Turkije probeert zijn inefficiënte, staatsgeleide landbouw te hervormen.

Rusvet Sezgin kweekt olijven en tarwe op een van de grootste en meest efficiënte landbouwbedrijven net buiten het Turkse dorp Kayislar, aan de welige Egeïsche kust.

Hij rookt Marlboro sigaretten en pronkt met een diamanten ring aan zijn vinger. Hij is een van de rijkere, beter opgeleide landbouwers in de meest achtergebleven sector van de Turkse economie.

Wanneer Sezgin dus praat over wat de landbouwers willen, wordt het heel duidelijk hoe moeilijk het wordt om hem af te brengen van zijn visie dat landbouwers meer, niet minder, staatsbegeleiding nodig hebben.

,,We willen weten wat we moeten kweken en hoeveel we moeten kweken'', zegt hij.

Dergelijke vragen zijn typisch voor de Turkse staatsgeleide en inefficiënte landbouw. De sector biedt werk aan 46 procent van de beroepsbevolking en genereert slechts 15 procent van het bruto nationaal product. Die vragen zijn ook heel actueel. De sector staat voor een grote hervorming en dat voor het eerst sinds Mustafa Kemal Atatürk, stichter van de Turkse republiek, de dorpeling uitriep tot ,,meester van de natie''.

Zeker op politiek vlak is landbouw de zwaarste uitdaging in het driejarenplan tegen inflatie. Dat plan krijgt de steun van het Internationaal Monetair Fonds. Woensdag vertrok een missie van het IMF naar Turkije.

In tegenstelling tot de trend in de Europese Unie, waar Turkije lid wil van worden, daalt de productiviteit van de Turkse landbouw de jongste jaren. Landbouwsubsidies gaan de hoogte in en kosten 4 miljard dollar per jaar. De Turkse consumenten betalen ondertussen een extra 6 á 9 miljard dollar per jaar omdat de voedselprijzen kunstmatig hoog worden gehouden door importbeperkingen.

Selçuk Demiralp, de Turkse financiële topambtenaar, zegt dat de regering graag zou overschakelen naar een meer efficiënt systeem van directe inkomenssteun waar de EU al naartoe evolueert. Het huidige subsidiesysteem komt zelfs niet ten goede aan de armste boeren die de meeste hulp nodig hebben.

,,Zij verkeren altijd in ellende'', zegt Demiralp. Hij stond vroeger aan het hoofd van de Ziraat Bank, de staatsbank die tot vorig jaar miljarden dollar verlies leed door het toestaan van goedkope leningen aan boeren. Die vorm van subsidie werd afgeschaft omdat de intrestvoeten het afgelopen jaar gedaald zijn, zegt Ajay Chhibber, directeur van de afdeling van de Wereldbank in Turkije.

Maar twee andere vormen van staatssubsidies blijven bestaan: goedkope meststoffen en gegarandeerde prijzen die de overheid betaalt voor een beperkte groep gewassen, gaande van tabak tot tarwe.

Beide vormen van subsidies werden al teruggeschroefd en de regering heeft een testprogramma voor een jaar goedgekeurd, gefinancierd door de Wereldbank, waarbij boeren slechts één jaarlijkse bijdrage ontvangen die ze mogen gebruiken naar eigen goeddunken.

Maar de regering moet nog bewijzen dat ze haar belofte aan het IMF kan nakomen. Ze heeft namelijk beloofd dat ze de belangrijke tarweprijs zou vastleggen op 35 procent boven de wereldprijs. Dat zal een test zijn om te zien hoezeer de politici bereid zijn hervormingen door te voeren. Die hebben vroeger de prijzen voor landbouwproducten gemanipuleerd om stemmen te winnen op het platteland.

De veranderingen vereisen niet alleen de politieke wil. De regering zal de maatregelen ook goed moeten uitleggen en een slechte communicatie is totnogtoe net haar grootste zwakte geweest.

Naast de halvering van de budgettaire uitgaven voor landbouw, is de uiteindelijke bedoeling van de hervormingen om de staatshand te vervangen door ondernemerschap. ,,Het idee is dat je de mensen niet langer meer verplicht om inefficiënte beslissingen te nemen over welke gewassen ze moeten telen'', zegt Chhibber. ,,Je moet de boeren uit een hopeloos systeem halen waarin ze alleen verder kunnen als ze steeds meer geld vragen om gewassen te produceren die geen toekomst hebben.''

Haluk Kasnakoglu, een economist aan de Middle East Technical University van Ankara, voegt eraan toe dat er een goed werkende vrije markt moet worden toegelaten voor grond, meststoffen, water en landbouwproducten. Een succesvolle hervorming zou de economische groei versnellen, onder meer in de dienstensector en de agro-industrie. Die sectoren zouden dan de werkkrachten kunnen gebruiken die overtollig worden in een meer efficiënte landbouw.

Turkije is gezegend met uitstekende grond, excellent water en een van de beste klimaten ter wereld. Daarmee zou Turkije een ,,landbouw-supermacht'' kunnen worden, zowel voor de EU als het Midden-Oosten.

De hervormingen kunnen Turkije ook in een veel betere positie plaatsen om tot de EU toe te treden. In december werd het al aanvaard als volwaardig kandidaat-lid. Het hangt er nu vanaf of de regering de boodschap kan overbrengen en haar beloftes waarmaken.

© The Financial Times