De communicatie- en de internettechnologie ontwikkelen telkens weer nieuwe toepassingen. Sommige daarvan klinken misschien als afgezaagde clichés, maar ze hebben wel brede sociale implicaties. Een verslag van Richard Waters

Waarom klinken de toekomstvoorspellingen van technocraten zo vaak als afgezaagde clichés? Alsof ze zo uit het script van een B-film uit de jaren vijftig over het ruimtetijdperk geplukt zijn. Bill Gates, de topman van Microsoft, heeft zijn huis voor 60 miljoen dollar (ruim 2,3 miljard frank) uitgerust met de allerlaatste technische snufjes. Als hij nu een kamer in loopt, kan hij de lichten automatisch laten aanfloepen. En op de videoschermen die hij overal heeft hangen, kan hij op elk moment een film of kunstwerk naar keuze laten projecteren. Als we kunnen afgaan op wat een paar visionaire geesten vertellen, ziet het ernaar uit dat bepaalde alledaagse toepassingen van de nieuwste technologieën sterk zullen lijken op de ouwe, afgezaagde clichés over de toekomst.

,,Mijn vuilnisbak zou in staat moeten zijn om de dingen die ik weggooi, te registreren en op basis daarvan levensmiddelen bij te bestellen en die thuis te laten bezorgen'' , zegt Lew Wilkes. Hij is senior vice-president van QWest Communications, een van de nieuwe hogesnelheids-communicatiebedrijven die de laatste tijd opgeld hebben gemaakt. Maar de voor allerlei internettoepassingen uitgeruste keuken lijkt nu niet meteen een enorme stap voorwaarts voor de menselijke beschaving. De internetkeuken is bovendien maar een magere oogst, als je rekening houdt met de gigantische technologische vooruitgang op verschillende terreinen die daarvoor nodig is geweest. Maar dergelijke ontwikkelingen zullen wellicht wel gevolgen hebben die zich tot ver buiten de keuken, in de hele economie en zelfs de hele gemeenschap laten voelen.

De snelheid waarmee informatie- en communicatieprocessen evolueren, is zo groot dat toepassingen die halverwege de jaren negentig nog ondenkbaar leken, nu binnen handbereik zijn. In hun voorspellingen hebben technocraten altijd al van alles beloofd, en niet altijd met evenveel succes. Maar deze keer zijn er goede redenen om wel rekening te houden met hun voorspellingen.

Het is nu dertig jaar geleden dat Gordon Moore, de medeoprichter van Intel, vorm gaf aan de revolutie die eraan zou komen. Hij voorspelde dat de capaciteit van de computerchip om de achttien maanden zou verdubbelen, tegen dezelfde kostprijs. Of, anders gezegd, dat de prijs voor een bepaalde computercapaciteit in diezelfde periode zou halveren. Afgezien van een paar maanden hier en daar is Moores voorspelling uitgekomen. Na drie decennia van silicon engineering is de computercapaciteit die Neil Armstrong op de maan heeft gezet, nu op de doorsnee bedrijfsdesktop te vinden.

Communicatie is nu de stuwende kracht achter elke vorm van technologische verandering geworden. De hoeveelheid informatie die in een glasvezelkabel kan worden gestouwd, verdubbelt om de negen maanden. Dankzij de vooruitgang in de glasvezeltechnologie kan een enkele glasvezelkabel vandaag evenveel informatie dragen als het hele publieke telefoonnetwerk drie jaar geleden. En de communicatierevolutie gaat het nu in de lucht zoeken. Een nieuwe generatie mobiele toestellen komt eraan, die mensen toegang zal geven tot de networked world (,,genetwerkte'' wereld). Over niet meer twee jaar zullen computers die met internetbrowsers werken -- wat tegenwoordig de overheersende manier is om in te pluggen op het Internet -- minder dan de helft uitmaken van het totale aantal toestellen waarmee je toegang krijgt tot het Internet, zegt John Patrick. Hij is vice-voorzitter van de afdeling Internettechnologie van IBM.

Deze technologische vooruitgang zal de wereld binnen twee of drie decennia een nieuwe communicatie-,,skin'' (huid) bezorgen, zegt voorzitter Arun Netravali van Bell Labs, een organisatie die in de vorige eeuw met haar research voor een heleboel innovaties inzake communicatie heeft gezorgd. De dichtstbije node (knooppunt) waar je toegang krijgt tot het wereldnetwerk, ,,zal nooit verder dan een wedge shot (slag in het golfspel) weg zijn'', voegt hij eraan toe.

Zo'n algemeen verspreid communicatienetwerk heeft een heleboel praktische toepassingen. Net zoals de menselijke huid zal het namelijk zintuigen ontwikkelen: een hele serie detectoren die vervuiling, weeromstandigheden en wegverkeer meten. Die gegevens gaan daarna naar een centraal zenuwstelsel dat in staat zal zijn problemen op voorhand te identificeren, zegt Netravali.

Via hetzelfde netwerk zal ook een gigantische hoeveelheid informatie-uitwisseling tussen machines mogelijk zijn, die onhoorbaar is voor het menselijke oor, beweert John Sidgmore, vice-voorzitter van MCI WorldCom. Met microchips en radiozendertjes die overal ingeplant zijn, zullen machines die nu doof en stom zijn, intelligentie kunnen ontwikkelen en in staat zijn te communiceren. ,,Binnen enkele jaren zal elke auto met het Internet verbonden zijn en informatie over en weer zenden naar je dealer en naar de automonteur'', zegt Sidgmore.

Er zijn nog een heleboel factoren die ervoor kunnen zorgen dat het niet zover zal komen. Of tenminste niet zo vlug en in een andere vorm dan wat nu voorspeld wordt. Veel hangt namelijk af van de vraag of de technocraten in staat zullen zijn om hun producten in te passen in het leven van alledag. En of ze de mensen ertoe zullen kunnen aanzetten ontwikkelingen te aanvaarden die ze misschien als bedreigend ervaren.

Het zal nog jaren duren voor de huidige tekortkomingen van het Internet opgelost raken, zegt Patrick. Internetgebruikers koesteren nu al onrealistische verwachtingen. Ze verwachten dat de informatie zonder enige moeite van hun kant binnenloopt en ogenblikkelijk resultaat oplevert. Die verwachtingen zullen trouwens almaar hoger gespannen zijn, maar de technologie zal het moeilijk hebben om ze in te lossen.

,,Verschillende stukken informatie zijn blijkbaar niet met mekaar verbonden'', zegt Patrick. Iedereen die on line winkelt, mag verwachten dat hij de dingen die hij koopt, ook geleverd zal krijgen. Maar de website waarop hij zijn aankoop doet, is wellicht niet elektronisch verbonden met het magazijn waar de goederen opgeslagen liggen.'' Website en magazijn met mekaar verbinden, en die daarna allebei verbinden met een betalings- en een verzendingssysteem, het is niet niks.

De technocraten beseffen ook dat ze het ,,kijk-eens-wat-we-kunnen''-gehalte van hun uitvindingen moeten verlagen. Die moeten op een natuurlijker manier in het leven van het grote publiek ingepast worden. ,,De laatste tientallen jaren draaide alles om de technologie terwille van de technologie. Voortaan zal het erop aankomen de technologie onzichtbaar te maken'', zegt Wilkes.

Steve Case, de voorzitter van America Online, zal het met hem eens zijn. Zijn bedrijf heeft maandag laten weten dat het voor 164 miljard dollar (ruim 6.400 miljard frank) het Amerikaanse mediaconglomeraat Time Warner overneemt. AOL heeft tien keer zoveel internetgebruikers als zijn grootste concurrent. Dat komt grotendeels omdat het bedrijf erin geslaagd is het publiek op een makkelijke, zelfs routineuze manier het Internet te laten gebruiken. Dé sleutel om een potentieel wereldschokkende technologie voor de grote massa aanvaardbaar te maken, ligt volgens hem in de onzichtbaarheid van die technologie.

Als we ervan uitgaan dat het plan om ,,stiekem vooruit te gaan'' slaagt, wat zal de ,,genetwerkte'' wereld dan met zich meebrengen? Net zoals dat met de auto, het symbool van de 20ste-eeuwse technologie, het geval was, zouden een wijdverspreide toegang tot het Internet en intelligente netwerk-toestellen uiteindelijk hele industrieën op hun kop kunnen zetten en een flinke stap voorwaarts betekenen op het vlak van de individuele vrijheid. En hier duikt onze e-kitchen (elektronische keuken) weer op. Levensmiddelen en dagelijkse gebruiksgoederen zullen aan de voordeur geleverd worden als dat nodig is. Daar zul je je helemaal niks meer van aan hoeven te trekken, zegt Patrick.

In dat geval zou een klik met de muis het alleressentieelste economische statement worden. De consument zal bevrijd worden van de tirannie van producent en distributeur, die zijn rol herleid hebben tot die van één simpel elementje in een massale markt. Het individu zal door middel van een on-linemedium zijn voorkeur kenbaar kunnen maken. Op die manier zal de consument over veel meer macht beschikken om prijzen te beïnvloeden, het ontwerp van producten mee te bepalen en zelf het niveau van dienstverlening te kiezen. Nu al wordt in een heleboel sectoren, van de kleding- tot de auto-industrie, met het idee gespeeld om volgens de build-to-order- methode te produceren, waarbij de individuele voorkeur en het afgewerkte product rechtstreeks met mekaar worden gelinkt.

Intelligente software-agents die in naam van elke afzonderlijke persoon optreden, zullen dat proces versnellen. Het zal niet nodig zijn om uren voor het computerscherm te zitten. Software-agents zullen uitgerust met de voorkeur van hun gebruiker het netwerk afzoeken en de gewenste voorwaarden bedingen voor een hele waaier van producten, van levensmiddelen tot de krant. Daarna zorgen ze ervoor dat die producten thuisbezorgd worden. Aangezien de macht van de consument daardoor gigantisch zal toenemen, zal de structuur van hele industrieën op zijn kop gezet worden.

Dat is tenminste de visie die de technologen bij het begin van de nieuwe eeuw in vervoering brengt en sommige traditionele bedrijven de daver op het lijf jaagt. Die visie heeft evenwel ook een keerzijde, met name dat bepaalde instellingen al evenzeer zullen profiteren van die weelde aan informatie als het individu. Gewapend met gegevens over het browsegedrag en het on line-koopgedrag van de consument slagen sommige marketingbedrijven er nu al heel bijzonder goed in te voorspellen hoe bepaalde mensen zullen reageren als ze geconfronteerd worden met een bepaalde situatie. Het is ook nog niet duidelijk op hoeveel privacy die mensen in de on line-toekomst nog recht zullen hebben. In die nieuwe wereld zijn persoonlijke, economische en politiek vrijheden geen prioriteit.

Maar voorlopig staat de oude orde, zij het in de politiek of in de zakenwereld, vol angst en ontzag te kijken naar de dreigende toekomst.

,,Uiteindelijk gaat het erom nieuwe ideeën en informatiestromen beschikbaar te stellen voor het publiek'', zegt Wilkes. ,,En dat zal de manier veranderen waarop hele maatschappijen, en de groeieconomieën, met mekaar omgaan.'' En dat zal gevolgen hebben voor elke mens, of die nu een muis gebruikt of niet.

Copyright Financial Times