BRUSSEL -- Goederentreinen vanuit het buitenland kunnen vanaf vandaag, mits ze over de nodige vergunningen beschikken, zonder problemen onze grens oversteken en sporen naar de Antwerpse haven. De NMBS verliest bovendien de absolute almacht over het spoorwegennet. Een onafhankelijke Spoordienst verdeelt voortaan het recht om op een bepaald tijdstip over een bepaald spoor te rijden. Marc Descheemaecker, verantwoordelijk voor de goederenafdeling van de NMBS, geeft toe dat de Belgische spoorwegen nog niet klaar zijn voor de vrije markt.

De Europese commissaris van Transport, Loyola de Palacio, had gisteren een treinritje met een treinstel van D&L Cargo tussen het Nederlandse Roosendaal en het Belgische Essen op haar programma staan. Maar die PR-stunt om de liberalisering van het goederenverkeer in de verf te zetten, werd in extremis afgeblazen nadat de vakbonden bij de NMBS duidelijk hadden laten verstaan dat ze die ,,provocatie'' niet konden waarderen.

Bij gebrek aan ,,doelwit'' hebben de spoorbonden gisteren dan maar aan de grensovergangen hun ,,eigen'' treinen voorzien van stickers met de boodschap dat hun treinen in orde zijn met alle veiligheidsvoorschriften. De vakbondsmensen liepen rond met een badge met de boodschap ,,Safety First''. De Belgische, Franse, Duitse en Luxemburgse spoorarbeiders hielden ook een manifestatie aan het station van Luxemburg-stad.

De spoorbonden vrezen dat nieuwe operatoren onvoldoende veiligheidsmaatregelen zullen nemen. Ze vrezen ook dat door de toenemende concurrentie hun sociale verworvenheden aangetast zullen worden.

De liberalisering van het treinverkeer is al een tijdje aan de gang. Maar de eerste liberaliseringsgolf die in 1991 van de NMBS een nv van publiek recht maakte, bracht in de praktijk weinig verandering. De Belgische monopolist bleef heer en meester over het Belgische spoorwegennet. De treinmaatschappijen waren in staat grensoverschrijdend te werken dankzij samenwerkingsovereenkomsten, maar ieder bleef baas op het eigen netwerk.

Daar komt nu verandering in. Het Trans-Europese Netwerk, dat bestaat uit de belangrijkste internationale goederenlijnen in zeventien landen, wordt vandaag opengesteld. Voor België betekent dat dat buitenlandse spoorwegen, mits ze over de nodige vergunningen vergunningen beschikken, in één klap tachtig procent van het Belgische spoorwegennet kunnen gebruiken. De NMBS verliest bovendien het recht om de rijpaden te verdelen. Dat doet voortaan een onafhankelijke Spoordienst. In hoeverre die echt onafhankelijk zal optreden, zal de toekomst moeten uitwijzen. Het koninklijk besluit waarbij de Spoordienst wordt opgericht, is gisteren in extremis verschenen in het Staatsblad.

De NMBS is nog niet klaar om op te boksen tegen de buitenlandse concurrentie. ,,Ik ben pas op 1 november in dienst getreden'', zegt Marc Descheemaecker, verantwoordelijk voor de goederenafdeling bij de NMBS. ,,En ik moet zeggen, voor de komst van Karel Vinck is er niet veel gebeurd om de goederenafdeling klaar te stomen voor de liberalisering.'' De goederenafdeling -- B-Cargo en IFB -- boekte het afgelopen boekjaar een verlies van 200 miljoen euro, op een omzet van 650 miljoen euro.

Maar Descheemaecker is er toch gerust op dat de laattijdige aanpassing van de goederenafdeling de NMBS niet fataal wordt. ,,Elke dag die we verliezen, is er uiteraard een te veel, maar andere nationale maatschappijen zoals het Duitse DB en de Franse SNCF zijn ook nog niet klaar. DB staat iets verder, de SNCF heeft nog meer werk dan wij. Tegen juni moet ons bedrijfsplan klaar zijn.''

Hij hoopt na de liberalisering nog altijd 75 tot 85 procent van de Belgische goederenmarkt in handen te hebben en ook een deel van de buitenlandse koek te kunnen meepikken.

,,Maar om dat te bereiken zal het personeel wel veel flexibeler moeten werken'', aldus Descheemaecker. ,,Het personeelsstatuut stamt nog uit de jaren twintig. Het is dan ook dringend aan opfrissing toe.''

De eerste concurrenten hebben trouwens niet gewacht tot vandaag. D&L Cargo slaagde er in april vorig jaar al in om op basis van de bestaande Europese en Belgische wetgeving een goederenlijn te organiseren vanuit Antwerpen naar Aken-Wackersdorf. Daar kwam begin dit jaar Antwerpen-Duisburg bij en vanaf volgende week wordt een lijn tussen Zeebrugge en Zuid-Duitsland geopend.

In het boekjaar 2001-2002 boekte D&L Cargo al een nettowinst van 142.000 euro. Die winst werd gerealiseerd in drie maanden tijd, want D&L Cargo begon zijn activiteiten in april en sloot zijn boekjaar eind juni af.

,,Eigenlijk verandert er vandaag niet veel'', relativeert Ronny Le Jeune van D&L Cargo de hele heisa rond de liberalisering. ,,Met de bestaande wetgeving was het ook al sinds 2000 mogelijk een eigen spoorbedrijf uit de grond te stampen, alleen wordt het nu wat eenvoudiger.'' Le Jeune verwacht dan ook niet onmiddellijk veel nieuwe concurrentie. ,,Wie geïnteresseerd was, kon al actief zijn.''