In Japan groeit de vrees voor een niet langer te bedwingen bankcrisis nu vanaf april de bescherming van de depositohouders zal worden afgezwakt en het probleem van de slechte kredieten wegens de penibele economische situatie blijft verergeren.

Eerste minister Junichiro Koizumi heeft meegedeeld dat de regering overweegt overheidsgeld in het bankstelsel te injecteren om in de komende maanden een financiële crisis af te wenden. Tot dusver had de regering zorgvuldig vermeden om die huiveringwekkende term uit te spreken. Bij de Japanse bevolking bestaat een grote afkeer van het stoppen van belastinggeld in de banken.

De premier zei dat de plannen om de staatswaarborg op deposito's terug te schroeven zullen worden doorgezet. Dat zal in twee fasen gebeuren, waarna nog slechts deposito's tot 10 miljoen yen zullen worden gewaarborgd. Sommige politici hadden hem opgeroepen van zijn voornemen af te zien.

Een open crisis in 's werelds op twee na grootste economie zou niet alleen intern ravages aanrichten maar ook gevaren inhouden voor de stabiliteit van het internationale geldstelsel.

Geen van de opeenvolgende Japanse regeringen van de afgelopen tien jaar heeft het aangedurfd om een krachtdadige sanering van het bankwezen door te drukken. Veel van de kredieten die de banken hebben toegestaan, kunnen wegens de aanslepende economische stagnatie, de moeilijke situatie waarin een groot aantal bedrijven zijn terechtgekomen en de verregaande inzinking van de beurskoersen en de grondprijzen niet of slechts zeer gedeeltelijk worden terugbetaald.

Het bedrag van de bankleningen aan probleemdebiteuren wordt nu officieel op 150.000 miljard yen (1.200 miljard euro) geschat, vijfmaal de totale Belgische overheidsschuld. De zakenbank Goldman Sachs meent dat het werkelijke cijfer nog de helft hoger kan liggen.

Een groot stuk van de ijsberg zit onder water. Aangezien het rentepeil amper boven nul uitkomt, zijn de meeste ondernemingen in staat de verschuldigde interesten te betalen. Bovendien verkiezen de banken de vereiste schuldbetalingen vooruit te wentelen, liever dan te moeten toegeven dat er geen realistische kans is dat de ontlener de hoofdsom nog kan terugbetalen. Als de werkelijke toestand bekend zou zijn, zou blijken dat veel banken insolvabel zijn.

Veel mogelijke manieren om een dergelijke warboel op te ruimen bestaan er niet. Een overheidsinstelling moet de slechte kredieten overnemen, ze voor hun lage marktwaarde verkopen aan beleggers, de zwakste banken sluiten en de overige herkapitaliseren. In de meeste gevallen moeten ook een nieuw management en nieuwe aandeelhouders worden ingebracht.

De banken kunnen dan hun essentiële intermediatierol in de economie hervatten: deposito's opnemen en kredieten toestaan.

Dat was de manier waarop het Amerikaanse spaarbankendebacle van de jaren tachtig werd aangepakt. Tussen 1981 en 1995 werden 1.600 spaarbanken gesloten, op een totaal van 4.000 dat in 1980 bestond. De uiteindelijke kostprijs bedroeg 145 miljard dollar, waarvan meer dan twee derde door de belastingbetaler werd gedragen.

In Japan is drie jaar geleden een instelling opgericht ter overname van de slechte kredieten, de Resolution and Collection Trust (RSC). Bergen heeft ze inmiddels nog niet verzet.

Als het vertrouwen in de komende paar maanden niet enigszins kan worden hersteld, valt te vrezen voor een stormloop op de banken wanneer een einde wordt gemaakt aan de bescherming van alle deposito's. De regionale Ishikawa-bank kapseisde zopas onder een niet langer te torsen last van slechte kredieten. Toch zijn sinds 1997, toen de ernst van de situatie voor iedereen duidelijk begon te worden, slechts drie grote en een handvol kleinere banken failliet gegaan.

Inmiddels dreigt de Japanse economie, die voor de derde keer in tien jaar in een recessie is beland, helemaal in een deflatoire kringloop weg te zinken. De consumptieprijzen geven al 26 maanden een onafgebroken daling te zien. De industriële productie kende in november haar sterkste daling in 26 jaar. De werkloosheid is opgelopen tot 5,5 procent van de beroepsbevolking, het hoogste percentage sinds daarover statistieken worden bijgehouden.

Stilaan beginnen vergelijkingen op te duiken met Argentinië. Er zijn natuurlijk veel meer verschillen dan gelijkenissen, maar tegen de onverbiddelijke logica van de deflatie lijkt geen kruid gewassen.

De pogingen van de Bank van Japan om de economie te stimuleren door de kortetermijnrente nauwelijks boven nul te houden, halen niets uit. En mocht een relancebeleid resultaat hebben, zou het de rente doen stijgen en bijgevolg de koersen van het massale volume aan overheidsobligaties in de portefeuilles van de banken een klap geven, wat wel het laatste is wat die nodig hebben. Dat besef heeft de regering wijselijk doen besluiten de centrale bank niet langer tot een relancebeleid aan te zetten.

De Japanse overheid zit ook verstrikt in een helse schuldendynamiek. Haar deficit is opgelopen tot 7 procent van het bruto binnenlands product. Terwijl de overheidsschuld aldus blijft aangroeien, krimpt de economie en dalen de prijzen. De schuldratio -- de verhouding tussen overheidsschuld en bruto binnenlands product -- klimt dus onhoudbaar verder, zelfs zonder de onontwijkbare herkapitalisering van de banken. Hij bedraagt nu 130 procent, wat vergelijkbaar is met die van België op zijn recente piek.

Daarbij moeten weliswaar enkele kanttekeningen worden gemaakt. De eerste is dat de Japanse overheidsschuld vrijwel geheel een interne aangelegenheid is: ze wordt door de eigen bevolking gefinancierd. De tweede is dat de rente zeer laag is, althans nominaal. De derde is dat de belastingdruk betrekkelijk licht is. Het probleem is natuurlijk dat de optie van belastingverzwaringen wegens de precaire economische toestand niet voor de hand ligt.

Toen Junichiro Koizumi vorig jaar eerste minister werd, werd gehoopt dat eindelijk de structurele hervormingen zouden worden doorgevoerd die een hernieuwde economische groei zouden moeten mogelijk maken. In tegenstelling tot zijn voorgangers is de premier nog steeds populair, maar de verwachtingen die in hem werden gesteld zijn flink bekoeld.

U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig