Vladimir Poetin moet de goede economische voorwaarden aangrijpen om kleine bedrijven vooruit te helpen, zegt James Gwartney.

Er is een nieuwe wind van openheid in Moskou. De Russische president Vladimir Poetin krijgt raad van verschillende bronnen, waaronder een internationaal team van economisten, en de ontwikkeling van het beleid is pragmatisch, concurrentieel en intellectueel.

Jammer genoeg is de economische situatie niet zo schitterend. Na een terugval van 10 jaar steeg het reële bruto binnenlands product in 1999 met 3,2 procent. De huidige groei wordt aangedreven door hogere olieprijzen en stijgende export na de muntdevaluatie in 1998. Niemand verwacht dat het huidige groeiritme zal voortgaan zonder substantiële hervormingen.

Het belangrijkste probleem van de Russische economie is eenvoudig. Het land heeft een groot aantal bedrijven die actief blijven, hoewel ze verouderde producten maken met weinig waarde. Die bedrijven moeten dichtgaan en middelen moeten worden aangewend voor echt productieve activiteiten.

Het sluiten van onproductieve bedrijven is een pijnlijke opdracht. Een complex web van ruilhandel en subsidies houdt inefficiënte bedrijven levend. Volgens de huidige wet zijn veel bedrijven die grondstoffen produceren, verplicht om te blijven leveren aan bedrijven die technisch gezien bankroet zijn. Laatstgenoemde bedrijven blijven dus bestaan en hun schulden blijven stijgen. In plaats van geld krijgen de grondstoffenproducenten een krediet voor hun belastingverplichting. Omdat de omvang van dat krediet meestal onduidelijk is, onderhandelen bijna alle grote bedrijven met de overheid over hun belastingverplichting. Die regeling beschermt niet alleen inefficiënte bedrijven, maar is ook een vruchtbare bodem voor politieke corruptie.

Het systeem veranderen en bedrijven sluiten is waarschijnlijk niet bevorderlijk, tenzij er ergens anders banen worden geschapen. Daarom is de groei van nieuwe kleine en middelgrote bedrijven zo essentieel.

Vooraleer dat kan gebeuren, moet Rusland drie zaken doen. Ten eerste moet er een systeem van landeigendom gecreëerd worden om de eigenaars duidelijk omschreven eigendomsrechten te bieden. Zonder die zekerheid zullen eigenaars aarzelen om eigendom te ontwikkelen. Ze kunnen het anders ook niet gebruiken als onderpand om fondsen te krijgen voor de constructie van gebouwen en andere bedrijfsactiviteiten. Dat eigendomsrecht komt er stilaan in verschillende steden en regio's, maar het moet sneller gaan.

Ten tweede moet Rusland de bedrijfsactiviteiten dereguleren. Russen zullen u vertellen dat het onmogelijk is een bedrijf te exploiteren en aan de bestaande reglementen te voldoen. Het reglementaire doolhof versterkt corrupte politici en criminele figuren die het gebruiken om er geld uit te slaan. Er zijn drastische maatregelen nodig. Behalve op het vlak van gezondheidszorg en veiligheid, moeten alle reglementeringen die een belemmering vormen voor bedrijfsactiviteiten, worden afgeschaft. De formaliteiten om een zaak te beginnen, moeten goedkoop en eenvoudig zijn en moeten op één locatie afgehandeld kunnen worden.

Ten derde moet het belastingsysteem vereenvoudigd worden en moeten de belastingen naar omlaag. Het huidige systeem verlamt de economische groei, bestraft eerlijkheid en moedigt ontduiking aan. Een ingebouwde controle bestaat bijna niet. De werkgevers bezorgen de gegevens over het loon van de werknemers aan de belastingdienst en zorgen voor de betaling van zowel het loon als de belasting. Werknemers worden cash betaald en weten meestal niets over de betalingen die voor hen gebeuren aan de belastingdienst.

Die regeling leidt, zoals te voorspellen is, tot een veel te lage opgave van lonen en inkomens. Gezien het bbp van Rusland, bedragen de belastinginkomsten uit lonen en inkomsten maar de helft van wat je kunt verwachten. Terwijl het niet naleven van de regels algemeen verspreid is, is iedereen toch bang dat zijn of haar belastingfraude wordt ontdekt.

Momenteel zijn de werkgevers verplicht om 41 procent personeelsbelasting te betalen op alle lonen en salarissen. Particulieren met een bescheiden inkomen moeten nog een bijkomende personenbelasting van 20 procent of meer betalen. Als de wet zou worden nageleefd, zou er een gemiddeld verschil van bijna 45 procent zijn tussen de kostprijs om iemand in dienst te nemen en het netto loon van de werknemer.

Er is alle reden om aan te nemen dat de personeelsbelasting kan worden gehalveerd zonder een merkbaar verlies aan inkomsten. Alleen al een vermindering van de belasting zou leiden tot een veel betere naleving van de wet.

Verder dienen fraudeurs ingelicht te worden dat het tijdperk van belastingontwijking voorbij is. Met die hervormingen zou de deur naar zakelijk succes openstaan voor eerlijke burgers.

Andere veranderingen kunnen ook helpen, onder meer een hervorming van het pensioen- en banksysteem. Maar zonder duidelijke eigendomsrechten, deregulering en een nieuw belastingsysteem, zullen dergelijke hervormingen niet veel uithalen.

De nieuwe regering heeft nu de kans hervormingen door te voeren die de Russische economie op de goede weg zullen zetten, op de weg naar een houdbare groei. Gezien de grote verkiezingsoverwinning die Poetin heeft behaald, is de kans groot dat zijn programmapunten wet worden. Maar de goede economische omstandigheden van vandaag kunnen snel verslechteren. Als Poetin traag en voorzichtig tewerkgaat, dan zal Rusland verder stagneren. Maar als hij de nodige hervormingen doorvoert, dan zal de Russische heropstanding het verhaal van dit decennium zijn.

(De auteur is hoofdeconomist bij het Joint Economic Committee in het Amerikaanse congres en hij is adviseur voor de Russische regering.)

© The Financial Times