BRUSSEL -- Niets is zo abstract als een beursindex, maar tegelijk zijn er weinig dingen die evenveel invloed kunnen hebben op de beurskoersen. Tussen 10.000 en 30.000 miljard frank aan extra beursomzet: dat kan volgens experts het gevolg zijn van een herschikking van de invloedrijke MSCI-indexen. Ook de koersen van enkele Belgische aandelen kunnen er zwaar door beïnvloed worden.

Morgan Stanley Capital International of MSCI is voor de beurs misschien wel de machtigste organisatie na de Amerikaanse centrale bank. De meer dan 11.000 beursindexen die het bedrijf overal ter wereld in het leven riep, bepalen immers mee het gedrag van grote, institutionele beleggers. De MSCI-indexen worden als referentie gebruikt voor een totaal belegd vermogen van ongeveer 160.000 miljard frank -- de opgetelde waarde van 27 Brusselse beurzen.

Eind vorig jaar besliste MSCI om -- in navolging van enkele concurrenten -- het free float -criterium te gebruiken voor de samenstelling van zijn indexen. De kapitalisatie (beurswaarde) van een bedrijf -- die bepalend is voor het gewicht van het aandeel in een index -- zal niet langer worden berekend op alle uitstaande aandelen, maar alleen op de vrij verhandelbare aandelen. Concreet voorbeeld: slechts 28,5 procent van de aandelen KBC is vrij verhandelbaar, want de rest zit vast bij de moederholding Almanij. KBC heeft een totale kapitalisatie van zo'n 12 miljard euro, maar een float van slechts 3,5 miljard euro.

Een leger van analisten en portefeuillebeheerders houdt zich al maandenlang bezig met de vraag wat de impact zal zijn van de herschikkingen. Vandaag kunnen ze hun voorspellingen voor het eerst toetsen aan meer concrete gegevens: MSCI publiceert deze zaterdag een voorlopige lijst van verwachte veranderingen. De echte invoering van de nieuwe regels gebeurt wel pas later: telkens de helft van de aanpassingen wordt doorgevoerd op 30 november van dit jaar en op 31 mei van volgend jaar.

Twee levensbelangrijke data voor traders en actieve beleggers. Want op en rond de data van indexherschikkingen heb je altijd het fenomeen van ,,passieve'' indexfondsen die hun portefeuilles moeten herschikken, en daarmee voor erg wispelturige koersen zorgen. Een beetje actieve belegger houdt dus de koersen in de gaten, want er zullen zich heel wat onverwachte koop- en verkoopopportuniteiten voordoen.

Overigens verandert MSCI niet alleen de selectiecriteria van aandelen, maar verruimt het ook het ,,universum'' waaruit aandelen worden gekozen. MSCI stelt voor 51 landen lokale indexen op, door uit elke sector de grootste aandelen te selecteren die samen 60 procent van de kapitalisatie van het land vertegenwoordigen. Die drempel wordt nu verhoogd tot 85 procent, wat betekent dat er in de landenindexen veel nieuwe aandelen bijkomen. En met die landenindexen worden dan weer de invloedrijke regionale- en wereldindexen samengesteld.

De complexiteit van de hele herschikking en het grote aantal indexen maken het onmogelijk om de gevolgen in detail te voorspellen. Maar over de grote krachtlijnen zijn analisten het eens. Zo zullen de Amerikaanse en Britse aandelen hun belang in de MSCI-indexen gevoelig zien toenemen, ten nadele van de Aziatische landen en de grote landen uit continentaal Europa.

De grafiek geeft weer in welke mate het gewicht van enkele landen in de wereldindex van MSCI wellicht zal wijzigen. Voor de regionale indexen zijn de cijfers natuurlijk anders, maar de grote trends zijn meestal dezelfde. Opvallend is het grote verlies van Franse, Duitse en Italiaanse, maar ook van Belgische aandelen. De reden is dat je in die landen heel wat grote bedrijven hebt met een kleine free float. KBC bijvoorbeeld, maar ook heel wat geprivatiseerde bedrijven waarin de staat nog een groot belang heeft.

Voor particuliere beleggers zijn vooral de gevolgen voor individuele aandelen interessant. In de tabel hebben we enkele bekende namen uit de VS en Europa samengevat die het meest te winnen en te verliezen hebben. Je herkent er ook bepaalde sectorale trends in: binnen Europa verliezen telecom en verzekeringen aan belang, ten voordele van banken, farma en oliebedrijven.

En wat betekent dit nu allemaal voor de Belgische aandelen? Globaal zal er geld uit onze beurs wegvloeien, zoveel staat vast. In de MSCI World Index zou het belang van België zakken van 0,43 naar ongeveer 0,32 procent, volgens berekeningen van Commerzbank.

,,Maar naast dat macro-effect speelt er ook een micro-effect '', zegt analist Hans Steyaert van Fortis Investment Management: het gewicht van individuele aandelen in de MSCI Belgium Index zal veranderen, en nog andere aandelen zullen aan die index worden toegevoegd.

Alle analisten zijn het wel eens over de identiteit van de grootste Belgische verliezer: jawel, KBC. ,,Er wordt geschat dat grote beleggers ongeveer 40 keer het normale dagvolume in KBC moeten verkopen'', zegt Steyaert. Ongetwijfeld is een deel van die verkoopgolf al gebeurd, wat het negatieve koersverloop van KBC in de voorbije maanden mee verklaart. ,,Maar rond de data van de herschikkingen zullen de meeste passieve indexfondsen hun portefeuilles nog aanpassen, wat een enorme flow zal geven.''

Naast KBC is Electrabel het grote Belgische slachtoffer. Fortis en Delhaize zouden bij de herschikking ,,een beetje'' verliezen. De grote winnaar wordt Dexia, dat in enkele belangrijke indexen wordt opgenomen.

En wat met de middelgrote Belgische aandelen? Ook daar kunnen de effecten groot zijn, maar zijn ze nog moeilijker te voorspellen. Ten eerste is het nog niet zeker welke aandelen in de indexen zullen worden opgenomen, omdat MSCI daar soms nogal onvoorspelbaar te werk gaat. Bij Fortis tippen ze onder meer op IBA, Almanij, Arbed, RTL en het op Nasdaq genoteerde Melexis.

Ten tweede gaat het om aandelen die een erg klein gewicht hebben in de grote MSCI-indexen, waardoor veel grote portefeuillebeheerders ze gewoon links laat liggen. Een grote daling of stijging van het gewicht hoeft daarom niet meteen zware gevolgen te hebben voor de koers, meent Steyaert. En als zo'n grote belegger zo'n aandeel toch moet kopen of verkopen, zal hij dat wellicht voorzichtig doen, zonder de koers te beïnvloeden.

Aan de andere kant zit je met het feit dat veel Belgische aandelen eerder illiquide zijn, zodat één groot koop- of verkooporder voor enorme bokkensprongen kan zorgen. ,,We hebben het voorbeeld gekend van Kredietbank: ten tijde van de overname van Cera ging het KB-aandeel op vrijdag 14 procent hoger omdat één belegger een kooporder had geplaatst. De maandag daarop zakte het weer met 12 procent.''

Kortom: Het MSCI-verhaal levert geen methode op om gemakkelijk geld te verdienen, maar wel een paar nuttige tips. De belangrijkste les is dat het de moeite loont om de komende maanden lage kooplimieten en hoge verkooplimieten in de markt te leggen. Zeker voor grotere en illiquide aandelen zoals KBC, en vooral rond de data van de indexaanpassingen.

  • Vanaf vandaag gaan we in elke weekendkrant wat dieper in op een actueel beursthema. Het dagelijkse beursoverzicht verschijnt nu ook op zaterdag.