te treden tot de eurozone.

Maar als de minister er niet in slaagt zijn beloftes te houden, dan zal de toestand van de Italiaanse overheidsfinanciën pas echt slecht zijn.