BRUSSEL -- Als de politieke en monetaire overheden in Europa het geweer niet radicaal van schouder veranderen, dreigt ook 2004 economisch in het water te vallen. Die waarschuwing gaf de hoofdeconoom Anton Brender van Dexia Asset Management gisteren voor een publiek van Belgische vermogensbeheerders.

Het goede nieuws is dat de zware schokken die we de voorbije jaren te verwerken kregen -- 11 september 2001, de oorlog in Irak en de stijgende olieprijs -- nu voorgoed achter ons liggen, zei Brender gisteren. Terugblikkend op de voorbije, moeilijke jaren valt het wel op dat de VS een veel sterkere groei kenden dan Europa. Het waren met name de Amerikaanse huishoudens (en in mindere mate de overheid) die door hun aanhoudende sterke consumptie de groei ondersteunden. Het geld hiervoor kwam echter grotendeels uit een verhoging van hun schuldgraad, die nu bijna 85 procent van het Amerikaanse bpp bedraagt (50 procent in Europa).

En daarmee komen we aan het slechte nieuws: de sterke stijging van de algemene schuldgraad in de westerse wereld. Tel je de schulden van gezinnen, ondernemingen en de overheid op, dan kom je in de VS aan 190 procent van het bbp en in Europa aan 180 procent. Vijf jaar geleden was dat telkens zo'n tien procentpunt minder. In Europa blijkt echter vooral Duitsland (van 180 naar ruim 200 procent) met een groot probleem te zitten.

De combinatie van die hoge schuldenlast met een verzwakkende economische groei maakt een economie bijzonder kwetsbaar voor deflatie, waarschuwt Brender. Economische actoren die hun schuldenlast onder controle willen houden, hebben maar twee opties: ofwel neemt hun (nominaal) inkomen zodanig toe dat ze hun rente en schulden kunnen afbetalen én hun huidige levensstandaard behouden, ofwel moeten ze snoeien in hun uitgaven om hun uitstaande schulden te verminderen. In dat laatste geval spreken we over gevaarlijke deflatoire krachten. ,,Dit is hét risico waar men zich, zowel in Europa als in de VS, de komende maanden tegen moet wapenen'', zegt Brender.

Het grote verschil tussen de VS en Europa zit hem in de respons van het beleid. De Amerikaanse centrale bank (Fed) vermeed een Japans deflatiescenario door snel en krachtig het rentewapen te hanteren, maar ook door de marktrente omlaag te ,,praten''. De jongste weken bleek zeer goed hoe effectief dat laatste wapen kan zijn: het volstond dat enkele tenoren van de Fed wezen op mogelijke deflatierisico's om de langetermijnrente met 20 tot 30 basispunten te doen dalen. Dankzij die lagere rentevoeten kunnen de Amerikanen hun schulden herfinancieren en zo hun koopkracht vrijwaren.

De bevestiging van het economische herstel in de VS moet nu komen van de herneming van de bedrijfsinvesteringen. Volgens Brender is dat wellicht maar een kwestie van tijd. Hij ziet de Amerikaanse groei dit jaar stabiliseren op 2,4 procent en volgend jaar aantrekken tot 3,2 procent.

In Europa ziet het plaatje er niet zo rooskleurig uit, wat grotendeels het gevolg is van het rigide economische en monetaire beleid (lees: het stabiliteitspact en de inflatiedoelstelling van twee procent die de Europese Centrale Bank hanteert). De private consumptie kon daardoor bij ons zijn bufferrol niet spelen. Alsof dat niet genoeg is, kreeg de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven een knauw door de appreciatie van de euro.

Vooral die laatste factor maakt dat Dexia Asset Management veel voorbehoud maakt bij zijn huidige groeivooruitzichten. Momenteel gaat de vermogensbeheerder uit van 0,7 procent groei in de eurozone dit jaar en 2,3 procent volgend jaar. ,,Maar indien de euro tegen eind dit jaar al 1,2 dollar of meer waard is, dreigt de groei volgend jaar hooguit 1,7 procent te bedragen'', zegt Brender.

De econoom maant de ECB daarom aan om haar officiële rentetarieven verder te laten zakken om zo de malaise te counteren. Ze krijgt daarvoor de ruimte omdat de euro-inflatie wellicht onder het ECB-plafond van 2 procent zal zakken. Daarnaast dringt Brender aan op een actievere communicatie van de Europese overheid met de wissel- en obligatiemarkten, liefst in samenspraak met Washington.

Het niet respecteren of afschaffen van het stabiliteitspact zou een slecht signaal zijn, maar er moet een manier zijn om het pact te vervangen door iets anders, vindt Brender. ,,Op dit ogenblik vervult het de rol van een betonnen muur, en we weten allemaal dat de botsing pijn zal doen.''

Het Italiaanse voorstel om de economische crisis ,,op zijn Japans'' te lijf te gaan, met een programma van openbare infrastructuurwerken, ziet Brender niet zitten. ,,Veel beter zou het zijn om de belastingen verder te verlagen, omdat dat een maatregel is die zeer snel effect heeft. Maar dat moet dan wel gecoördineerd gebeuren op Europees niveau.''

De beurs ziet Brender overigens nog wel wat stijgen, ondanks het zwakke economische plaatje in Europa. De verklaring daarvoor ligt vooral in de daling van de risico-aversie bij beleggers sedert het einde van de oorlog in Irak. Daardoor vindt vandaag heel wat ,,vers'' geld weer zijn weg naar de markt.

Toch maken sommige professionelen zich zorgen dat de aandelenkoersen al te veel gestegen zijn. Twee derde van de 270 fondsbeheerders die Merrill Lynch ondervroeg in een maandelijkse enquête, noemt de beurs vandaag correct gewaardeerd tot te duur. Gisteren nog verlaagde Morgan Stanley de portie aandelen in zijn Amerikaanse modelportefeuille van 70 naar 65 procent. De cashvoorraad van de fondsbeheerders is bovendien sterk geslonken, zodat een ,,motor'' van de recente beursstijging dreigt stil te vallen.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig