BOEDAPEST -- Het ,,debacle van Seattle'' en de recente straatdemonstraties in Washington en Londen zullen de toplui van de internationale bedrijfswereld niet van overtuiging doen veranderen, maar zetten hen wel aan tot een bezinning over de omgang met de kritiek op het kapitalisme en de mondialisering. Een aanzet daartoe gaf het driejaarlijkse congres van de Internationale Kamer van Koophandel, die zichzelf als de ,,World Business Organisation'' bestempelt.

Inhoudelijk werd voor de kritiek weinig begrip opgebracht, en voor de vorm waarin die recent tot uitdrukking werd gebracht nog minder. De voorspelbare conclusie was dat de ondernemingsleiders hun inspanningen moeten opvoeren om de wereld van hun gelijk te overtuigen.

Sommige vertegenwoordigers van het zakenleven waren bereid hun critici niet op één hoopje te gooien. Ik bewonder Amnesty International, maar ik verafschuw de anarchisten, zei Phil Watts, directeur-generaal van Shell. Maar of men die groepen representatief vindt of niet, ze zijn er nu eenmaal en ze beïnvloeden regeringen.

Thema's zoals klimaatverandering, milieu-afbraak, genetisch gewijzigd voedsel en bedrijfsethiek werden voor het internationale voetlicht gebracht en zijn het voorwerp geworden van een intens, wijdverspreid debat. Meer dan vroeger wantrouwt men de opinies van experts. Meestal wordt op meer wereldwijde en lokale reglementering aangedrongen.

Shell werkt scenario's uit waarin mogelijke ontwikkelingen worden onderzocht, en bereidt zich daarop voor. Eén van de hoofdconclusies is dat het bedrijfsleven gemeenschappelijke belangenpatronen en gedeelde waarden moet zoeken met de overheden, de ngo's en de samenleving als geheel. Tevens zou het zijn intenties en zijn optreden beter voor de publieke opinie moeten rechtvaardigen door blijk te geven van grotere transparantie en door een gerichter engagement in het mondialiseringsdebat.

Volgens Watts kan dat het best gebeuren door zich te bekennen tot duurzame economische, sociale en milieu-ontwikkeling. Het bedrijfsleven moet zijn eigen gedragscodes en bedrijfscultuur ontwikkelen, toepassen en blijvend in het oog houden.

Jagdish Bhagwati, hoogleraar aan de Columbia University in New York en volgens velen in de academische wereld de grootste expert op handelsgebied, kantte zich tegen de veelgehoorde uitspraak dat ,,de mondialisering een menselijk gelaat moet krijgen''. Dit betekent namelijk dat ze er geen zou hebben, terwijl ze toch de motor van groei en welvaart in de wereld is.

De Azië-crisis en de vrijhandel hadden volgens hem niets met elkaar te maken, net zo min als de Noord-Atlantische vrijhandelsassociatie Nafta verantwoordelijk was voor de Indianenopstand in Chiapas. Evenmin deed de internationale handel het loonpeil van sommige categorieën werknemers in Amerika afbrokkelen; daarvoor zorgt de technologische verandering, die laaggeschoolde arbeid in de verdrukking brengt.

De idee dat men met handelssancties het lot van de 250 miljoen werkende kinderen zou kunnen verbeteren, noemde hij moreel weerzinwekkend. Hij stelde ook vast dat veel opvattingen van ngo's Eerste Wereld-standpunten weerspiegelen.

Hij werd bijgetreden door Peter Sutherland, destijds EU-commissielid en eerste topman van de Wereldhandelsorganisatie WTO en nu voorzitter van Goldman Sachs en van BP-Amoco. De groepen die de zogenaamde reactie tegen de mondialisering belichamen, vertegenwoordigen volgens hem zeker niet de ontwikkelingslanden. Veel oog voor nuances had hij in dat verband niet: hij had het over een bizarre alliantie, die geen andere reële doelstelling heeft dan te beletten dat anderen economische kansen worden geboden, en vroeg ironisch wat dergelijke organisaties het recht geeft te spreken als de verontwaardigde morele meerderheid in de wereld.

WTO-directeur-generaal Mike Moore gaf toe dat vrijhandel niet volstaat om mensen uit de armoede op te tillen. Ze hebben ook nood aan een gezond economisch beleid, schuldverlichting en hulp, zodat er geld is voor onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur en een beter milieu. Maar zonder handel, en de snellere groei die hij kan brengen, hebben ze weinig kans aan de armoede te ontsnappen. Vergis u niet, zei hij: de werkelijke verliezers van Seattle zijn de armen in de wereld.

Vrijere handel helpt bovendien vrijheid, veiligheid en vrede in de hand werken. De miljoenen die in de afgelopen twee decennia hun vrijheid hebben veroverd, van Oost-Europa tot Zuid-Afrika en van Latijns-Amerika tot Azië, moeten nu ook economische kansen krijgen. De WTO kan daarin een rol spelen.

De instelling wordt volgens Moore echter vaak in een verkeerd daglicht geplaatst. Ze is allerminst een wereldregering. Ze kondigt geen regels af, maar dient als forum waar regeringen spelregels afspreken die vervolgens door de parlementen worden geratificeerd. Tevens is ze een onpartijdige scheidsrechter waarop regeringen een beroep kunnen doen om anderen aan vooraf aanvaarde spelregels te houden.

Ik kan de publieke opinie niet veranderen, zei hij, maar het bedrijfsleven zou daar een bijdrage kunnen toe leveren. Hij citeerde nochtans opinieonderzoeken waaruit blijkt dat zes op tien Amerikanen en Mexicanen en twee derde van de Duitsers van oordeel zijn dat de WTO een positief effect heeft op de wereld. Dertig landen, met samen anderhalf miljard inwoners, wachten volgens Moore ongeduldig om tot de organisatie te worden toegelaten. Daartoe behoort China, waarvan de economie met 8 procent per jaar groeit. Zijn aanvraag tot toetreding is een van de gewichtigste beslissingen die het in de afgelopen halve eeuw heeft getroffen.

De ,,Budapest Business Declaration'' die na afloop van het driedaagse congres werd uitgegeven, beklemtoont dat de wereldwijde economie geen bedreiging, maar een kans is, en geeft te kennen dat de bedrijfswereld met de overheden wil samenwerken om ,,vrees en misvattingen'' weg te werken.

Je wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld je aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig